II SA/Po 1059/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2014 r. sprawy ze skargi G. J. – następcy prawnego A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie należności za usługi opiekuńcze; oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia ... 2013 r. nr ... Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpoznaniu odwołania G. J. – kuratora częściowo ubezwłasnowolnionej A. J. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia ... 2012 r. nr ... o ustaleniu dla A. J. wysokości należności z tytułu opłat za świadczenie specjalistyczne – usługi opiekuńcze w okresie od 1 maja 2011 r. do 30 września 2012 r. w łącznej kwocie 399,20 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzje tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia ... 2011 r. Prezydent Miasta K. przyznał A. J. świadczenie w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzi dziennie w dni robocze na okres od 2 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. Jednocześnie ustalono odpłatność za 1 godzinę usługi w kwocie 1,05 zł (pełny koszt usługi za 1 godz. wynosi 15 zł). Następnie Prezydent Miasta K. decyzją z dnia ... 2012 r. ustalił A. J. wysokości należności z tytułu opłat za specjalistyczne usługi opiekuńcze w okresie od 1 maja 2011 r. do 30 września 2012 r. w łącznej kwocie 399,20 zł. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zmiana decyzji w części dotyczącej ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze wynika ze zmiany sytuacji materialnej, tj. zwiększenia świadczenia rentowego z ZUS od dnia 1 kwietna 2012 r. o kwotę dodatku pielęgnacyjnego. Jako podstawę prawną decyzji powołano przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej: u.p.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598 ze zm.), dalej: rozporządzenie oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055). W odwołaniu od powyższej decyzji kurator A. J. – G. J. kwestionował prawidłowość ustalenia opłaty oraz sposób wykonywanej usługi opiekuńczej. Jednocześnie wniósł o zmianę opiekunki. Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wskazało, że zgodnie z art. 50 ust. 1 i 2 u.p.s. usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takie pomocy zapewnić. Przepis § 4 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych określa, że odpłatność za specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustala właściwy ośrodek pomocy społecznej w zależności od posiadanego dochodu. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, że A. J. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i na dochód jej od 1 kwietnia 2012 r. składa się świadczenie otrzymywane z ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie netto 1.223,80 zł. Zatem od maja 2012 r. A. J. winna ponosić odpłatność w wysokości 22,50% kosztów świadczonej usługi, bowiem jej dochód mieści się w ustalonym w rozporządzeniu przedziale kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej (477 zł) od 255% do 265%. Pełny koszt usługi 1 godziny w dni robocze wynosi 15 zł, a 22,5% tej kwoty stanowi 3,37 zł. Skoro zaś w okresie od maja 2012 r. do września 2012 r. A. J. miała świadczoną usługę w łącznym wymiarze 210 godzin, to różnica pomiędzy wniesioną opłatą a faktyczną odpłatnością wyniosła 399,20 zł. A. J. działająca przez kuratora G. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Podniosła, iż organy błędnie przyjęły, że specjalistyczne usługi opiekuńcze były świadczone jej w okresie od maja 2012 r. do września 2012 r. w wymiarze 210 godzin (2 godziny dziennie), podczas gdy usługi te były jedynie w wymiarze tym przyznane, a świadczone były w wymiarze zdecydowanie mniejszym, stanowiącym około połowy przyznanego wymiaru. Skarżąca wskazała, że opiekunka wielokrotnie przychodziła ok. 30 minut spóźniona i wychodziła w czasie planowym lub wcześniej. Nadto nie wywiązywała się ze swoich obowiązków. Skarżąca wskazała, że opiekunka jej w liście skierowanym do jej kuratora przyznała, że zaniechała obowiązków wobec A. J. Z listu tego wynika, że opiekunka ta nie zna dawek leków przepisanych podopiecznej przez lekarza psychiatrę, które to leki opiekunka miała podawać A. J.. Ostatecznie, po interwencji kuratora skarżącej w Okręgowej Izbie Pielęgniarek i Położnych, opiekunka ta została zmieniona. Zdaniem skarżącej, płatności za usługi opiekuńcze mogą być pobrane tylko w przypadku, gdy usługi te były wykonane. W odpowiedzi SKO w K. