II SA/Po 1089/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Decyzją z [...] września 2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (zwanego dalej "Prezydentem") z [...] 2014 r., [...] odmawiającą przyznania odwołującemu się pomocy finansowej z przeznaczeniem na: na zakup odzieży i obuwia, na opłacenie rachunku za gaz w kwocie 50,00 zł, na opłacenie rachunku za energię elektryczną w kwocie 50,00 zł, opłacenie czynszu za miesiąc kwiecień 2011 r., na dopłatę do czynszu od maja do września po 8,90 zł miesięcznie, na wykupienie leków na receptę w kwocie 328,52 zł, na leki bez recepty w kwocie 50,00 zł oraz na zakup 2 ton opału. Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach. Wnioskiem z 6 czerwca 2011 r. M. K. zwrócił się z prośbą o udzielenie mu pomocy finansowej we wskazanym wyżej zakresie. Decyzje Prezydenta wydane w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego były dwukrotnie uchylane przez Kolegium z poleceniem wnikliwej analizy sytuacji życiowej strony. W dniu [...] 2013 r. została przeprowadzona aktualizacja wywiadu środowiskowego w mieszkaniu skarżącego, podczas którego M. K. oświadczył, iż obecnie nie posiada żadnego źródła dochodu, utrzymując się jedynie z przyznanego przez Poznańskie Centrum Świadczeń dodatku mieszkaniowego w kwocie [...]zł miesięcznie (od października 2012 r. do marca 2013 r.). Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2014 r., [...] odmówił przyznania M. K. zasiłku celowego. Jako podstawę prawną powołał art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 8 art., 11 ust. 2, art. 39 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (na datę decyzji tekst jednolity Dz. u. z 2013 r., poz. 182, obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 1769, dalej "u.p.s."). W motywach decyzji Prezydent wskazał, że na podstawie informacji uzyskanych 22 stycznia 2014 r. z Urzędu Skarbowego ([...]) ustalono, iż w [...] 2010 r. aktem notarialnym skarżący zawarł umowę kupna udziału wynoszącego [...] części we współwłasności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], w której zamieszkuje w lokalu [...]. W związku z tym M. K. nabył lokal o wartości [...] zł, a kwota ta została uiszczona ze środków własnych, gotówką. Dodatkowo poniósł również koszt sporządzenia umowy wysokości [...] zł, a łączny wydatek z tytułu nabycia udziału w współwłasności nieruchomości wyniósł [...] zł. Środki pieniężne na powyższy cel uzyskał z oszczędności, które pochodziły z wkładu bankowego uzyskanego [...] w wysokości [...] zł w styczniu 2007 r., darowizn [...] otrzymanych w październiku 2006 w kwocie [...]zł oraz darowizn i pożyczki otrzymanych w lipcu 2010 r. od [...] w kwocie [...]zł i [...] zł oraz pożyczki w kwocie [...]zł. Łącznie w sierpniu 2010 r. dysponował kwotą [...]zł. W związku z koniecznością ustalenia daty otrzymania darowizn i pożyczki w łącznej wysokości [...] zł organ wezwał M. K. do złożenia oświadczenia wskazującego miesiąc otrzymania tych środków. W odpowiedzi tenże wskazał, że otrzymał je w lipcu 2010 r. Kierując się treścią art. 8 ust. 11 organ podzielił dochód na 12 miesięcy (od lipca 2010 r. do czerwca 2011 r.) i obliczył, że na dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (maj 2011 r.) składał się dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł (przyznany na okres od kwietnia 2011 r. do września 2011 r.) i dochód jednorazowy - [...] zł. Łącznie dochód wynosił więc [...] zł. Zdaniem Prezydenta wnioskodawca przekroczył kryterium dochodowe obowiązujące w 2011 r. o [...] zł w związku z czym nie było podstaw do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. Dalej organ stwierdził, że stronie udzielana jest regularna pomoc w postaci zasiłków okresowych i celowych, a strona próbuje przerzucić ciężar swojego utrzymania na ośrodek pomocy społecznej. Ponadto M. K., mimo [...] wykształcenia i możliwości pracy lekkiej, nie udziela organowi wyjaśnień w kwestii zatrudnienia. Co