II SA/Po 1054/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia NSA Barbara Kamieńska (spr.) Asesor. sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant ref. staż. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi K.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania; I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/J. Szaniecka /-/B. Kamieńska Starosta O. decyzją z dnia [...]r. - wydaną na podstawie art. 105 § 1 kpa w związku z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133 poz. 872 ze zm.) – po rozpatrzeniu wniosku I.K. o wypłatę odszkodowania za nieruchomość stanowiącą drogę publiczną – umorzył postępowanie w sprawie wpłaty na rzecz spadkobierców A.K. odszkodowania za nieruchomość stanowiącą drogę publiczną, położoną w O. przy ul. [...], oznaczoną w ewidencji gruntów na arkuszu mapy "A" numerem działki [1] o powierzchni 0,4148 ha, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...]. W uzasadnieniu ustalono, po zbadaniu księgi wieczystej KW nr [...], że figurująca tam między innymi parcela nr "A" o powierzchni 0,4148 ha (obecnie działka nr [1]) stanowiąca własność A.K. została wywłaszczona orzeczeniem Wojewody P. z dnia [...] grudnia 1949r. nr [...] na cele PKP. Wywłaszczenie to polegało na odjęciu prawa własności z dniem [...] maja 1945r. W dniu [...] lutego 1950r. Wojewoda wydał orzeczenie o wykonaniu wywłaszczenia nieruchomości objętych orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1949r. Na tej podstawie Starosta O. wystąpił do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w O. o ujawnienie Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości objętych orzeczeniem wywłaszczeniowym. Brak tego wpisu w dacie wydawania decyzji uznał za bez znaczenia dla kwestii własnościowych, bowiem stan prawny nieruchomości bada się na podstawie dokumentów, a wpis prawa własności w księdze wieczystej ma wyłącznie charakter deklaratywny. Skoro własność przedmiotowej działki nr "A" została odjęta A.K. z dniem [...] maja 1945r., to jego spadkobiercy nie mogą domagać się odszkodowania w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). W myśl tego przepisu – nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Podstawą ujawnienia w księdze wieczystej przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego jest ostateczna decyzja wojewody. Zdaniem organu orzekającego, brak podstawy prawnej do wydania decyzji o naliczeniu odszkodowania za działkę nr [1] powoduje umorzenie w tym zakresie postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości. Wyżej opisany tryb odszkodowawczy będzie miał natomiast zastosowanie w odniesieniu do działki nr [2], nie objętej wywłaszczeniem z lat 1949-1950. W odwołaniu od tej decyzji, wniesionym przez I.K. w imieniu spadkobierców A.K., zarzucono brak wyjaśnienia, czy zostało wypłacone odszkodowanie za wywłaszczoną działkę nr [1]. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...]r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji co do tego, że odnośnie działki nr [1] nie jest możliwe stwierdzenie prawa własności Skarbu Państwa za odszkodowaniem w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, bowiem została ona już wcześniej wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. W kwestii odszkodowania za wywłaszczenie działki nr [1] Wojewoda [...] – po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego ustalił, że dnia [...] czerwca 1953r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. wydało orzeczenie nr [...] przyznające w punkcie 27 odszkodowanie na rzecz A.K. w kwocie [...]zł za wywłaszczone nieruchomości zapisanej w księgach wieczystych KW nr [...], [...] i [...], a następnie pismem z dnia [...] września 1953r. potwierdziło, że orzeczenie stało się wykonalne z dniem [...] lipca 1953r. Strona, której przyznano odszkodowanie, została prawidłowo pouczona o sposobie i terminie wniesienia odwołania. W ocenie Wojewody [...], w takiej sytuacji postępowanie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie działki nr [1] stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć na zasadzie art. 105 § 1 kpa. Skargi na powyższą decyzję wnieśli do Naczelnego Sadu Administracyjnego I.K., L.K., Z.K., K.K., Ir.K., M.K. i E.W., ale wpis sądowy od skargi uiścił tylko K.K., wobec czego skargi wniesione przez pozostałych skarżących Sąd odrzucił postanowieniem z dnia 20 czerwca 2002r. K.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, kwestionując ustalenie o wpłaceniu jego ojcu A.K. odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na podstawie orzeczenia Wojewody P. z [...] grudnia 1949r. Z uzasadnienia decyzji nie wynika, aby orzeczenie o przyznaniu odszkodowania, wydane dnia [...] czerwca 1953r., zostało doręczone A.K., a zatem nie mógł nawet o tym wiedzieć. L. i A. K. przekazali dzieciom, że "nieruchomość ta została zabrana przez Państwo bez zapłaty odszkodowania". Organy orzekające nie wskazały dowodów, które by przekonały o tym, iż było inaczej. Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jeszcze raz podkreślił, że skoro istnieje w obrocie prawnym ostateczna decyzja o przyznaniu A.K. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, to kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Poza tym z treści orzeczenia Prezydium WRN w P. z dnia [...] czerwca 1953r. wynika zobowiązanie wnioskodawcy – Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Ł. do zapłaty wskazanych kwot odszkodowania uprawnionym w trybie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952r. (Dz. U. Nr 52, poz. 340), po uprawomocnieniu się orzeczenia o odszkodowaniu (co nastąpiło w dniu 22 lipca 1953r.) przez Bank Inwestycyjny – Oddział w Ł. Nie można wydać ponownie decyzji w tej samej sprawie uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. – właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) – zważył, co następuje: Wnioskiem z dnia [...] marca 2001r. spadkobiercy A.K. wystąpili między innymi "o wypłatę odszkodowania za nieruchomość stanowiącą drogę publiczną (...) działka nr [1] o powierzchni 0,4148 ha (...)". Według ustalenia organów orzekających działka ta została wywłaszczona na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952r. Nr 4, poz. 31). Spadkobiercy A.K. tego ustalenia nie kwestionują, podnoszą natomiast, że ich poprzednik prawny nie otrzymał przyznanego w związku z wywłaszczeniem odszkodowania. Wprawdzie fakt nie wypłacenia odszkodowania nie może podważać bytu prawnego całego postępowania wywłaszczeniowego i samej decyzji o wywłaszczeniu, gdyż należy to do odrębnego postępowania (patrz wyrok NSA z 13.III.1998r., IV SA 2032/92, Lex nr 45951), ale wbrew stanowisku organu odwoławczego wyjaśnienie tej kwestii ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku spadkobierców A.K. "o wypłatę odszkodowania", a nie o ustalenie odszkodowania. Jeśli bowiem odszkodowanie ustalone orzeczeniem Prezydium WRN w P. z dnia [...] czerwca 1953r. zostało A.K. wypłacone, to zobowiązanie wygasło i bezprzedmiotowe stałoby się roszczenie o jego rewaloryzację. Waloryzacja nie oznacza ustalenia odszkodowania, lecz urealnienie już ustalonego, a nie wpłaconego odszkodowania (patrz wyrok NSA z 7.V.02, I SA 2378/00, Lex nr 81740). Zgodnie z przepisem art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) – wysokość odszkodowania ustalona w decyzji o wywłaszczeniu podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Tak samo stanowił art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis ten miał również zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach (patrz wyrok NSA z 15.VI.1993r., IV SA 1667/92 ONSA 1993/4/115). Rozstrzygnięcie o rewaloryzacji nie wypłaconych części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oraz o odsetkach za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie odszkodowania – następuje przez wydanie decyzji (patrz Uchwała (7) SA z 7.IV.93, III AZP3/93 OSNC 1993/16/174). Powołany przepis art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami został zamieszczony w rozdziale 5 działu III, a zatem nie odnoszą się do niego ograniczenia w stosowaniu przepisów wywłaszczeniowych wprowadzone przez art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten zezwala na odpowiednie stosowanie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wymienionych wyczerpująco ustaw, wśród których nie ma dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1949 (Dz. U. Nr 20, poz. 138), tylko przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości regulują przepisy rozdziału 5 działu III. Reasumując należy stwierdzić, że przed wyjaśnieniem, czy odszkodowanie za wywłaszczoną działkę nr [1] – ustalone w orzeczeniu z [...] czerwca 1953r. – zostało wypłacone A.K. bądź następcom prawnym, nie można podzielić stanowiska organów administracyjnych co do bezprzedmiotowości postępowania o wypłacenie tego odszkodowania. Organ odwoławczy nie wyczerpał wszelkich środków umożliwiających ustalenie tego faktu, bowiem nie sprawdził, czy kwota ustalonego odszkodowania nie została w pierwszej połowie lat pięćdziesiątych wpłacona do depozytu sądowego, czyli ze skutkiem zwolnienia od zobowiązania. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a , c, art. 152 i art. 200 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/J. Szaniecka /-/B. Kamieńska (brak podpisu sędziego D.Rzyminiak-Owczarczak spowodowany jest jego nieobecnością) /-/J. Szaniecka