II SA/Po 1068/12

Dnia 25 kwietnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2013 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2012 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi P. C. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] zł ([...]), w tym [...] zł ([...]) tytułem podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], którą przyznano A. K. pomoc w formie zasiłku celowego na zakup roweru w kwocie 200 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Burmistrz Miasta i Gminy W. przyznał A. K. wspomniany zasiłek celowy. A. K. zaskarżył tę decyzję, domagając się jej uchylenia i przyznania zasiłku na ten cel w wyższej wysokości. Kolegium wyjaśniło, iż zgodnie zaś z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak ustalono w trakcie prowadzonego postępowania A. K. nie posiada własnego stałego dochodu. Bez tytułu prawnego zajmuje pomieszczenie gospodarcze w lokalu użytkowym na [...] w P., które kiedyś wynajmował. A. K. złożył wniosek o pomoc w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów naprawy roweru. Przedłożył wycenę naprawy roweru sporządzoną przez firmę [...] w P., opiewającą na kwotę "około 506 zł"" – jak podał organ I instancji. W związku z tą wyceną organ I instancji uzyskał drugą wycenę kosztów naprawy roweru z "[...]" we W., z której wynikało, że koszty naprawy roweru w podanym przez wnioskodawcę zakresie mogą być niższe i mogą wynieść ok. 150-200 zł, a zakup nowego roweru to wydatek rzędu ok. 350-380 zł, w zależności od wersji wyposażenia. Organ odwoławczy uznał, że skoro celem przyznawania pomocy ze środków pomocy społecznej jest zaspokajanie potrzeb bytowych mających charakter przejściowy, w niezbędnym zakresie, to organ I instancji miał prawo przyjął, że przyznana wysokość pomocy pozwoli wnioskodawcy w tym minimalnym zakresie na naprawę roweru. Wnioskodawca nie ma prawa oczekiwać, że organ I instancji będzie spełniał jego oczekiwania przewyższające możliwość zaspokojenia zgłaszanej potrzeby w minimalnym zakresie. Kolegium podkreśliło, że zaproponowana pomoc pozwala na zakup części i naprawę roweru we W. Uwzględniając zaś nawet koszt zakupu biletu na przejazd przez stronę do W., to i tak potrzeba ta może być zaspokojona w ramach przyznanej kwoty pomocy. Kolegium dodało, że posiadana przez A. K. pomoc przyznana w formie zasiłku okresowego pozwala mu na dojazd z P. do W., zakup potrzebnych części i naprawę roweru. Jednocześnie strona nie ma prawa do roszczeń o wysokość udzielanego świadczenia, gdyż pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz wyłącznie jest to świadczenie, którego przyznanie zależy każdorazowo od uznania administracyjnego organu pomocy społecznej. A. K. wniósł skargę na powyższą decyzję, wskazując, że przyznana kwota wystarczyła na zakup niektórych części do roweru i montaż ich, zaś na resztę niezbędnych części nie wystarczyło środków. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Sądem w dniu 25 kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, oświadczając, że nie zostały uiszczone nawet w części przez skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej w skrócie: p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli we wskazanym wyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jej materialną podstawę stanowią przepisy art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362, ze zm.), dalej w skrócie: ups. Zgodnie z jego ust. 1 w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Tym samym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powyższej ustawy). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej. Równocześnie, jak wynika z powołanych przepisów, wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony. Konsekwentnie, w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 §1 i 80 kpa dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa, a więc w sposób przekonywujący. Podkreślić przy tym należy, że fakultatywność i uznanie administracyjne w przedmiocie wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego nie oznacza pełnej dowolności i nie może prowadzić do urzędniczej samowoli. Także rozstrzygnięcie uznaniowe musi odpowiadać ogólnym kryteriom procedury administracyjnej i opierać się na sprawdzalnych, a więc zobiektywizowanych przesłankach. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy trzeba w pierwszej kolejności wskazać, iż niesporne jest, że skarżący spełniał przesłanki do przyznania zasiłku celowego, bowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji utrzymywał się jedynie z przyznawanych mu środków pomocy społecznej i był osobą bezdomną. Sąd nie podziela zarzutów podnoszonych w trakcie postępowania administracyjnego oraz w skardze dotyczących wysokości przyznanego zasiłku. Trzeba zaznaczyć, że zasiłek celowy został przyznany skarżącemu na kwotę 200 zł, która zgodnie ze sporządzoną na zlecenie organu I instancji opinii przez "[...]" we W., umożliwi mu naprawę roweru w niezbędnym zakresie. Tym samym organy dały wyraz rzetelności prowadzonego postępowania, badając zarówno zakres niezbędnych potrzeb skarżącego, jak i niezbędny koszt naprawy roweru służący skarżącemu jako podstawowy środek lokomocji. W ocenie Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO w P. trafnie stwierdziło, że rolą organów pomocy nie jest zaspokajanie wszelkich potrzeb zgłaszanych przez stronę. Dodać należy, iż działanie takie byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości wyrażoną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – zasadą pomocniczości (inaczej subsydiarności). Jak wskazano wyżej, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. W związku z tym organy słusznie uwzględniły fakt, że skarżący został już w tym samym czasie objęty pomocą w formie zasiłku celowego na zakup okularów w kwocie 140 zł, i kwocie 300 zł na zakup aparatu słuchowego. Sam skarżący w odwołaniu podał, że w dniu 5 kwietnia 2012 r. otrzymał z pomocy społecznej pomoc w kwocie 640 zł. Mając powyższe na względzie w ocenie Sądu organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. Zdaniem Sądu organy orzekające w omawianej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od których uzależnione jest udzielenie pomocy w formie przyznania zasiłku celowego na naprawę roweru w kwocie 200 zł. Nie można postawić im zarzutu naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7 kpa), jak i naruszenia art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Prawidłowo ustaliły, że skarżący jest osobą bezdomną, nie uzyskuje dochodu, a więc spełniał zarówno kryterium dochodowe, jak i przesłanki do przyznania mu zasiłku celowego. Jednocześnie należy stwierdzić, że pozbawione racjonalności, choć nie prowadzące do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania, było stwierdzenie organu odwoławczego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jakoby skarżący powinien udać się z P., w którym przebywa do W., chcąc taniej naprawić rower. W tym zakresie rolą organów pomocy społecznej powinno być raczej udzielenie skarżącemu wyjaśnień co do możliwości zakupu roweru używanego, bądź jego tańszego modelu mieszczącego się w granicach przyznanej kwoty, bądź to pomoc w odnalezieniu tańszego punktu naprawy rowerów w miejscu pobytu skarżącego, aniżeli sugestia o konieczności pokonania pociągiem przeszło 50 km trasy, co wiąże się z dodatkowymi, niemałymi jak dla osoby bezrobotnej i bezdomnej kosztami. Reasumując, w ocenie Sądu organ w sposób dostateczny wykazały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesłanki, jakimi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, a to pozwala na stwierdzenie, że nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wobec powyższego Sąd w oparciu o art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił A. K., o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku. Sąd na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1-3, § 3 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) przyznał pełnomocnikowi skarżącemu wyznaczonemu z urzędu od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...],[...] zł, w tym, [...] zł tytułem podatku od towarów i usług (punkt II sentencji wyroku).