więcej, skarżący przyznał pracownikowi organu, iż nie zalega z opłatami za energię, gaz i czynsz w związku z czym brak jest podstaw do przyznania pomocy w tym zakresie. Mając to na uwadze Prezydent nie znalazł również podstaw do przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. wskazując, że M. K. dysponuje wystarczającymi środkami na pokrycie wnioskowanych potrzeb. W odwołaniu M. K. nie zgodził się z rozstrzygnięciem Prezydenta wskazując, że pomoc jest mu niezbędna, gdyż nie może zrealizować wskazanych we wniosku potrzeb z własnych środków finansowych. Decyzją z [...] września 2017 r., [...] Kolegium utrzymało rozstrzygięcie Prezydenta w mocy. Jako podstawę prawną powołało między innymi art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz.1257, dalej "K.p.a.") w zw. z art. 2, art. 3, art. 8 ust. 1 i art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz § 1 pkt. 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058). Organ odwoławczy, analizując sytuację prawną i faktyczną M. K., podzielił ustalenia organu pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium nie budzą wątpliwości ustalenia co do źródeł dochodu skarżącego oraz sposobu jego obliczenia w maju 2011 r. Podkreśliło, że stronie jest przyznawana regularna pomoc celem zabezpieczenia jego potrzeb bytowych. W związku z tym słusznie Prezydent odmówił przyznania zasiłku celowego, jak i specjalnego zasiłku celowego. W skardze M. K. wyraził swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia, podkreślając, że postępowanie trwa od wielu lat, a Kolegium działa opieszale i jest bezczynne. Zarzucił, że ustalenia organu pierwszej instancji co do otrzymanych środków finansowych [...] w formie darowizny na zakup mieszkania nie powinny być przedmiotem rozważań i nie mają znaczenia w sprawie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Postanowieniem z 29 listopada 2017 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik, pismem z 14 maja 2018 r. uzupełniającym skargę, wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i zarzucił naruszenie: art. 8 ust. 3 u.p.s. poprzez ustalenie dochodu strony na miesiąc inny niż poprzedzający zgłoszenie wniosku, art. 41 pkt 1 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nieprzyznanie specjalnego zasiłku celowego pomimo istnienia szczególnie uzasadnionego przypadku skarżącego w zakresie jego trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej oraz art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Kolegium z [...] września 2017 r., [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z [...] 2014 r., [...] wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku M. K. z 6 czerwca 2011 r. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytków domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy tym art. 8 ust. 3 u.p.s. nakazuje badać sytuację dochodową wnioskodawcy na podstawie dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Jednak stosownie do art. 8 ust. 11 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy wskazać, że przy ocenie możliwości przyznania osobie zasiłku celowego w pierwszej kolejności badane jest spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. W związku z tym, że skarżący złożył wniosek 6 czerwca 2011 r. kryterium dochodowe wynosiło 477 zł zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055). Mając to na uwadze organ dokonał analizy sytuacji majątkowej skarżącego i w pierwszej kolejności ustalił, że strona uzyskuje dochód z dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł, który przyznano na okres od kwietnia 2011 r. do września 2011 r. Następnie organ zwrócił się do Urzędu Skarbowego [...] w P. z wnioskiem o udzielenie informacji na temat sytuacji finansowej strony. Z informacji uzyskanych z Urzędu Skarbowego wynika, iż w [...] 