II SA/Po 109/25
WyrokWSA w Poznaniu2025-06-05
Skład orzekający: Danuta Rzyminiak-Owczarczak, Edyta Podrazik, Arkadiusz Skomra
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo orzekł o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, uwzględniając cel wywłaszczenia i jego realizację, a także czy prawidłowo ustalił krąg spadkobierców uprawnionych do zwrotu?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji prawidłowo ustaliły cel wywłaszczenia na podstawie uchwały Prezydium Rady Narodowej i umowy zamiany, a także prawidłowo stwierdziły, że cel ten nie został zrealizowany, co uzasadnia zwrot nieruchomości. Sąd uznał również, że organy prawidłowo ustaliły krąg spadkobierców uprawnionych do zwrotu, opierając się na przedłożonych dokumentach, i nie miały obowiązku informowania o konieczności wykazania spadkobrania po zmarłych osobach, których spadkobiercami skarżący nie wskazali się jako następcy prawni.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skarg na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący domagali się zwrotu nieruchomości, kwestionując ustalenia organów dotyczące celu wywłaszczenia, jego realizacji oraz kręgu spadkobierców. Organy administracji uznały, że cel wywłaszczenia (budownictwo wielorodzinne blokowe o wysokiej intensywności zabudowy) nie został zrealizowany, a także prawidłowo ustaliły krąg spadkobierców uprawnionych do zwrotu nieruchomości.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargi.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 r. sprawy ze skarg M. P., J. L., D. L. i J. L. na decyzję Wojewody z dnia 13 grudnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargi.
Decyzją z 13 grudnia 2024 r., znak: [...] Wojewoda (dalej: "Wojewoda" lub "organ II instancji") po rozpatrzeniu odwołań J. L. oraz M. P., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] (dalej również: "organ I instancji") z 25 kwietnia 2024 r. znak: [...] o zwrocie nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb G., arkusz mapy [...], działki nr [...] o powierzchni 770 m2, KW nr [...] oraz jako działki numer [...] o powierzchni 675 m2, numer [...] o powierzchni 767 m2, numer [...] o powierzchni 223 m2, numer [...] o powierzchni 38m2, KW nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Prezydium Rady N. M. P. w dniu 2 stycznia 1970 r. podjęło uchwałę numer 1/8/70 w sprawie nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w P. przy ul. [...].
W dniu 7 stycznia 1970 r. doszło do zawarcia umowy zamiany - w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - między K. J. K., działająca w imieniu własnym oraz swych sióstr tj. B. W. L., H. S. P. , S. M. K., M. W. L. a T. D., działającą w imieniu Skarbu Państwa, jako przedstawicielki Prezydium Rady N. M. P..
Decyzją z 15 sierpnia 1975 r. znak [...] Zarząd Gospodarki Terenami m. P. orzekł o rozwiązaniu umowy zawartej 7 stycznia 1970 r. oddającej K. K., B. L., H. P., S. K. oraz M. L. w użytkowanie wieczyste działkę budowlaną położoną w P. przy ul. [...] i zarządził odebranie ww. działki ewidencyjnej. Za niewykorzystany okres użytkowania wieczystego wypłacono kwotę [...]zł (każdej z osób wywłaszczonych po [...] części).
Rozwiązanie umowy nastąpiło w związku z brakiem możliwości zabudowy działki położonej przy ulicy [...].
Pismem z dnia 14 listopada 2017 r., w związku z otrzymaniem zawiadomienia o prowadzeniu postępowania zmierzającego do zbycia działek, J. L., D. L., J. L., wystąpili o zwrot działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].
Pismem z dnia 30 listopada 2017 r. o zwrot ww. działek wystąpił R. K.
Pismami z 17 listopada 2017 r., znak: [...] oraz z 13 grudnia 2017 r., znak: [...] Prezydent M. P., przekazał Wojewodzie według właściwości, podanie o zwrot nieruchomości położonych w P., stanowiących działkę numer [...] oraz działki numer [...], [...], [...], oraz [...], arkusz mapy [...], obr. G. , zapisanych odpowiednio w księgach wieczystych [...] oraz [...] jako własność M. P.. Wojewoda postanowieniami z 11 grudnia 2017 r., znak [...] oraz z 8 stycznia 2018 r., znak [...] wyznaczył Starostę jako organ właściwy do załatwienia sprawy w przedmiocie zwrotu ww. nieruchomości.
