II SA/Po 1068/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich; oddala skargę W dniu 5 czerwca 2013 r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynął wniosek J. K. o przyznanie uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...] 2013 r. [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich J. K.. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, iż strona wniosła o przyznanie jej uprawnień kombatanckich z uwagi na pobyt na robotach przymusowych w czasie II wojny światowej, na których wnioskodawca przebywała z rodziną. Dalej organ wyjaśnił, iż pobyt na robotach przymusowych może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pieniężnego za deportację do pracy przymusowej. Świadczenie to jest przyznawane na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r. wówczas, gdy strona przebywała na robotach przymusowych przynajmniej sześć miesięcy. Natomiast okoliczność przebywania na robotach przymusowych nie stanowi przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich. Wniosek o ponownie rozpoznanie sprawy wniósł J. K. podnosząc, iż do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich przedłożył niezbędne dokumentację. Powołała się na decyzje Komisji Weryfikacyjnej "Polsko-Niemieckie Pojednanie" z których wynika, iż w czasie II wojny światowej doświadczył represji określonej jako "pracy niewolnicza" i "prześladowania w wieku dziecięcym", a nie "praca przymusowa" . Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] utrzymała w mocy swoją własną decyzję z dnia z dnia [...] 2013 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w przepisach art. 1- 4 enumeratywnie wylicza tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną oraz kategorie represji uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich. Wskazana przez stronę deportacja na teren III Rzeszy, praca przymusowa wykonywana w majątku ziemskim w T. pow. P., słuchanie audycji radiowych nadawanych w języku polskim z Londynu oraz dzielenie się wiadomościami z jeńcami i cywilami w celu złagodzenia ich prześladowań nie są represją lub działalnością w rozumieniu przepisów ustawy i nie stanowią podstawy do przyznania stronie uprawnień określonych w powołanej wyżej ustawie. Organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń odnośnie tego jakie tytuły uprawniają do przyznania uprawnień przewidzianych w ustawie. Uregulowanie ustawowe wyklucza możliwość dowolnego interpretowania przepisów ustawy. Organ jest bowiem związany brzmieniem przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Organ stwierdził, iż z tytułu deportacji do pracy przymusowej na teren III Rzeszy przysługuje uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidzianego w przepisach ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wnioskodawca otrzymuje ww. świadczenie przyznane decyzją Kierownika Urzędu z dnia 28 października 1996 r. Skargę na powyższą decyzje wniósł J. K. podnosząc, iż organ pominął przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, które stosuje się także do osób będących represjonowanymi, podlegających represjom w czasie II wojny światowej z przyczyn narodowościowych, wysiedlenia i przymusowego zesłanie deportacją. Skarżący przytoczył okoliczności w jakich on i jego rodzina zostali wysiedleni w czasie II wojny światowej z miejscowości Pątnów. W jego ocenie gwałtowność i nieludzkość wywózki nie można zakwalifikować jako wywozu na roboty przymusowe. Wskazał, iż w wieku dziecięcym był zmuszony do pracy niewolniczej i poddany stałym represjom w wyniku, których nabawił się przepukliny i musiał być operowany, a w efekcie jest obecnie niepełnosprawny. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola ta obejmuje badanie, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego stosownie do unormowania art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) obejmuje wszystkie, a nie tylko podniesione w skardze kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym. Obejmuje więc to, czy organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń odnośnie do obowiązywania zastosowanych norm prawnych, czy normy te właściwie zinterpretowały i czy nie naruszyły zasad ustalania określonych faktów za udowodnione. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej przez J. K. decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych są przepisy ustawy z dnia 21 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2010, poz. 400) – dalej: "ustawa o kombatantach" . Ustawa ta określa w jakich sytuacjach przysługują uprawnienia kombatanckie. Zgodnie z art. 1 ust. 1 Kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Za działalność kombatancką uznaje się: 1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie; 2) uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej; 3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945; 4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej; 5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej, 6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu; 7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945. A według art. 2 tej ustawy za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się: 1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956; 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych; 3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży; 31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci; 4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945; 5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców; 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu; 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. Zgodnie z art. 3 ustawy do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania: 1) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mową w art. 1 ust. 2; 2) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2." Z kolei art. 4 ust. 1 stanowi, że przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach; 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR; 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Przepisy ustawy kombatantach stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia (art. 4 ust. 2) Zdaniem Sądu organ słusznie stwierdził, iż J. K. nie spełnia warunków uprawniających go do otrzymania uprawnień kombatanckich. Jak wynika z akt sprawy i samych oświadczeń skarżącego, w czasie II Wojny Światowej został on wraz z rodziną wysiedlony z rodzinnej miejscowości i deportowany na przymusowe roboty do III Rzeszy. Niewątpliwie skarżący został poddany represjom ze strony władz hitlerowskich jednakże represje te nie stanowią podstawy uzyskania uprawnień kombatanckich. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 lutego 2011r . o sygn. akt II OSK 2547/10 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) w myśl art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Przepis ten zawiera ścisłe ograniczenia podmiotowe i przedmiotowe i nie może być wykładany rozszerzająco. Nie sposób przyjąć, że obejmuje on w drodze analogii również deportacje do pracy przymusowej na teren III Rzeszy, skoro ustawodawca nie przyznał wprost uprawnień kombatanckich osobom, które pracowały przymusowo na terenie Niemiec. Jak prawidłowo zauważył organ osoby te są uprawnione do świadczenia przysługującego im na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Co istotne z uzasadnienia decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 sierpnia 2013 r. wynika, iż skarżącemu zostało przyznane takie świadczenie decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 28 października 1996 r. W ocenie Sądu brak jest również podstaw faktycznych i prawnych do uznania, że skarżąca jest osobą, która podlegała represjom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy o kombatantach, a więc, że z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych przebywała w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (pkt b) lub w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (pkt c). Ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów oraz pism procesowych skarżącego wynika, że pracował on przymusowo w latach 1941-1945 w majątku ziemskim T. jako robotnik przymusowy. Miejscowość ta nie znajduje się w wykazie innych miejsc odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy zawartym w § 5 i § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 nr 106 poz.1154 ze zm.). Ponadto podkreślić należy, iż do zastosowania przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b lub lit. c ustawy o kombatantach nie wystarczy znajdować się na terytorium podległym władzy hitlerowskiej, ale konieczne jest również pozostawanie do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Chodzi tu nie o każdy aparat władzy Niemiec hitlerowskich, lecz władz bezpieczeństwa, takich jak SS, czy Gestapo. Skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby uprawdopodobnić spełnienie powyższych przesłanek, a samo wykonywanie pracy w majątku ziemskim T. o tym nie świadczy. W tym stanie rzeczy Sąd podzielił stanowisko organu, iż brak jest przesłanek do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich i oddalił jego skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.