II SA/Po 104/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Szaniecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 maja 2014 r. wniosku T.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skarg T.K. na czynności Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu w przedmiocie nienależytego załatwienia sprawy postanawia 1. ustanowić dla T.K. radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu – w odniesieniu do obu spraw połączonych i prowadzonych pod sygn. akt II SA/Po 104/14; 2. zwolnić T.K. z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych – w odniesieniu do obu spraw połączonych i prowadzonych pod sygn. akt II SA/Po 104/14 /-/ J. Szaniecka Skarżący T.K. złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata w sprawach połączonych postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 lutego 2014 r. o sygn. akt II SA/Po 104/14 i II SA/Po 105/14. W uzasadnieniu wniosków wskazał na brak zatrudnienia, całkowity brak dochodów, brak oszczędności i brak majątku. Od kwietnia 2009 r. pozostaje na utrzymaniu rodziny, zamieszkuje przy rodzinie. Od 2009 r. korzysta ze środków do życia otrzymanych od rodziny. Odmówiono mu statusu osoby bezrobotnej, nie ma dostępu do ofert pracy i do pomocy społecznej. Następnie referendarz sądowy wezwał skarżącego - w oparciu o art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej "P.p.s.a.") - o uzupełnianie wniosków o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący wskazał, że nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, od której nie otrzymuje dochodów. Co do źródeł dochodów rodziny dodał, że należy zwrócić się do członków jego rodziny z takim pytaniem. Jego zdaniem art. 255 P.p.s.a. nie stanowi podstawy do żądania od wnioskodawcy podania źródeł dochodów członków jego rodziny, a jedynie źródeł stanu majątkowego samego wnioskodawcy. Skarżący zaznaczył, że z uwagi na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych, nie ma także oszczędności, więc nie posiada rachunku bankowego. Oświadczył, że nie spłacił w pełni kredytu na łączną kwotę około 11 tys. zł, obecnie spłaca ratalnie grzywnę sądową w wysokości około 4 tys. zł., na co środki otrzymuje od rodziny pożyczając 100 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że u rodziny zadłużony jest na kwotę około 20 tys. zł, co spłaci gdy uzyska jakiekolwiek zatrudnienie umożliwiające uzyskanie dochodu. Następnie oświadczył, że nie posiada żadnej nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada samochodów, nie jest także w stanie podać wysokości kosztów swojego koniecznego utrzymania ponoszonych przez rodzinę, która zapewnia mu wszystkie potrzebne dobra. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 201`4 r., II SA/Po 104/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia T.K. złożył sprzeciw. Skarżący podkreślił, że w złożonym formularzu oraz dalszym uzupełniającym wyjaśnieniu przedstawił swoją rzeczywistą sytuację finansową. Dodał, że nie przedłożył żadnych dokumentów poświadczających nieistnienie okoliczności przeciwnych, albowiem takich dokumentów nie jest w stanie pozyskać. T.K. zaznaczył też, iż nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego, nie posiada własnej rodziny, a osoby na których utrzymaniu pozostaje nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego i też nie są domownikami skarżącego. Skarżący jedynie niekiedy przybywa do członków rodziny celem uzyskania pomocy (przenocowania), a także aby pomóc ciężko chorej i starszej matce. T.K. wskazał też na okoliczność, że w innych sprawach prawo pomocy zostało mu przyznane. W jego ocenie odmawianie mu prawa pomocy prowadzi do ograniczenia prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W wyniku skutecznie wniesionego sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a sprawa podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem orzeczenia referendarza. Zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 §3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych wydatkach bieżącego utrzymania. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że skarżący nie posiada dochodów i utrzymuje się w zasadzie dzięki wsparciu innych osób z rodziny. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także w późniejszych wyjaśnieniach T.K. wskazał, że "znajduje się na utrzymaniu rodziny", nie precyzując, czy prowadzi z tą rodziną wspólne gospodarstwo domowe, czy funkcjonuje samodzielnie. Nadmienił jednak, że otrzymywał od rodziny relatywnie znaczne kwoty wsparcia finansowego. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący nie udokumentował sytuacji finansowej rodziny, co prima facie mogło być postrzegane jako odmowa przedstawienia niezbędnych wyjaśnień, co do jego rzeczywistych możliwości finansowych. Rozstrzygając o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd wziął jednak pod uwagę okoliczności, które T.K. przedstawił w sprzeciwie od orzeczenia referendarza. Jak wyżej już podniesiono podkreślił on, że nie prowadzi z rodziną wspólnego gospodarstwa domowego, a w istocie korzysta tylko ze wsparcia bliskich. Uwzględniając zatem wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie Sąd doszedł do przekonania, że zachodzą przesłanki do ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego oraz do zwolnienia do z kosztów sądowych. Skarżący nie posiada pracy i nie uzyskuje bowiem żadnego dochodu. Ma on – co prawda – możliwość zadłużenia się od rodziny, która (jak należy wnioskować) oferuje mu wsparcie, jednakże w świetle wyjaśnień skarżącego nie można uznać, że jego relacja względem rodziny jest tego rodzaju, iż mógłby on domagać się pokrycia przez nią kosztów sądowych w jego indywidualnej sprawie. Przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja finansowa uzasadnia zatem przyznanie profesjonalnego pełnomocnika, gdyż skarżący nie ma możliwości wygospodarowania środków na pokrycie jego wynagrodzenia. Z powyższych przyczyn Sąd uznał też za zasadne zwolnić skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 249 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu. /-/ J. Szaniecka