II SA/Po 106/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na czynność Prezesa Sądu Okręgowego w P. w przedmiocie nienależytego załatwienia sprawy postanawia 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości, 2. ustanowić dla T. K. radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu. /-/ T. Świstak Skarżący T. K. w dniu 27 lutego 2014 r. wniósł na formularzu PPF o przyznanie wniosek prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego lub adwokata). W uzasadnieniu wniosku wskazał na brak zatrudnienia, całkowity brak dochodów, brak oszczędności, brak majątku, że [od] 2009 r. pozostaje na utrzymaniu rodziny, przy której zamieszkuje, a nie prowadzi własnego gospodarstwa domowego; od 2009 r. korzysta ze środków do życia otrzymanych od rodziny. Wyjaśnił, że odmówiono mu statusu osoby bezrobotnej; nie ma dostępu do "zamkniętych" ofert pracy i do pomocy społecznej. Podniósł, że tych wszystkich względów nie ma możliwości opłacenia pełnomocnika z wyboru ani uiszczenia kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. – dalej "P.p.s.a.") o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych skarżący podał, że nie posiada żadnych źródeł dochodów; pozostaje na utrzymaniu rodziny, od której nie otrzymuje dochodów; nie prowadzi działalności gospodarczej, więc nie uzyskuje żadnego dochodu z tego tytułu. Skarżący podał, że z uwagi na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych, nie ma także oszczędności, więc nie posiada rachunku bankowego. Nie jest także w stanie podać wysokości kosztów swojego koniecznego utrzymania ponoszonych przez rodzinę, bowiem potrzebne dobra otrzymuje od rodziny i nie ewidencjonuje ich, zatem to do członków jego rodziny należy zwrócić się z takim pytaniem. Oświadczył ponadto, że nie spłacił w pełni kredytu na łączną kwotę około [...] tys. zł, obecnie spłaca ratalnie grzywnę sądową w wysokości około [...] tys. zł., na co środki otrzymuje od rodziny, na który to cel pożycza od niej 50 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że u rodziny zadłużony jest aktualnie na kwotę około [...] tys. zł, a zadłużenie powstawało począwszy od utraty pracy, a ustalone zostało, że je spłaci, gdy uzyska jakiekolwiek zatrudnienie umożliwiające uzyskanie dochodu. Następnie oświadczył, że nie posiada żadnej nieruchomości, nie posiada samochodów. Ponadto podniósł, że wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących innych niż on sam osób było "niestosowne, absurdalne i nieuprawnione" i stwierdził, że przepis art. 255 P.p.s.a. nie stanowi podstawy do żądania od wnioskodawcy podania źródeł dochodów członków jego rodziny, a jedynie źródeł stanu majątkowego samego wnioskodawcy; nie ma bowiem znaczenia u kogo z członków rodziny zamieszkuje, albowiem możliwe jest, że każdego dnia lub tygodnia może zamieszkiwać u kogokolwiek, zatem okoliczność ta nie ma żadnego wpływu na jego stan majątkowy, jego dochody lub stan rodziny – to jest jego rodziny, której nie posiada, bowiem cyt. "członkowie rodziny nie są członkami jego własnej rodziny, co należy odróżnić, przy czym jeżeli sąd poda podstawę prawną i faktyczną żądania udzielenia takiej informacji", to zostanie ona przez wnioskodawcę udzielona. Postanowieniem z dnia 6 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił wniesioną w niniejszej sprawie skargę T. K. We wniosku z dnia 1 kwietnia 2014 r. (data złożenia pisma bezpośrednio w tutejszym Sądzie) strona domagała się ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu (adwokata lub radcy prawnego) celem umożliwienia mu wniesienia środka odwoławczego (skargi kasacyjnej) od postanowienia tutejszego Sądu z dnia 6 marca 2014 r. Postanowieniem referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 9 kwietnia 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia 7 maja 2014 r. (data złożenia w biurze podawczym dwóch pism z dnia 2 maja 2014 r.) skarżący zakwestionował ustalenia wskazane w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2014 r., stwierdzając, że wyjawił rzeczywistą sytuację, a nie przedłożył dokumentów poświadczających taki stan rzeczy, gdyż nie sposób udowodnić faktu i okoliczności, jakie po prostu nie istnieją. Podtrzymał swoje twierdzenia, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie posiada własnej rodziny, a osoby, na których utrzymaniu pozostaje, nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego i też nie są jego domownikami. Wyjaśnił, że "nie prowadzi własnego domu", a jedynie "od czasu do czasu przybywa do członków" swojej rodziny "celem np. pożywienia się lub przenocowania (albo np. aby nie chodzić po ulicach miasta lub napisać pismo do sądu celem odpowiedzi, albo co najważniejsze – pomagać chorej i już starszej matce)", których to okoliczności nie sposób traktować jako prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Podtrzymał również stanowisko o braku podstaw do podania Sądowi informacji na temat sytuacji dochodowej osób, na których utrzymaniu skarżący pozostaje. Podniósł również, że w innych sprawach o sygn. akt II SA/Po 451/12 i II SA/Po 1104/13 zostało mu przyznane prawo pomocy w tożsamych okolicznościach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. zarządzenie lub postanowienie wydane w zakresie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego, nie rozpatruje też prawidłowości tego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma on możliwości poniesienia chociażby części wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. W niniejszej sprawie Sąd rozpatrzył sprawę merytorycznie na podstawie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie do kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Wnioskodawca znajduje się bowiem na całkowitym utrzymaniu rodziny; jak można wywnioskować z jego oświadczenia, ma przy tym trudności ze znalezieniem pracy (brak uzyskania statusu osoby bezrobotnej). Nie uzyskuje żadnego dochodu; nie dysponuje także żadnym majątkiem (nieruchomościami lub cennymi ruchomościami), z którego mógłby czerpać jakiekolwiek dodatkowe dochody poprzez jego sprzedaż czy wynajęcie. Nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania, w tym honorarium profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja finansowa wskazuje, że nie ma możliwości wygospodarowania jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, zatem należało przyznać stronie prawo pomocy w zakresie całkowitym. Trzeba mieć też na uwadze, że skorzystanie z przysługującego stronie środka odwoławczego od postanowienia tutejszego Sądu z dnia 6 marca 2014 r. o odrzuceniu skargi wymaga sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z treścią art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ Tomasz Świstak