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 7 marca 2014 r. pełnomocnik kuratora skarżącej adw. P. D. poinformował Sąd, że A. J. zmarła w dniu ... 2014 r., w dowód czego przedłożył odpis aktu zgonu. Jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Sąd postanowieniem z dnia 20 marca 2014 r. zawiesił postępowanie. Następnie zważywszy na ustalenie następcy prawnego zmarłej skarżącej w osobie G. J. sąd postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. podjął zawieszone postępowanie. Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik G. J. zwrócił uwagę, że brak wyjaśnienia przez organ sposobu i zakresu wykonywanej opieki naruszył art. 8 k.p.a., który zobowiązuje organ do prowadzenia postępowania w sposób rzetelny i budzący zaufanie, a nadto naruszył przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, bowiem organy odniosły się jedynie do odpłatności za usługi przyznane, a nie rzeczywiście wykonane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna, albowiem wydane w niniejszej sprawie decyzje organów I i II instancji zostały wydane zgodnie z prawem. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia ... 2012 r. o ustaleniu dla A. J. wysokości należności z tytułu opłat za świadczenie specjalistyczne – usługi opiekuńcze w okresie od 1 maja 2011 r. do 30 września 2012 r. w łącznej kwocie 399,20 zł. Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie były przepisy art. 96 ust. 1 w zw. z art. 50 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz przepisy rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 50 ust. 7 u.p.s. Zgodnie z art. 50 ust. 1 u.p.s. osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. W myśl art. 96 ust. 1 pkt 1 u.p.s. obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej. Przepis art. 50 ust. 2 u.p.s. określa, że usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia odpłatność za specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustala ośrodek pomocy społecznej właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby wymagającej pomocy w tej formie, na wniosek osoby zainteresowanej lub jej opiekuna, w zależności od posiadanego dochodu na osobę w rodzinie. Stosownie do ust. 2 tego paragrafu minimalny poziom dochodu, od którego jest obliczana wysokość odpłatności, odpowiada aktualnie obowiązującemu kryterium dochodowemu osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Przepis § 4 ust. 3 rozporządzenia określa zaś wskaźniki odpłatności wedle przedziałów dochodu uzyskiwanego przez osobę samotnie gospodarującą lub przypadającego na osobę w rodzinie. Zgodnie zaś z § 4 ust. 4 rozporządzenia cenę 1 godziny specjalistycznych usług dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustala ośrodek pomocy społecznej, na podstawie analizy kosztów realizacji tego zadania lub wynika ona z umowy zawartej przez ośrodek pomocy społecznej z podmiotem przyjmującym zlecenie realizacji zadania. Z kolei opłata za specjalistyczne usługi stanowi iloczyn ceny, o której mowa w ust. 4, wskaźnika odpłatności określonego w procentach, o którym mowa w ust. 3, oraz liczby godzin świadczonych usług w ciągu miesiąca (§ 4 ust. 5 rozporządzenia). Ośrodek pomocy społecznej wydaje decyzję o liczbie godzin przyznanych miesięcznie specjalistycznych usług oraz o wysokości odpłatności (§ 4 ust. 6 rozp.). Z powyższych przepisów wynika po pierwsze zasada odpłatności za świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi usługi w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Odpłatność ta uzależniona jest po pierwsze od dochodu na osobę w rodzinie wedle kryterium wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s., a