Pismem z 14 kwietnia 2022 r. Prezydent M. P. wskazał, iż w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego M. P. z 1966 r. uchwalonym uchwałą Nr 33/283/66 Prezydium Rady N. M. P. z dnia 9 września 1966 r. działki numer [...], [...], [...], [...] oraz [...] położone były w jednostce bilansowej [...] i na rysunku planu oznaczone były symbolem [...] - tj. tereny mieszkalnictwa o wysokiej intensywności, zbiorowego i karnego; przeznaczenie w planie perspektywicznym rok 1980: mieszkalnictwo rodzinne o niskiej i wysokiej intensywności. Ponadto w rzeczonym piśmie wskazano, że dla przedmiotowych nieruchomości obowiązywał plan ogólny zagospodarowania przestrzennego M. P. zatwierdzony przez Wojewodę 22 sierpnia 1975 r., stanowiący integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa [...], zatwierdzony uchwałą nr [...] Wojewódzkiej Rady N. z 21 października 1977 r. W planie tym ww. nieruchomości położone były w jednostce bilansowej [...] - rejon o przewadze funkcji przemysłowej i na rysunku planu oznaczone zostały jako: [...] - tereny intensywnego zagospodarowania z przewagą funkcji koncentracji przemysłu, składów i baz. Ponadto wskazano, że w ewidencji Archiwum Zakładowego Urzędu M. P., elektronicznej bazie danych Wydziału Urbanistyki i Architektury [...] nie odnaleziono decyzji o pozwoleniu na budowę wydanych dla przedmiotowych nieruchomości w latach 1970-2022.
Pismem z 27 maja 2022 r. M. P. wskazało, iż działki numer [...], [...], [...] oraz [...] (w części) zostały powierzone Zarządowi Dróg Miejskich. Jednocześnie wskazano, że działki numer [...], [...], [...], [...] są przedmiotem postępowania o bezumowne korzystanie z nieruchomości. Działki numer [...] oraz [...] od 30 września 2021 r. objęte są umową najmu między M. P. a spółką E. Sp. z o.o. (umowa nr [...]) na cel: lokalizacja urządzeń przesyłowych - dwa przyłącza elektroenergetyczne. W granicach tej działki zlokalizowane jest przyłącze o łącznej długości 61 m.b.
W dniach 13 czerwca 2022 r. oraz 21 czerwca 2022 r. do Starostwa Powiatowego wpłynęły pisemne oświadczenia złożone przez wnioskodawców: J. L., J. L., D. L., R. K. oraz H. P., iż nie dysponują nieruchomością nabytą na podstawie aktu notarialnego rep. [...] z 7 stycznia 1970 r. tj działką numer [...], położoną w P. przy ul. [...]. Działka ta została odebrana K. K., B. L., H. P., S. K., M. L. decyzją Zarządu Gospodarki Terenami w P. z 15 sierpnia 1975 r.
W piśmie z 6 września 2023 r. D. S., również uprawniona do ubiegania się o zwrot przedmiotowych działek, wskazała, iż jako spadkobierczyni po T. P. nie będzie ubiegać się o zwrot przypadającego jej udziału w nieruchomościach położonych w P., obr. G., arkusz mapy [...], działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].
