II SA/Po 1081/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych; uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 i pkt.2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm. dalej u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania A. K. od decyzji Wójta Gminy R. z [...] 2018 r. nr [...] o uznaniu świadczeń rodzinnych pobranych przez A. K. w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. w łącznej kwocie 2.902,- zł za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, uchyliło zaskarżoną decyzję w zakresie zobowiązania A. K. do zwrotu odsetek ustawowych naliczonych od kwoty nienależnie pobranych świadczeń i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji, a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją nr [...] z [...] 2016 r. Wójt Gminy R. przyznał A. K. prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci: P. K. i P. K. od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. Dnia 20 września 2017 r. A. K. złożyła w GOPS w R. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2017/2018. W wyniku weryfikacji informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne [...] ustalono, że mąż wnioskującej J. K. od [...] 2003 r. jest zatrudniony w [...] Spółdzielni [...] w W. , jako domownik członka Spółdzielni i osiąga z tego tytułu dochody nieopodatkowane, mające wpływ na uprawnienia do pobierania świadczeń rodzinnych. W ocenie Wójta Gminy R. powyższa okoliczność była wystarczającą przesłanką do stwierdzenia, że świadczenia na dzieci wypłacone w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. uznać należy za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt. 2 u.ś.r. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. K.. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w zaistniałym stanie faktycznym prawidłową podstawą prawną uznania, że świadczenie zostało nienależnie pobrane jest przepis art. 30 ust. 2 pkt. 4 u.ś.r. Organ odwoławczy wskazał, że A. K. mocą decyzji Wójta Gminy R. nr [...] z dnia [...] 2016 r. uprawniona była do świadczeń rodzinnych, w okresie zasiłkowym [...]. Następnie organ I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postanowieniem z dnia 27 grudnia 2017 r. wznowił postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] 2016 r. Następnie organ orzekający dnia [...] 2018 r. orzekł o uchyleniu decyzji [...] 2016 r., przyznającej świadczenia rodzinne i odmówił wnioskującej prawa zasiłków rodzinnych na dzieci P. K. i P. K. w okresie od dnia 01 listopada 2016 r. do dnia 31 października 2017 r., oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na P. K.. Zaskarżoną decyzją zaś, orzekł o uznaniu pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 2.902,00 zł za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W ocenie Kolegium w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, zaistniały przesłanki uznania pobranych przez A. K., świadczeń rodzinnych, w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. w kwocie 2.902,00zł, za świadczenia nienależnie pobrane, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy. Kolegium wyjaśniło, że dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy, decydujące znaczenia ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a.. uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Regulacja ta, jako stanowiąca samodzielną podstawę do wydania stosownego rozstrzygnięcia w sprawie, nie wymaga ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia ani istnienia po stronie wnioskodawcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. SKO w P. nie podzieliło ustaleń organu I instancji o obowiązku zwrotu ww. kwoty głównej z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2b u.ś.r. od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5. naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Skoro ustawodawca w regulacji tej pominął nienależnie pobrane świadczenia przyznane mocą decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczeń rodzinnych (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.), to brak jest podstaw prawnych do ustalenia i zobowiązania strony do zwrotu odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych od kwoty nienależnych świadczeń. Tym samym skarżąca zobowiązana jest – zdaniem Kolegium - zwrócić kwotę nienależnie pobranych świadczeń bez odsetek ustawowych za opóźnienie. W skardze do tutejszego Sądu A. K. wskazała, że przy składaniu wniosków nie ukrywała tych okoliczności dotyczących dochodów jej męża oraz przedłożyła wspólne rozliczenie roczne z mężem. Wskazała, że co roku dochodziło do weryfikacji dochodów i nikt nie kwestionował przedstawionych przez nią informacji. W odpowiedzi SKO wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Z nadesłanych do Sądu akt administracyjnych wynikało, że wydanych zostało sześć decyzji o uznaniu pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych za nienależne i obowiązku ich zwrotu. Decyzje te dotyczyły różnych świadczeń pobranych w różnych wysokościach i okresach. Przedmiotowa sprawa dotyczyła świadczeń rodzinnych na dzieci [...] za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. w łącznej wysokości 2902,00 zł przyznanego decyzją z dnia [...] 2016 r. (Nr [...]). W aktach administracyjnych tego okresu i kwoty dotyczą oprócz opisanych wyżej również trzy inne decyzje: - decyzja Wójta Gminy R. z dnia [...] 2018 r. (Nr [...]), uchylająca decyzję z [...] 2016 r. - decyzja Wójta Gminy R. z dnia [...] 2018 r. (Nr [...]), ponownie uchylająca decyzję z [...] 2016 r. i odmawiająca prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci [...] za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. - decyzja Wójta Gminy R. z [...] 2018 r. (Nr [...]) uznająca pobraną tytułem świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. kwotę 2902,- zł za nienależnie pobraną i zobowiązującą skarżącą do jej zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu aczkolwiek z przyczyn innych aniżeli w niej wskazane, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952, obecnie t.j. Dz.U. 2018 r. poz. 2220. - dalej "u.ś.r."). Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. W ust. 2 tego przepisu wymieniono świadczenia uznawane za nienależnie pobrane. Są nimi m.in.: - świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.), - świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.), Organ II instancji w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił, nie można było tego również ustalić na podstawie akt administracyjnych, czy obejmujące to samo świadczenie (za ten sam okres i w takiej samej kwocie), decyzje z [...] 2018 r. i [...] 2018 r. pozostawały w obrocie prawnym w chwili orzekania przez organ odwoławczy. W aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnych informacji w tym zakresie. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, albowiem organ odwoławczy z naruszeniem art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. nie odniósł się do wynikającej z akt administracyjnych sytuacji istnienia dwóch decyzji organu I instancji o identycznej treści. Zarówno decyzją Wójta Gminy R. z [...] marca 2018 r. (Nr [...]), jak i decyzją Wójta Gminy R. z [...] lipca 2018 r. (Nr [...]) organ ten uznał pobraną przez A. K. tytułem świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. kwotę 2902,- zł jako nienależnie pobraną. W obu tych decyzjach zobligowano A. do zwrotu tego nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Obie ww. zostały wydane na podstawie tego samego przepisu, chociaż w decyzji z [...] marca 2018 r. jego jednostka redakcyjna wskazana jest nieprecyzyjnie. Obie decyzje zawierają niemal identyczne uzasadnienie i zostały doręczone skarżącej. Obie decyzje bez wątpienia odnoszą się do świadczenia przyznanego decyzją z [...] 2016 r. (Nr [...]). Organ odwoławczy okoliczności tej nie dostrzegł i nie wyjaśnił, czy w momencie rozpoznania odwołania skarżącej pozostawała w obrocie prawnym decyzja z [...] marca 2018 r. Okoliczność ta ma pierwszorzędne znaczenie z uwagi na prawdopodobieństwo zaistnienia sytuacji, w której decyzją z [...] lipca 2018 r. rozstrzygnięto sprawę już uprzednio zakończoną inną decyzją. Powyższe uchybienie mogło mieć istotny wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia. Rozpoznając ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze będzie musiało w pierwszej wyjaśnić powyższe wątpliwości. Dopiero wynik poczynionych ustaleń będzie determinował dalsze postępowanie w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji Wójta Gminy R. z [...] 2018 r. (Nr [...]).