po wtóre – zależy od liczby godzin świadczonych usług w ciągu miesiąca. Co istotne z § 4 ust. 6 rozporządzenia wynika, że ośrodek pomocy społecznej ustala wysokość odpłatności na specjalistyczne usługi opiekuńcze na podstawie liczby przyznanych miesięcznie godzin. Z powołanych przepisów wynika, że rolą ośrodka pomocy społecznej nie jest badanie w postępowaniu o ustaleniu odpłatności za świadczone specjalistyczne usługi opiekuńcze badanie, czy w rzeczywistości w przyznanym wymiarze usługi te zostały zrealizowane. Ocena sposobu realizacji przez opiekunkę zadań wynikających z faktu świadczenia na rzecz osoby z zaburzeniami psychicznymi specjalistycznych usług opiekuńczych leży poza kompetencjami organów pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 czerwca 2008 r., sygn. akt IV SA/GL 103/08, Lex nr 509432). Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, ze nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi co do podważenia zakresu świadczonych na rzecz skarżącej specjalistycznych usług opiekuńczych w stosunku do zakresy usług przyznanych. Zdaniem Sądu nie jest rolą organów pomocy społecznej w postępowaniu o ustalenie odpłatności za te właśnie usługi przeprowadzanie postępowania wyjaśniającego na okoliczność, czy usługi te zostały wykonane w przyznanym zakresie czasowym i rzeczowym. Dlatego też Sąd nie podzielił stanowiska zawartego w skardze jakoby organy orzekające dopuściły się naruszenia przepisów postępowania (art. 8 k.p.a. i § 4 ust. 1 rozporządzenia) poprzez niewyjaśnienie okoliczności, czy rzeczywiście w okresie od maja do września 2012 r. A. J. uzyskała pomoc w formie 210 godzin specjalistycznych usług opiekuńczych. W ocenie Sądu organy orzekające prawidłowo przyjęły, że skoro od 1 kwietnia 2012 r. A. J. uzyskała wyższe świadczenie rentowe z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na skutek otrzymania dodatku pielęgnacyjnego to należało ze względu na zależność odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze od dochodu - zweryfikować poziom jej odpłatności za okres kolejnych miesięcy. Organy prawidłowo ustalając, że od kwietnia 2012 r. dochód skarżącej wynosił 1223,80 zł, stwierdziły, że mieścił się on we wskaźniku 22,5% odpłatności ustalonym od ceny specjalistycznej usługi za 1 godzinę, albowiem mieścił się w granicach od 255% do 265% kryterium dochodowego wynoszącego 477 zł, a określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 lit. a) u.p.s. dla osoby samotnie gospodarującej. Uwzględniwszy więc, że koszt 1 godziny za specjalistyczne usługi opiekuńcze wynosi 15 zł, organy trafnie przyjęły, że od maja 2012 r. A. J. powinna ponosić odpłatność za specjalistyczne usługi opiekuńcze w wymiarze 3,37 zł za 1 godzinę usług. Organy prawidłowo obliczyły, że skarżąca uzyskała pomoc w formie usług w wymiarze 42 godzin w maju 2012 r., 40 godzin w czerwcu 2012 r., 44 godzin w lipcu 2012 r., 44 godzin w sierpniu 2012 r. i 40 godzin we wrześniu 2012 r. Jednocześnie ustaliły, że różnica pomiędzy uregulowaną odpłatnością, która nie była uprzednio kwestionowana, a podwyższoną odpłatnością wynikającą ze zmiany wskaźnika odpłatności wyniosła za poszczególne miesiące 97,44 zł (maj 2012 r.), 92,80 zł (czerwiec 2012 r.), 102,08 zł (lipiec 2012 r.), 102,08 zł (sierpień 2012 r.) i 4,80 zł (wrzesień 2012 r.), co dało łączną kwotę 399,20 zł. Wskazać należy, że przepis art. 104 ust. 1 i 3 nakazują organom pomocy społecznej, aby wysokość należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustalić w drodze decyzji administracyjnej. W związku z powyższym, w okolicznościach niniejszej sprawie organy orzekające, zważywszy na fakt zmiany sytuacji dochodowej A. J. uzyskującej specjalistyczne usługi opiekuńcze nie mogły odstąpić od ustalenia i nakazania zwrotu należności, które zostały poniesione z tytułu przyznanych stronie usług. Reasumując, Sąd stwierdził, że przy wydaniu decyzji w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia prawa i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.