Decyzją z 25 kwietnia 2024 r., znak: [...] działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "K.p.a.") oraz art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138, art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 142, art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344; dalej: "u.g.n."), Starosta :
I. orzekł o zwrocie na rzecz R. K. w [...] części, H. P. w [...], J. L. w [...] części, J. L. w [...] części, D. L. w [...] części, nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb G., arkusz mapy [...], działki nr [...] o powierzchni 770 m2 dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], zapisanej jako własność M. P., działki nr [...] o powierzchni 675 m2, nr [...] o powierzchni 767 m2, nr [...] o powierzchni 223 m2, nr [...] o powierzchni 38 m2 dla których Sad Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], zapisanych jako własność M. P., w [...] części nieruchomość pozostaje własnością M. P.,
II. zobowiązał osoby wymienione w punkcie I decyzji do zwrotu na rzecz M. P. następujących kwot:
- R. K. - do zwrotu kwoty [...]zł (słownie: dwa tysiące jedenaście złotych [...]),
- H. P. - do zwrotu kwoty [...]zł (słownie: tysiąc pięć złotych [...]),
- J. L. - do zwrotu kwoty [...]zł (słownie: sześćset siedemdziesiąt złotych [...]),
- J. L. - do zwrotu kwoty [...]zł (słownie: sześćset siedemdziesiąt złotych [...]),
- D. L. - do zwrotu kwoty [...]zł (słownie: sześćset siedemdziesiąt złotych [...]), należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 u.g.n. w terminie 21 dni, od dnia, w którym decyzja o zwrocie nieruchomości i o rozliczeniu związanym ze zwrotem stanie się ostateczna i wykonalna, z zaznaczeniem, iż jest to zwaloryzowane odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie zwaloryzowanego odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu Cywilnego.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyło M. P. oraz J. L.. M. P. zarzuciło kwestionowanej decyzji naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 u.g.n., art. 137 ust. 1 w zw. z art. 140 ust. 5 u.g.n., a także przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 oraz art. 9 i 77 § 1, art. 107 § 5 K.p.a. Ponadto podniosło, że organ I instancji dokonał nieprawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszył ww. przepisy postępowania administracyjnego. Podkreślono, że Starosta orzekając w punkcie II decyzji nie zawarł informacji w jaki sposób kwoty należne Skarżącemu powinny zostać uregulowane, tj. nie podał numeru rachunku bankowego lub innej formy zapłaty, co w ocenie strony odwołującej stanowi naruszenie art. 9 k.p.a. Ponadto w ocenie M. P. budzi również fakt, iż w toku postępowania Starosta nie odnalazł akt wywłaszczeniowych. Ponadto, wątpliwości budzą również ustalenia dotyczące przeznaczenia przedmiotowego terenu w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego.
Z kolei J. L. we wniesionym środku zaskarżenia wskazał, iż wraz z pozostałymi uprawnionymi, jako spadkobierca po zmarłych ciotkach - S. K. (z d. L. ) oraz B. L. składa "wniosek o zwrot nieruchomości" położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb G., ark. mapy [...], działki numer [...], [...], [...], [...], [...], oraz [...].
Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy organ II instancji wyjaśnił, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy u.g.n.
W ocenie Wojewody organ I instancji prawidłowo ustalił cel wywłaszczenia jako budownictwo blokowe o wysokiej intensywności zabudowy. Ponadto przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało zrealizowania celu wywłaszczenia na przedmiotowych działkach. Organ II instancji wyjaśnił, że aktualnie działki o nr [...], [...], [...], [...] oraz [...] stanowią teren niezabudowany, nieuporządkowany, porośnięty spontanicznie zielenią niepielęgnowaną, co potwierdziły przeprowadzone oględziny oraz dokumentacja zgromadzona w toku postępowania. Jednocześnie Wojewoda podkreślił, że w toku postępowania odwoławczego pozyskał lotniczą dokumentację fotograficzną omawianego obszaru z lat 1989 - 2005. Zdjęcia lotnicze wykonane w latach 1989, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003 oraz 2005 potwierdzają, iż na obszarze działek nr [...], [...], [...], [...] oraz [...] nie poczyniono żadnych nakładów budowlanych, a zagospodarowanie gruntu nie uległo na przestrzeni tych lat żadnej zmianie.
Mając na względzie powyższe organ II instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie zebrany materiał dowodowy był wystarczający i umożliwił prawidłowe określenie celu wywłaszczenia nieruchomości oraz ocenę spełnienia przesłanek zwrotu nieruchomości. Ponadto podkreślił, iż fakt, że w sentencji decyzji nie podano numeru rachunku bankowego na który mają zostać wpłacone kwoty w związku z rozliczeniami o których mowa w art. 140 u.g.n. nie ma wpływu na prawidłowość skarżonej decyzji.
W odniesieniu do zarzutów stawianych przez J. L. Wojewoda wyjaśnił, że brał on udział w postępowaniu wyłącznie jako spadkobierca po M. L., w udziale [...]. Z treści odwołania wynika, że złożył on wniosek o zwrot nieruchomości, ale jako spadkobierca po S. K. oraz B. L.. W ocenie organu II instancji w aktach sprawy wykazane zostało jedynie spadkobranie po M. L., w związku z tym należało uznać, iż nie wykazał prawa do dziedziczenia po S. K. oraz B. L..
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnieśli M. P. oraz J. L., D. L. i J. L. (dalej: "Skarżący").
