II SA/Po 1083/17

Dnia 13 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 września 2017 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia 26 września 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium lub SKO), po rozpoznaniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 28 kwietnia 2014 r., nr [...], o odmowie przyznania M. K. pomocy finansowej z przeznaczeniem na: zakup żywności od września do grudnia 2011 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, odzieży (kurtki, bielizny, majtek, skarpetek) i obuwia na zimę w łącznej kwocie [...]zł, opłacenie rachunku za gaz w kwocie [...]zł, zakup dwóch ton opału za [...] zł oraz zasiłku okresowego od września do grudnia 2011 r. w kwocie [...]zł. W toku postępowania administracyjnego ustalono następujące okoliczności: W dniu 5 października 2011 r. M. K. zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] - Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie – Filia [...] z wnioskiem o przyznanie wskazanej wyżej pomocy finansowej. Decyzją z dnia 8 listopada 2011 r. organ odmówił przyznania pomocy finansowej na wnioskowane cele Decyzją z dnia 20 marca 2012 r. decyzją SKO uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia 3 lipca 2012 r. Prezydent ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej na wnioskowane cele. Wskazane rozstrzygnięcie zostało uchylone decyzją SKO z dnia 29 października 2012 r. i przekazane do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Według organu odwoławczego, w prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji powinien wykorzystać wszystkie prawne możliwości, by ustalić rzeczywistą sytuację strony. W dniu 6 lutego 2013 r. przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego w mieszkaniu strony w P. przy ul. [...], podczas którego podtrzymał on wniosek o przyznanie pomocy na powyższe cele. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada żadnego źródła dochodu, a jedynie przyznany przez [...] Centrum Świadczeń dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawcy został przyznany: zasiłek okresowy od października 2012 r. do stycznia 2013 r. w wysokości [...] zł, zasiłek celowy na żywność od października 2012 r. do stycznia 2013 w kwocie [...]zł, zasiłek okresowy od lutego 2013 r. do maja 2013 r. w kwocie [...]zł, zasiłek celowy na żywność od lutego do maja 2013r. w wysokości [...] zł, zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup opału [...] zł i leków [...] zł, zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup odzieży [...] zł i obuwia [...] zł. Strona postępowania zarówno w poprzednich latach 2011 do 2014 r. miała szeroko zabezpieczone podstawowe potrzeby bytowe - w szczególności -żywność, leki, leczenie, odzież, obuwie oraz opał – poprzez przyznane świadczenia w formie zasiłku celowego i zasiłku okresowego w różnych wysokościach. W okresie od wrześnie 2010 r. do marca 2014 r. strona otrzymała świadczenia o łącznej wartości [...] zł. Zatem średniomiesięcznie była to kwota w wysokości [...] zł – a więc wyższa od kryterium dochodowego wynoszącego [...] zł. Organy wskazały, że strona otrzymując pomoc finansową na różne cele, na przykład na zakup leków czy opału, nie rozlicza się z takich wydatków. Tym samym, zdaniem organów, istnieje podejrzenie, że beneficjent wydatkuje przekazywane mu środki pieniężne niezgodnie z przeznaczeniem. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów ustalono, iż strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w mieszkaniu przy ul. [...] w P. . Zgodnie z przekazanymi przez Urząd Skarbowy w B. oraz Urząd Skarbowy P. informacjami, strona w 2010 r. posiadała nieujawnione dochody: oszczędności w kwocie [...]zł oraz darowizny i pożyczkę otrzymane w lipcu 2010 r. w kwocie [...]zł w łącznej kwocie [...]zł. Częścią tego dochodu była kwota wydana na zakup udziału w kamienicy oraz na opłacenie kosztów dokumentów notarialnych w wysokości [...] zł. Organy ustaliły, że wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Poza tym stwierdzono, że strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. M. K. może być zatrudniony na stanowisku odpowiednio przystosowanym do jego stanu zdrowia. Według ustaleń organów, strona we własnym zakresie nie podejmuje żadnych czynności w celu poprawy swojej sytuacji bytowej, choćby w zakresie podjęcia zatrudnienia dostosowanego do swych możliwości fizycznych oraz stanu zdrowia. Organ uznał, iż mając na uwadze fakt braku współpracy strony postępowania z organem pomocy społecznej dla poprawy własnej sytuacji bytowej – zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – postanowił odmówić przyznania wnioskodawcy pomocy finansowej. M. K. wniósł skargę na decyzję organu odwoławczego z dnia 26 września 2017 r., nr [...]