II SA/Po 106/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 stycznia 2014r. wniosków M. B. i P. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. na uchwałę Rady Miejskiej z dnia [...] listopada 2012r. Nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność Burmistrza Miasta postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K.Witkowicz-Grochowska M. B. oraz skarżący P.B. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2013r. w wysokości 100 zł wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzach PPF o prawo pomocy podali, że wspólnie prowadzą swoje gospodarstwo domowe. Skarżąca nie uzyskuje dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża, który podał, że uzyskuje dochód jedynie ze stosunku pracy w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Nadto podali, że posiadają budynki związane z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. W budynkach tych skarżący nie prowadzi jednak działalności gospodarczej, gdyż Starosta decyzją z dnia [...] lipca 2010r. zakazał działalności w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów. Pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości około [...] zł. Oświadczyli, że zobowiązania te spłacają z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadzona była działalność gospodarcza. Podali, że obsługują zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kredyty i raty leasingowe. Nadto podali, że posiadają nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) skarżąca podała, że jest osobą niepracującą, nie ma zatem żadnych dochodów i nie składała deklaracji podatkowych. Nie posiada rachunku bankowego, nie prowadzi działalności gospodarczej. Wskazała, że ze względu na wspólność majątkową małżeńską posiada razem z mężem środki transportu i nieruchomości. Skarżący wyjaśnił, że źródłami jego przychodów są wynagrodzenie z umowy o pracę, działalność gospodarcza oraz działalność rolnicza. Wskazał, że przebywa na zasiłku chorobowym i otrzymuje świadczenie z ZUS w wysokości 900 zł miesięcznie. Podał, że posiada rachunek bankowy, ale nie wykazuje on żadnych obrotów ze względu na to, że jest zajęty ze względu na toczące się postępowania egzekucyjne. Skarżący przedłożył kserokopie: - wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów z działalności prowadzonej przez skarżącego na stacji paliw płynnych w K. za okres od stycznia 2013r. do grudnia 2013r., z którego wynika roczny przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł i strata w wysokości [...] zł, - deklaracje VAT za okres od stycznia 2013r. do listopada 2013r. z których wynika, że nabył towary i usługi opodatkowane podatkiem VAT o wartości [...] zł w styczniu, [...] zł w lutym, [...] zł w marcu, [...] zł w kwietniu, [...] zł w maju, [...] zł w czerwcu, [...] zł w lipcu, [...] zł w sierpniu, [...] zł we wrześniu, [...] zł w październiku, [...] zł w listopadzie, - oświadczenie o rozmiarach i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, zgodnie z którym z uprawy zbóż przychód w 2013r. wyniósł około [...] zł, koszty tej działalności wyniosły: [...] zł tytułu zasiewów, [...] zł z tytułu zbiorów, [...] zł z tytułu uprawy i [...] zł na środki ochrony roślin, [...] zł – ubezpieczenie, [...] zł podatek rolny i od nieruchomości, - oświadczenie o posiadanych nieruchomościach – K.: grunt [...] m², budynki [...] m² budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez Spółkę A.; B.: grunt [...] m², budynki [...] m² - nieruchomość nieużywana; nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha – uprawa roślinna oraz [...] ha – las, nieruchomość przy ul. A. gdzie zamieszkuje należy do jego matki. - oświadczenie o posiadanych środkach transportowych, - oświadczenie o wysokości wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego na łączną kwotę [...] zł miesięcznie, - kserokopie faktur za media. Nadto w aktach sądowych sprawy znajdują się: kserokopie zeznania podatkowego skarżącego za 2012r., z którego wynika, że uzyskał przychód z wynagrodzenia za pracę oraz innych niewymienionych źródeł w łącznej wysokości [...] zł oraz zeznanie za 2012r. o wysokości przychodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży detalicznej paliw do pojazdów silnikowych w wysokości [...] zł, koszty z działalności w wysokości [...] zł, zatem działalność przynosi stratę w wysokości [...] zł. Regulacja dotycząca prawa pomocy, zawarta w treści art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania rodziny, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. Strony ponoszą bowiem koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wnioskach okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawców dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez nich środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania, jest obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżących zawarte w treści formularzy o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie dysponują środkami, których nie mogliby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów księgowych oraz z zeznań i deklaracji podatkowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze polegającą na sprzedaży paliw. Nadto otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę oraz prowadzi działalność rolniczą, a także wydzierżawia posiadane nieruchomości. Skarżący, pomimo straty, nadal prowadzi działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży paliw, zatem jest to działalność opłacalna. Przynosi ona stałe miesięczne przychody rzędu [...] zł. (comiesięczne deklaracje podatku VAT). Rozmiar prowadzonej chociażby działalności gospodarczej (przychód w 2013r. w wysokości [...] zł) i działalności rolniczej (przychód w 2013r. wysokości [...] zł), a także pozostałe źródła dochodu z umowy o pracę i posiadane wartościowe ruchomości w postaci środków transportu oraz nieruchomości pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawcy są w stanie wygospodarować środki na koszty sądowe niniejszego postępowania. Nadto wysokość wydatków uwidaczniana w kosztach pozarolniczej działalności gospodarczej w 2013r. na kwotę [...] zł oraz kosztach prowadzenia działalności rolniczej – [...] zł., nie wskazuje na ograniczenie możliwości płatniczych wnioskodawcy do granic zabezpieczenia minimum socjalnego. Wskazać przy tym należy, że sam fakt, że działalność gospodarcza obarczona jest stratą nie możne przesądzać o zasadności wniosku o prawo pomocy. Przy tym sam fakt, że suma uzyskiwanych z działalności gospodarczej przychodów jest niższa od ponoszonych przez wnioskodawców kosztów uzyskania przychodów, nie oznacza braku środków finansowych. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Dzięki uzyskiwanym przychodom, strona posiada więc realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżący oświadczył we wniosku o prawo pomocy, że kredyty i raty leasingowe spłaca na bieżąco z czynszu uzyskiwanego z dzierżawy nieruchomości. Ponadto podkreślić należy, że konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Skoro strona ma kilka źródeł dochodu, osiąga przychody ze sprzedaży paliw, to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów. Wnioskodawca nie wykazał nadto, iż środki egzekucyjne zastosowane w postępowaniach egzekucyjnych, wykluczają możliwości poniesienia kosztów sądowych. Pomimo wezwania skarżący nie udokumentował, że zastosowane środki egzekucyjne są skuteczne oraz w jakim zakresie. W szczególności skarżący nie wykazał, że egzekucja została skierowana do czynnych rachunków bankowych (nie wykonano wezwania w zakresie przedłożenia wyciągów z czynnych rachunków bankowych). Z przedłożonych dokumentów nie wynika, że skierowanie egzekucji do wierzytelności przypadających skarżącemu, ma ten skutek, iż kwota pozostająca w dyspozycji wnioskodawcy (kwota wolna od egzekucji) nie wystarcza na pokrycie deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego oraz kosztów prowadzonych postępowań sądowych. Skarżący poprzestał tylko na wymienieniu wysokości obciążeń z tytułu kredytów, pożyczek i rat leasingowych. Nie wynika z tego, że rat tych nie uiszcza i popadł w zaległości. Wręcz przeciwnie, skarżący zadeklarował, iż ma zaległości publicznoprawne w wysokości [...] zł, ale podał, że spłaca je z przychodów z dzierżawy budynków gospodarczych. Nadto, jeśli nieznana pozostaje wysokość kwot pobranych od wnioskodawcy na realizację środków egzekucyjnych, to nie można stwierdzić, czy i w jakim rozmiarze, prowadzone postępowania egzekucyjne ograniczają możliwości płatnicze wynikające z posiadanych przychodów. Nadto skarżący uchylił się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów, które w sposób pełny obrazują sytuację finansową. Nie przedłożył bowiem wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, mimo iż został do tego wyraźnie zobowiązany w zarządzeniu z dnia 7 stycznia 2014r. Skarżący poprzestał na stwierdzeniu, że na rachunku bankowym prowadzonym przez Bank A nie są wykazywane obroty. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że wnioskodawcy nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych wnioskodawców wynika, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania. W konsekwencji, w niniejszej sprawie brak jest podstaw uwzględnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy, co musiało skutkować ich oddaleniem. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K.Witkowicz-Grochowska