M. P. zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 oraz art. 9 i 77 K.p.a. poprzez brak wskazania informacji w jaki sposób kwoty zwrotu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość mają zostać uregulowane, art. 7, art. 75 i 77 K.p.a. poprzez brak odnalezienia akt wywłaszczeniowych oraz powoływania się na plan ogólny z 1975 r., który nie obowiązywał w dniu nabywania przedmiotowych nieruchomości.
Skarżący zarzucili zaś:
1. naruszenie przepisu art 9 K.p.a. i 79 a K.p.a. poprzez brak poinformowania Skarżących o konieczności wykazania prawa do spadkobrania po zmarłych S. K. oraz B. L. oraz wskazania jakimi środkami dowodowymi skarżący winni wykazać to prawo;
2. brak zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu wykazania przez Skarżących prawa do spadkobrania po zmarłych S. K. oraz B. L..
Mając na względzie powyższe pozostali Skarżący wnieśli o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji w części tj. w zakresie w jakim organ nie orzekł o zwrocie ww. nieruchomości na rzecz J. L., D. L. i J. L. jako spadkobierców po zmarłych S. K. oraz B. L. oraz uchylenie poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w ww. części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w zaskarżonej części,
2. zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania spadkowego po zmarłych S. K. oraz B. L.,
3. rozpatrzenie sprawy na rozprawie,
4. zasądzenie kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz Skarżących według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 20 marca 2025 r. sygn. akt. II SA/Po 110/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowił połączyć sprawę o sygn. akt II SA/Po 110/25 ze sprawą o sygn. akt II SA/Po 109/25 w celu ich łącznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia i prowadzić dalej pod sygn. akt II SA/Po 109/25.
Na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 r. pełnomocnik J. L. B. L. podtrzymał skargę podnosząc, że decyzja nie powinna zostać wydana w sytuacji, gdy nie zostało wyjaśnione, kto jest uprawniony do zwrotu nieruchomości. Skarżący J. L. podziela stanowisko syna i wnosi o uwzględnienie skargi.
Pełnomocnik uczestnika postępowania M. P. wnosi o oddalenie skarg.
W odniesieniu do skargi M. P. podnosi, że nie ma żadnego znaczenia okoliczność, że w decyzji zwrotowej nie podano numeru rachunku bankowego, na który ma nastąpić zwrot otrzymanego odszkodowania. Ponadto organy zebrały wyczerpującą dokumentację potwierdzającą okoliczność wywłaszczenia w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. tj. zawarcia umowy jak również dokumenty umożliwiające określenie celu tego wywłaszczenia. W odniesieniu do skargi Państwa L. wnosi również o jej oddalenie podając, że Starosta wielokrotnie zwracał się o przedłożenie dokumentów potwierdzających dziedziczenie po zmarłych właścicielach nieruchomości.
Skarżący J. L. podniósł, że w żadnym piśmie kierowanym przez Starostę do niego i do jego sióstr nie było wskazania, aby podać spadkobierców.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej również jako: "P.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty orzekającej o zwrocie na rzecz R. K. w [...] części, H. P. w [...], J. L. w [...] części, J. L. w [...] części, D. L. w [...] części, nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb G., arkusz mapy [...], działki nr [...] o powierzchni 770 m2 dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], zapisanej jako własność M. P., działki nr [...] o powierzchni 675 m2, nr [...] o powierzchni 767 m2, nr [...] o powierzchni 223 m2, nr [...] o powierzchni 38 m2 dla których Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], zapisanych jako własność M. P. oraz o obowiązku zwrotu wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane zostały przepisami art. 136 - 142 zawartymi w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm., dalej u.g.n.) i miały one zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż, jak wynika z treści art. 216 ust. 1 tej ustawy, przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio m. in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).
Z art. 136 u.g.n. wynika, iż nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1). W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części (ust. 2). Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (ust. 3).
Stosownie zaś do treści art. 137 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2).
Powyższe oznacza to, że nieruchomość nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, a to z kolei oznacza, iż na organie prowadzącym postępowanie ciąży obowiązek dokonania porównania celu wywłaszczenia zawartego w decyzji (umowie) ze stanem, który istnieje bądź też istniał na nieruchomości. Zarazem organ zobligowany jest również ustalić, czy cel ten w ogóle został zrealizowany (art. 137 ust. 1 u.g.n.). Pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia.
W orzecznictwie akcentuje się, że cel wywłaszczenia powinno się w pierwszej kolejności odkodowywać z treści decyzji wywłaszczeniowej (umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających bezpośrednio proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). Dopiero w sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować (zob. wyrok NSA z 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1044/14).
