II SA/Po 110/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2016 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2015r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje radcy prawnemu B. N. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych 40/100) w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych 40/100) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z 8 lipca 2015 r., nr MOPR-J.4021.5432.2015.4881, wydaną na podstawie art. 7, art. 8 ust. 1 pkt. 1, art. 11 pkt. 2, art. 36 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 poz. 163), w związku z §1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012r., poz. 823), § 2 pkt 4 i 5 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 08 czerwca 2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012r. poz. 712) oraz w związku z art. 104 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego Prezydent Miasta P., po rozpatrzeniu sprawy z wniosku E. K. z dnia 8 czerwca 2015 r., postanowił odmówić udzielenia pomocy w formie opłacenia kosztów prowadzenia rachunku bankowego. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż E. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, nie jest też zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Wnioskodawca choruje przewlekle, z uwagi na co przedstawia zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy. Ponadto w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dysponował zasiłkiem okresowym w kwocie 300,00 zł. oraz dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 220,68 zł. co łącznie stanowi kwotę 520,68 zł. Ponieważ dochód E. K. wynosi mniej niż kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, kwalifikuje się on do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego w myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Dalej organ zauważył, iż udzielana pomoc musi być zgodna z zasadami i celami pomocy społecznej, celem zaś jest wsparcie osoby lub rodziny w przezwyciężaniu trudnych sytuacji, o których mowa w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto, jak art. 3 ust. 4 stanowi potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Natomiast, art. 39 ustawy o pomocy społecznej jedynie przykładowo wymienia cele, na jakie może być przyznany zasiłek celowy. Jego założeniem jest, iż ma on zaspokoić niezbędną potrzebę bytową, o czym przesądza ust. 1 art. 39, to jest taką potrzebę, która związana jest z codziennym życiem i codziennym zaspokajaniem potrzeb żywieniowych, zdrowotnych, mieszkaniowych, edukacyjnych itp. Zdaniem organu opłata za prowadzenie rachunku bankowego do takich potrzeb nie należy. Zaznaczono, iż spełnienie ustawowych kryteriów do przyznania pomocy (zasiłku celowego) nie oznacza, automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Uzupełniająco organ wyjaśnił, iż na wniosek E. K. poczyniono starania w kierunku pozyskania dla niego karty przedpłaconej PKO, której użytkowanie nie generuje kosztów leżących po stronie jej posiadacza. Organ pozyskał informację o numerze rachunku bankowego PKO, dzięki któremu nastąpiłyby przelewy zasiłków na konto świadczeniobiorcy. Z informacji uzyskanych od wnioskodawcy wynika, że otrzymał przesyłkę z numerem PIN do założonej karty, jednakże nie pobrał przesyłki z zawartością karty przedpłaconej. Z informacji uzyskanej od pracownika Urzędu Pocztowego wynika, że w dniu 29 maja 2015 r. została wnioskodawcy dostarczona do skrzynki pocztowej przesyłka polecona z zawartością karty. Z informacji tej wynikało także, że E. K. w dniu 1 czerwca 2015 r. przedłożył w tut. Filii kserokopię żądania wkładania listów poleconych krajowych złożonego w dniu 10 maja 2010 r. W związku z powyższym uznać należy, że przesyłkę dostarczono prawidłowo, a E. K. jej nie pobrał, a za zawarte zobowiązania wobec innych instytucji, w tym przypadku Poczty Polskiej i złożenia żądania wkładania listów poleconych organ nie może ponosić odpowiedzialności. Zaznaczono, iż organ był w gotowości od dnia 18 maja 2015 r. przekazywać środki na wskazany przez PKO BP rachunek załączony do karty przedpłaconej. Przeszkoda do takiego przelania środków powstała po stronie E. K. w wyniku jego zaniedbania i braku dochowania należytej staranności w dbałości o sprawy własne będące poza obszarem wpływu i możliwości organu pomocy społecznej. Na zakończenie organ wskazał, iż zważywszy na trudną sytuację życiową wnioskodawcy udzielono mu pomocy pieniężnej w następującej formie: - zasiłek okresowy od 1 maja 2015 r. do 30 czerwca 2015 r w miesięcznej wysokości 300,00 zł (decyzja nr [...] z dnia [...] 2015 r.), - zasiłek celowy na zakup żywności od maja 2015 r. do lipca 2015 r. w kwocie 250 zł (decyzja nr [...] z dnia [...] 2015 r., decyzja nr [...] z dnia 14 maja 2015 r., decyzja nr [...] z dnia [...] 2015 r.), - zasiłek celowy w maju 2015 r. na dopłatę do czynszu w kwocie 11,20 zł (decyzja nr [...] z dnia [...] 2015 r.). Odwołanie od powyższej decyzji wniósł E. K. kwestionując twierdzenia organu, iż ponosi winę za nieodebranie karty przepłaconej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2015 r. o nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Zdaniem Kolegium argumenty podniesione przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia 8 lipca 2015 r. wskazujące na powód odmowy przyznania E. K zasiłku celowego na opłacenie kosztów prowadzenia rachunku bankowego od maja 2015 r., należy uznać za wystarczające by je podzielić i się z nimi zgodzić. Nie jest spornym, iż organ I instancji prawidłowo ustalił dochód miesięczny E. K. w wysokości 520,68 zł. Zdaniem organu odwoławczego, uwzględniając posiadane środki finansowe, strona postępowania może sama ponosić miesięczne koszty prowadzenia rachunku bankowego, tym bardziej, iż jest to kwota 11,06 zł, a więc mieści się w możliwościach finansowych. Ponadto, ponoszenie opłat za prowadzenie konta bankowego, w świetle art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej – nie służy zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, a jej poniesienie przez organ pomocy społecznej byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami pomocy społecznej wskazanymi w art. 2 - 4 ustawy o pomocy społecznej. Poza tym Kolegium zaznaczyło, że w listopadzie 2015 r. E. K. odebrał kartę przedpłaconą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. K. podniósł, iż z otrzymanych świadczeń – zasiłku okresowego – nie jest w stanie wygospodarować kwoty na opłacenie rachunku bankowego. Podkreślił, iż wnioskowana pomoc ta jest mu niezbędna i konieczna na opłacenie rachunku bankowego bez którego nie mógłby otrzymywać zasiłków bowiem kasy w placówkach MOPR-u zostały zlikwidowane, a karta przepłacona nie została mu doręczona. Zdaniem strony niezrozumiałe jest, iż organ odmawia mu pomocy na opłacenie prowadzenia rachunku bakowego, a jednocześnie zgadza się na wystawienie na swój koszt karty przepłaconej. Wskazał, iż koszt prowadzenia rachunku bankowego pokrywał z środków pożyczanych od sąsiadki. Dalej skarżąc wyjaśnił, iż kartę przepłacona otrzymał dopiero w dniu 23 listopada 2015 r. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowiskowo wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 poz. 718 - dalej P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolowana sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015, r. poz. 165 ze zm.) może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dotyczy to w szczególności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 powołanej ustawy. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Dalej, zauważyć należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 K.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna w zakresie formalnym uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, jak i szczególne zawarte w ustawie o pomocy społecznej (art. 106 ust. 4) oraz w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712), a w zakresie meritum rozstrzygnięcia materialnoprawne zasady zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony. Kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości pozostawiono swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. W analizowanej sprawie bezspornym jest, iż skarżący E. K. spełnia kryterium dochodowe uprawniające do ubieganie się o pomoc w formie zasiłku celowego. Dochód uzyskany przez niego w miesiącu poprzedzającym złożenie winsoku wynosił 520,69 zł, Rozważenie wymaga natomiast czy potrzeba, o której zaspokojenie skarżący wystąpił jest potrzeba niezbędną w rozumieniu powołanego art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodzić się można ze stanowiskiem, iż zasadniczo posiadanie rachunku bankowego i ponoszenie związanych z tym opłat stanowi realizację dodatkowej potrzeby bytowej, a nie potrzeby o niezbędnym, podstawowym znaczeniu. Niemniej może zaistnieć sytuacja gdy beneficjent pomocy społecznej w pewien sposób zostanie niejako zmuszony do założenia rachunku bankowego z uwagi na brak możliwości pobrania środków pieniężnych przyznawanych mu z pomocy społecznej w innej formie niż przelewem na rachunek bankowy. W takiej sytuacji gdy na beneficjent pomocy społecznej został obiektywnie nałożony obowiązek posiadania wspomnianego rachunku przez organy pomocy społecznej, opłaty wnoszone na rzecz banku mogłyby podlegać zwrotowi w ramach przepisów o zasiłku celowym. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, posiadanie rachunku bankowego nie było konieczne do wypłacania przyznanych świadczeń z pomocy społecznej. Sądowi wiadomym jest, iż z dniem 1 stycznia 2015 r. uległy likwidacji kasy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Poznaniu (informacja ze stron www.mopr.poznan.pl) niemniej Ośrodek ten umożliwia wypłatę świadczeń na kilka innych sposobów w tym m.in. za pomocą karty przepłaconej lub gotówką za pomocą czeku elektronicznego realizowanego w dowolnym oddziale (bezpłatnie) lub agencji PKO BP, a także przekazem pocztowym (informacja ze strony www.mopr.poznan.pl oraz notatka służbowa na k. 47 akt sądowych). Istniała zatem możliwość wypłaty skarżącemu przyznanych świadczeń w inny sposób niż przelewem na należący do niego rachunek bankowy. Jakkolwiek, z akt sprawy wynika, iż skarżący nie otrzymał na czas karty przepłaconej mimo podpisania stosownej umowy z ośrodkiem pomocy społecznej, to nie oznacza to, iż przypadku wcześniejszej likwidacji konta bankowego byłby pozbawiony dostępu do przyznawanej mu pomocy. Mógłby w tej sytuacji skorzystać z innych, nieobciążających go finansowo sposobów wypłat zasiłków (np. czek elektroniczny, przekaz pocztowy). Reasumując stwierdzić należy, iż w przypadku E. K. posiadanie rachunku bankowego nie było niezbędną potrzebą, a jedynie potrzebą ułatwiająca funkcjonowanie i odbiór uzyskiwanych świadczeń, które jednak mogłyby być mu wypłacane w inny sposób. Jak trafnie zauważył organ I instancji potrzeby, o których mowa w przepisie art. 39 ust. 1 u.p.s., to minimalne potrzeby życiowe, których zaspokojenie jest niezbędne dla codziennej egzystencji jednostki warunkach nienaruszających godności człowieka. Nie będą to więc te potrzeby, które wiążą się wyłącznie z podniesieniem komfortu, czy też wygody osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Stąd też zgodzić się należy z organami obu instancji, że wnioskowana przez E. K. pomoc nie dotyczyła potrzeb określonych w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Sąd nie dokonywała oceny podnoszonej przez skarżącego i organ I instancji kwestii przyczyn nieodebrania przez E. K, przesłanej mu przez organ karty przepłaconej, albowiem nie miała ona jakiegokolwiek wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wobec powyższego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.