. W motywach skargi M. K. nie odniósł się bezpośrednio do zaskarżonej decyzji (zaskarżył także inne decyzje), lecz zakwestionował bezczynność organu odwoławczego w załatwieniu sprawy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu. Organy obu instancji w sposób prawidłowy określiły sytuację bytową i materialną M. K., rzetelnie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i prawidłowo – w granicach uznania administracyjnego – rozstrzygnęły odmownie niniejszą sprawę. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 września 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 28 kwietnia 2014 r. o odmowie przyznania M. K. pomocy finansowej z przeznaczeniem na: zakup żywności od września do grudnia 2011 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, odzieży (kurtki, bielizny, majtek, skarpetek) i obuwia na zimę w łącznej kwocie [...]zł, opłacenie rachunku za gaz w kwocie [...]zł, zakup dwóch ton opału za [...] zł oraz zasiłku okresowego od września do grudnia 2011 r. w kwocie [...]zł. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm., dalej: "u.p.s."). Zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Zgodnie z art. 36 pkt 1 b i c u.p.s. świadczeniami z pomocy społecznej są: zasiłek okresowy, zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy. Jak wynika z analizy zgłoszonych żądań skarżący domagał się przyznania zasiłku celowego (art. 39 u.p.s.) oraz zasiłku okresowego (art. 38 u.p.s.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ustawodawca w tym przepisie wymienia niezbędne potrzeby bytowe jedynie przykładowo, a ich ocena powinna być dokonywana z uwzględnieniem celów i zasad pomocy społecznej. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel, ma charakter pomocy doraźnej. Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji, pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Brak jej ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Należy dostrzec, że organy w uzasadnieniach swych decyzji przedstawiły nie tylko sytuację rodzinną, zdrowotną, mieszkaniową i dochodową skarżącego, ale także odniosły ją wyczerpująco do zakresu i form świadczonej wobec M. K. pomocy. Organy w sposób prawidłowy – w ramach uznania administracyjnego – stanęły na stanowisku, że skoro uzyskiwał już szeroką pomoc (dodatek mieszkaniowy, zasiłek okresowy, zasiłki celowe na leki, żywność, obuwie i odzież), to pomoc w formie zasiłku celowego, a także zasiłku okresowego na pokrycie wydatków objętych wnioskiem była już nieuzasadniona. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organów obu instancji w żadnym razie nie było dowolne, uwzględniała bowiem ustalony prawidłowo stan faktyczny, zasadę subsydiarności pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 u.p.s.) i wreszcie normy regulujące przyznanie zasiłku celowego i zasiłku okresowego (art. 38 i art. 39 u.p.s.). W ocenie Sądu wykazano, że rozmiary pomocy przyznawanej skarżącemu są adekwatne do jego sytuacji. Skarżący w okresie, za który odmówiono mu przyznania wnioskowanej pomocy, jak i w miesiącach wcześniejszych i późniejszych otrzymywał z pomocy społecznej regularne i odpowiadające jego zasadniczym potrzebom wsparcie. Ponadto uzasadniona była argumentacja organu odnośnie do ustaleń, iż strona we własnym zakresie nie podejmowała żadnych czynności w celu poprawy swojej sytuacji bytowej, choćby w zakresie podjęcia zatrudnienia dostosowanego do swych możliwości fizycznych oraz stanu zdrowia. Mając na uwadze fakt braku współpracy strony postępowania z organem pomocy społecznej dla poprawy jego sytuacji bytowej, organ trafnie przyjął – zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. – iż zaistniała dodatkowa podstawa odmowy przyznania wnioskodawcy pomocy finansowej. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji za odpowiadające prawu. Końcowo Sąd wskazuje, że nie ma wpływu na wynik sprawy rażące uchybienie przez Kolegium przepisu art. 35 K.p.a. odnośnie do terminu załatwienia sprawy. Jakkolwiek za naganne należy uznać rozpatrywanie przez organ odwoławczy nieskomplikowanej sprawy z zakresu pomocy społecznej przez okres przeszło 3 lat, to trzeba mieć na względzie, że skarżącemu przysługiwał środek w postaci wniesienia do Kolegium na mocy art. 37 § 1 K.p.a. wezwania do usunięcia naruszenia prawa (aktualnie ponaglenia), a następnie skargi do tutejszego Sądu na bezczynność tego organu. Ze środków tych skarżący nie skorzystał. Samo zaś naruszenie przepisów o terminach załatwienia sprawy nie miało wpływu na zgodność z prawem rozstrzygnięć w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu żądanej pomocy. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd orzekł jej oddaleniu zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.). O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu zostanie wydane odrębne postanowienie w myśl art. 256 § 2 pkt 8 P.p.s.a.