W tym miejscu Odnosząc się do zarzutów skargi M. P. naruszenia art. 7, art. 75 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez orzeczenie o zwrocie nieruchomości w sytuacji nie odnalezienia akt wywłaszczeniowych wskazać należy, iż w toku postępowania organ dysponował m.in. wnioskiem o wykup nieruchomości złożony przez współwłaścicieli nieruchomości, uchwałą Prezydium Rady N. M. P. z dnia 2 stycznia 1970 r. nr [...]/70 w sprawie nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], aktem notarialnym z dnia 7 stycznia 1970 r. (Nr repertorium [...] nabycia nieruchomości czy też planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego m. P. zatwierdzonym Uchwałą nr 33/283/66 Prezydium Rady N. M. P. z dnia 9 września 1966 r., (Dz.U. RN m. P. nr 11, poz. 80 z dnia 30 września 1966 r.).
W ocenie Sądu powyższe dokumenty były wystarczające do ustalenia czy doszło do wywłaszczenia, na jakiej podstawie oraz jaki był jego cel. Z tych też względów zarzuty dotyczące braku pozyskania całości akt wywłaszczeniowych uznać należy za niezasadny gdyż nie były one konieczne do ustalenia istotnych faktów mających znaczenie w sprawie. Jak wskazano wyżej cel wywłaszczenia powinno się w pierwszej kolejności odkodowywać z treści decyzji wywłaszczeniowej (umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających bezpośrednio proces wywłaszczenia. Tym samym skoro organ dysponował uchwałą Prezydium Rady N. M. P. w sprawie nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oraz umową nabycia nieruchomości, to powyższe było wystarczające do rozstrzygnięcia celu wywłaszczenia bez konieczności poszukiwania całości akt wywłaszczeniowych.
Dokonując oceny decyzji w zakresie określenia celu wywłaszczenia zaznaczyć należy, iż Prezydium Rady N. M. P. w dniu 2 stycznia 1970 r. podjęło uchwałę numer 1/8/70 w sprawie nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w P. przy ul. [...].
Co istotne zaznaczyć należy, iż uchwała ta została podjęta na podstawie art. 6 ust. 1 i 2, art. 7, 8 ust. 3 i 6 pkt 1, ust. 11 oraz art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r, Nr 18, poz. 94) i art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159).
W § 1 uchwały postanowiono o nabyciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości stanowiące współwłasność spadkobierczyń po M. L.: S. K., B. L., H. P., M. L. oraz K. K., każda do [...] części spadku. Co istotne w niniejszej sprawie w uzasadnieniu przedmiotowej uchwały wskazano, iż "w piśmie z dnia 21.6.68 r. Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury –PDRN- N. M. podał, że nieruchomości położone przy ul. [...] przeznaczone są pod budownictwo wielorodzinne blokowe o wysokiej intensywności zabudowy.".
Również w akcie notarialnym z dnia 7 stycznia 1970 r. nr rep. [...] jednoznacznie wskazano, iż nabycie następuje z przeznaczeniem ich pod budownictwo wielorodzinne blokowe o wysokiej intensywności zabudowy, w związku i na warunkach określonych w uchwale PRN m. P. z dnia 2 stycznia 1970 r. nr 1/8/70.
Powyższe znajduje potwierdzenie w obowiązującym w dacie podejmowania przedmiotowej uchwały jak również zawierania umowy zamiany planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego m. P. zatwierdzonym Uchwałą nr 33/283/66 Prezydium Rady N. M. P. z dnia 9 września 1966 r., (Dz.U. RN m. P. nr 11, poz. 80 z dnia 30 września 1966 r.). Jak wynika z części graficznej planu ogólnego działki będące przedmiotem postępowania położone są na terenie oznaczonym symbolem [...], co zgodnie z zapisami planu oznacza tereny mieszkalnictwa o wysokiej intensywności, zbiorowego i karnego. Organ celem wzmocnienia argumentacji powołał się również na plan perspektywiczny z 1980 r. Powyższe nie oznacza jednak, iż organ cele wywłaszczenia ustalał w oparciu o nieobowiązujący w dniu wywłaszczenia plan ogólny. W uzasadnieniu decyzji zarówno Starosta jak i Wojewoda wyraźnie odwołali się do zapisów planu ogólnego z 1966 r.
Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, iż celem wywłaszczenia było budownictwo o wysokiej intensywności.
Ponadto w ocenie Sądu, zgromadzony materiał dowodowy tj. zdjęcia lotnicze, oględziny jednoznacznie wskazują, że celu wywłaszczenia nie zrealizowano.
Warto w tym miejscu wskazać, iż powyższe niejako znajduje potwierdzenie w pismach skierowanych do spadkobierców o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel.
Tym samym organ zasadnie orzekł o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości w częściach nich określonych.
W tym miejscu odnosząc się do skargi J. L., D. L. oraz J. L. warto wskazać, iż w toku postępowania J. L. przedłożył postanowienie Sądu Powiatowego w P. Wydział II Cywilny z dnia 4.09.1958 r., II Ns [...] stwierdzające, iż spadek po zmarłym p. M. L. nabyły dzieci: p. S. K., p. B. L., p. H. P., p. M. L. i p. K. K., każdy w [...] części, postanowienie Sądu Rejowego w W. z dnia 24kwietnia 2018 r., I Ns [...] stwierdzające, iż spadek po zmarłej p. M. L. nabyli: mąż p. H. L. (zmarłym 26.07.1995 r.), syn p. J. L., córka p. J. L., córka p. D. L., każdy w [...] części, oraz postanowienie Sądu Rejowego w W. z dnia 24 kwietnia 2018 r., I Ns [...] spadek po zmarłym p. H. L. nabyli: syn p. J. L., córka p. J. L., córka p. D. L., każdy w [...] części.
Tym samym słusznie wskazał organ, iż Skarżący wykazali wyłącznie dziedziczenie po M. L.. Natomiast, wbrew zarzutom skargi, że organ ich nie pouczył o konieczności wykazania spadkobrania po ciotkach, wskazać należy, iż Skarżący na żadnym z etapów postępowania nie wskazywali, że są spadkobiercami po S. K. oraz B. L.. Tym samym organ nie dysponując wiedzą w tym zakresie nie miał podstaw do uznania, że Skarżący są również spadkobiercami po ww. osobach, w szczególności, że postępowanie spadkowe nie zostało wszczęte.
Warto w tym miejscu pamiętać, że to Skarżący dysponując postanowieniem Sądu Powiatowego w P. Wydział II Cywilny z dnia 4 września 1958 r., II Ns [...] doskonale wiedzieli, że spadek po zmarłym p. M. L. nabyły dzieci: p. S. K., p. B. L., p. H. P., p. M. L. i p. K. K., każdy w [...] części. Tym chcąc ubiegać się o zwrot Skarżący winni wyraźnie wskazać, iż są również następcami po S. K. oraz B. L.. Brak takiego wskazania nie dawał podstaw do wzywania przez organ Skarżących do wykazania następstwa prawnego po ww. osobach.
Sąd miał przy tym na uwadze, iż stosownie do art. 136 ust. 3a u.g.n. w przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części. Powyższa regulacja wprowadza zasadę procesowania o zwrocie w jednym postępowaniu. Powyższe nie stoi jednak na przeszkodzie procesowaniu wyłącznie w stosunku do udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, objętych żądaniem uprawnionych osób.
W tym miejscu warto wskazać, na specyfikę niniejszego postępowania, które zostało zainicjowane na wniosek Skarżących ale z uwagi na fakt, iż pozyskali oni w trybie art. 136 ust. 2 u.g.n. informację o zamiarze przeznaczenia nieruchomości wywłaszczonej na inny cel.
Podsumowując wskazać należy, iż skoro organ na podstawie ww. postanowień spadkowych nie miał możliwości ustalenia wszystkich osób uprawnionych, to zasadnie orzekał wyłącznie o udziałach w wywłaszczonej nieruchomości.
Na marginesie Sąd wskazuje, iż zgodnie z art. 136 ust. 2 u.g.n. w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części. Natomiast w myśl art. 136 ust. 2a u.g.n. w przypadku braku możliwości ustalenia adresu poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy zawiadomienia dokonuje się w drodze obwieszczenia. Obwieszczenie podaje się do publicznej wiadomości na okres 3 miesięcy poprzez wywieszenie w siedzibie właściwego organu oraz umieszczenie na jego stronie podmiotowej w Biuletynie Informacji Publicznej. Informację o obwieszczeniu właściwy organ podaje do publicznej wiadomości przez ogłoszenie w prasie lokalnej o zasięgu obejmującym co najmniej powiat, na terenie którego położona jest nieruchomość.
