II SA/Po 1038/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Decyzją z dnia [...] 2012 r. (znak: [...]) Prezydent Miasta P. przyznał M. C. zasiłek celowy na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego w miesiącu kwiecień 2012 w wysokości 350,00 zł. W uzasadnieniu wniosku organ wyjaśnił, iż M. C. wniósł o przyznanie pomocy finansowej w wysokości 800 zł na zakup pralki w miesiącu kwietniu 2012 r. W trakcie przeprowadzonego w dniu 4 kwietnia 2012 r. wywiadu środowiskowego organ ustalił, iż wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a jedynym źródłem jego dochodu jest zasiłek stały w wysokości 444 zł. Organ wskazał, iż M. C. oprócz zasiłku stałego regularnie otrzymuje pomoc z ośrodka pomocy społecznej w formie jednego gorącego posiłku dziennie oraz pomocy na zapłatę rachunków za gaz i energię elektryczną. Ponadto organ wskazał, iż w ciągu ostatnich 6 miesięcy wnioskodawca otrzymał pomoc na zakup opału, zakup lodówki, zakup obuwia. Powyższe prowadzi do wniosku, iż ośrodek pomocy społecznej zaspakaja potrzeby M. C. w zakresie wyżywienia i utrzymania mieszkania. Dalej organ wskazał, iż w dniu 10 kwietnia 2012 r. wnioskodawca dostarczył pracownikowi socjalnemu wycenę pralki, na kwotę 860 zł. Niemniej nie wziął on pod uwagę możliwości zakupu pralki używanej, której koszt byłby znacznie niższy. Organ wyjaśnił, iż korzystając z bazy ogłoszeń m.in. w prasie lokalnej lub dostępnych w serwisach internetowych ustalił, iż można nabyć używaną pralkę za kwotę 400 - 500 zł. Natomiast koszt zakupu takiego sprzętu w komisie kształtuje się na podobnym poziomie cenowym. Prezydent Miasta P. nadmienił, iż strona już w listopadzie 2011 r. sygnalizowała pracownikowi socjalnemu, że posiadana przez nią pralka wymaga wymiany. Zdaniem organu M. C. mógł przez ostanie 6 miesięcy we własnym zakresie mógł odłożyć chociaż część środków na zakup pralki. Na zakończenie rozważań organ wyjaśnił, że organy pomocy społecznej nie mogą przejąć w całości na siebie obowiązku utrzymania osób zwracających się o udzielenie pomocy i nie mają obowiązku spełniania żądań w przedstawionym przez stronę zakresie. Pomoc społeczna nie może być traktowana, jako stałe źródło dochodu, forma, rodzaj i rozmiar świadczeń powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy do możliwości organu. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. C. podnosząc, iż ze swoich skromnych środków nie jest w stanie wygospodarować pozostałe 500 zł potrzebne na zakup i transport nowej pralki. Wskazał, iż pralki używane są często w złym stanie i wymagają dalszych napraw i nakładów finansowych. Strona wskazała, iż ze względu na jej niepełnosprawność ruchową pralka jest jej niezbędna. Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż z przesłanych akt wynika, że M. C. jest objęty stałą pomocą finansową ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Świadczenie na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej przyznawane jest zawsze na określony cel bytowy. Organ zaznaczył, iż sformułowanie "zasiłek celowy może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiotowej sprawie jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Kolegium wyjaśniło, iż rozpatrując wniosek o udzielenie pomocy organ winien mieć na względzie wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj forma i rozmiar świadczenia pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wydanie decyzji winno być poprzedzone prowadzeniem postępowania wyjaśniającego, zaś przy wydaniu rozstrzygnięcia organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a motywy podjętego orzeczenia winny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, iż uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzyganiu sprawy, ale też nie nakazuje spełnienia każdego żądania obywatela. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. C. podniósł, iż jest w trudnej sytuacji bytowej. Jego stan zdrowia (orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności) wymaga zakupu pralki. Zdaniem strony winien otrzymać pomoc w wnioskowanej wysokości gdyż spełnia warunki do otrzymania zasiłku celowego określonego w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący podniósł, iż zakup pralki w komisie nie wchodzi w rachubę. Dostępna tam pralka kosztowała 500 zł i pochodziła z ze złomowiska z terenu Niemiec i sam jej wygląd świadczył o zużyciu. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Obecny na rozprawie w dniu 14 lutego 2012 r. skarżący podtrzymał swoją skargę powtarzając argumentacje w niej wyrażoną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja odpowiadają wymogom prawa. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a." ), naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Dokonując kontroli legalności podjętych przez organ administracji rozstrzygnięć, sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. - dalej. u.p.s.), w tym art. 39 ust 1 i 2. W myśl art. 39 ust.1 i 2 cyt. ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Zaznaczyć należy, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest - aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie - aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 u.p.s.). Ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej. Co jest istotne, ustawodawca w treści powołanego przepisów art. 39 u.p.s. używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela, nawet jeśli spełnia on warunki formalne do otrzymania wnioskowanej pomocy. Reasumując stwierdzić należy, iż kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, iż kontrolując zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nie dopatrzył się uchybienia uzasadniającego uchylenie zaskarżonej decyzji. W szczególności nie stwierdzono, aby organy przyznając pomoc finansową w formie zasiłku celowego w kwocie niższej niż żądnej przez skarżącego, naruszyły granice uznania administracyjnego. W ocenie Sądu organy, a w szczególności organ I instancji, w wyczerpujący sposób wyjaśniły przesłanki, którymi kierowały się przyznając skarżącemu pomocy finansowa w kwocie 350 zł. Organ I instancji wskazał na możliwość zakupu pralki w kwocie niższej niż podana przez M. C., a także wyjaśnił, iż zgłaszana przez stronę potrzeba bytowa nie jest potrzebą, której konieczność zaspokojenia zaistniała niespodziewanie i strona miała odpowiedni czas (około 5 miesięcy) do zgromadzenia chociaż części środków na zakup pralki. Organ wyjaśnił też, iż praktycznie ponosi główny ciężar wyżywienia i utrzymania strony, co nie jest zgodnie z celami instytucji pomocy społecznej, która powinna wspierać osoby potrzebujące tej pomocy w przezwyciężaniu trudności życiowych, ale nie może stanowić głównego źródła ich utrzymania. Zdaniem Sądu wyżej wskazane okoliczności pozwalają stwierdzić, iż decyzje organów obu instancji wolne są od zarzutu dowolności rozstrzygnięcia, a motywy przyznania pomocy finansowej w kwocie 350 zł zostały wskazane, zwłaszcza przez organ I instancji, w sposób wyczerpujący. Tym samym, nie kwestionując trudnej sytuacji materialnej skarżącego, Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów pomocy społecznej naruszenia prawa uzasadniającego eliminację wydanych przez nich decyzji z obiegu prawnego. W tej sytuacji skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.