2010 r. aktem notarialnym skarżący zawarł umowę kupna udziału wynoszącego [...] części we współwłasności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], w której skarżący zamieszkuje. Dalej organ ustalił, że środki pieniężne, na powyższy cel strona uzyskała z oszczędności, które pochodziły z wkładu bankowego uzyskanego [...] [...] zł w styczniu 2007 r., darowizn [...] otrzymanych w październiku 2006 r. w kwocie [...]zł oraz darowizn i pożyczki otrzymanych w lipcu 2010 r. od [...] w kwocie [...]zł i [...] zł oraz pożyczki w kwocie [...]zł. Łącznie w sierpniu 2010 r. strona dysponowała kwotą [...]zł. Organ ustalił również na podstawie oświadczenia złożonego przez skarżącego, że darowizny i pożyczkę w wysokości [...] zł otrzymał w lipcu 2010 r. Następnie kierując się treścią art. 8 ust. 11 u.p.s. organ ustalił, że skoro dochód jednorazowy wynosił [...] zł, to po rozliczeniu go w równych kwotach na kolejne 12 miesięcy (to jest do czerwca 2011 r.) dochód skarżącego należało określić z tego tytułu na kwotę [...]zł. Ponadto skarżący otrzymywał dodatek mieszkaniowy w związku z czym na miesiąc przed złożeniem wniosku (maj 2011 r.). Jego łączny dochód – określony z uwzględnieniem art. 8 ust. 3 i 11 u.p.s. – wynosił więc [...] zł. Skoro kryterium dochodowe wynosiło 477 zł, nie ulega wątpliwości, że skarżący je przekroczył. Mając to na uwadze organy prawidłowo ustaliły, że w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego nie było możliwości przyznania skarżącemu zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. Spełnienie tego kryterium jest bowiem obligatoryjne. Organy rozważyły również możliwość przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę organy prawidłowo uznały, że środki pozostające w dyspozycji skarżącego w dacie składania wniosku wyłączyły możliwość przyznania zasiłku na podstawie art. 41 u.p.s. Abstrahując od kwoty formalnie ustalonego dochodu skarżącego (co opisano wyżej) należy zwrócić uwagę, że w czerwcu 2011 r., a więc w miesiącu, w którym zasiłek celowy miał być przyznany, oraz miesiącach poprzedzających i następujących skarżący otrzymywał faktycznie regularne finansowanie. Na podstawie decyzji z [...] 2011 r., [...] otrzymywał zasiłek okresowy w wysokości 270 miesięcznie w okresie od maja do czerwca 2011 r. oraz na podstawie decyzji z [...] 2011 r., [...] w okresie od lipca do września 2011 r. w wysokości 270,92 zł miesięcznie. Z kolei w oparciu o decyzje: z [...] 2011 r., [...] oraz z [...] 2011 r., [...] [...]/11 M. K. dysponował pomocą przyznaną mu tytułem zasiłku celowego przyznanego miesięcznie w kwocie 200 zł odpowiednio za okresy do maja do czerwca 2011 r. oraz od lipca do września 2011 r. Dodać trzeba, że w miesiącach od kwietnia do września 2011 r. [...] zł skarżący miał także prawo do dodatku mieszkaniowego. Oznacza to, że skarżący faktycznie dysponował w miesiącu czerwcu 2011 r., jak i miesiącach poprzedzających oraz następujących kwotą minimum [...] zł i mógł z niej sfinansować bieżące potrzeby. Organ uzyskał również informację, że skarżący na reguluje rachunki i nie ma zaległości. Zasadnie więc organy uznały, że skarżący nie znajdował się w sytuacji, w której koniecznym byłoby udzielenie mu pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 u.p.s. uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Przyznanie pomocy finansowej na podstawie art. 41 u.p.s. wymaga więc wystąpienia szczególnych okoliczności. Zasadnie więc organy obu instancji uznały, że skarżący w połowie roku 2011 r. nie znajdował się w takiej sytuacji, która – wobec formalnego przekroczenia kryterium dochodowego – uzasadniałaby przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Wobec powyższego należało stwierdzić, że decyzje obu instancji kontrolowane przez Sąd odpowiadają prawu, gdyż organy w wystarczającym stopniu uzasadniły podstawy uznaniowej odmowy przyznania stronie pomocy, odnosząc się do całości zebranego materiału dowodowego i dokonując analizy sytuacji życiowej skarżącego. W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszało prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.