W doktrynie wskazuje się, że powyższe przepisy mają zastosowanie do sytuacji, gdy nie jest znany adres osoby mogącej ubiegać się o zwrot, a nie do sytuacji, gdy nie wiadomo, kto należy do grona spadkobierców (i tym samym nie można ustalić również adresu takiej osoby). Tak więc właściwy organ, zanim zdecyduje się na zamieszczenie ogłoszenia, o którym mowa w tych przepisach, winien ustalić, jaki jest krąg osób uprawnionych do składania wniosków o zwrot, a dopiero w razie niemożności ustalenia adresów takich osób może skorzystać z możliwości zawiadomienia ich w drodze obwieszczenia. Sytuacja kiedy nie są znane osoby uprawnione do złożenia wniosków o zwrot wyklucza prawidłowe zastosowanie przepisów art. 136 ust. 2–5 u.g.n., a w konsekwencji uniemożliwia realizację zamiaru wykorzystania nieruchomości lub jej części na cel inny niż cel wywłaszczenia, o czym mowa w art. 136 ust. 1 u.g.n. – do czasu, kiedy przewidziane w art. 136 u.g.n. procedury zawiadamiania osób uprawnionych nie zostaną wypełnione, a prawa tych osób do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości lub jej części albo udziału w nich nie zostaną zapewnione w taki sposób, jak to przewidziano w tym artykule (zob. Bończak-Kucharczyk Ewa, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025).
Wracając do kwestii adresatów decyzji warto wskazać, iż do akt zostało przedłożone również postanowienie Sądu Rejowego w S. Wydział I Cywilny z dnia 12 września 2005 r. I Ns [...] stwierdzające, iż spadek po zmarłej p. T. P. na podstawie testamentu z dnia 19 stycznia 1988 r. otwartego i ogłoszonego w S. I Ns [...] nabyła D.-W. S. w całości (D. S. oświadczyła, iż nie będzie się ubiegać o zwrot przypadającego jej udziału w nieruchomości), postanowienie Sądu Rejowego w S. Wydział I Cywilny z dnia 15.02.2023 r. I Ns [...] stwierdzające, że spadek po zmarłej H. P. nabyły dzieci: p. T. M. P. i H. P., każdy w [...] części. Ponadto w aktach znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w P. Wydział VII Cywilny z dnia 9 grudnia 2022 r., sygn. akt VII Ns [...] stwierdzające, że spadek po zmarłej p. K. K. nabyli: mąż p. L. K., syn p. R. K., każdy w [...] części, spadek po zmarłym 28 kwietnia 1979 r. w P. p. L. K. nabył w całości syn p. R. K..
Mając powyższe na uwadze organy zasadnie uznały, iż osobami uprawnionymi do ubiegania się o zwrot przedmiotowych nieruchomości są: p. H. P., p. R. K., p. J. L., p. J. L. i p. D. L..
Z powyższych względów skarga J. L., D. L. oraz J. L. nie zasługiwała na uwzględnienie.
Odnosząc się zaś do pkt II decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu odszkodowania wypłaconego za wywłaszczoną nieruchomość wskazać należy, iż organ uwzględniając fakt nie dysponowania nieruchomością zamienną oraz wysokość wypłaconego odszkodowania a przy tym mając na uwadze sporządzoną opinię biegłego prawidłowo określił udziały i kwoty podlegające zwrotowi.
Odnosząc się zaś do zarzutu braku wskazania w decyzji rachunku bankowego na który ma zostać zwrócone omawiane kwoty wskazać należy, że zgodnie z art. 140 ust. 1 u.s.g. w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania.
Powyższy przepis nie nakłada na organ orzekający o obowiązku zwrotu odszkodowania powinności wskazania numeru rachunku bankowego na który ten zwrot ma nastąpić. Obowiązkiem organu jest wyłącznie orzeczenie o zwrocie odszkodowania z uwzględnieniem reguł określonych w art. 140 ug.n.. Natomiast sam fakt wywiązywania się przez adresatów decyzji z ich obowiązków jest kwestią wtórną pozostająca bez wpływu na prawidłowość decyzji o zwrocie nieruchomości ustalającej jednocześnie obowiązek zwrotu wypłaconego odszkodowania.
Z tych też względów zarzuty podniesione przez M. P. nie zasługiwały na uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargi oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło