II SA/Po 1105/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Maria Kwiecińska ( spr.) Protokolant : st.sekr.sąd. Agnieszka Leśniarek po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2005r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzje i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kosewska Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Wójt Gminy B. orzekł o wymeldowaniu A. S. na wniosek jej matki Z. S. z pobytu stałego w miejscowości B. [...]. W uzasadnieniu powyższej decyzji Wójt Gminy B. wskazał, że w niniejszej sprawie spełnione zostały ustawowe przesłanki wymeldowania: - A. S. nie dopełniła obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r. Nr 87 poz. 960 z późń. zm.) - faktycznie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu Wskazał również iż, jakkolwiek do opuszczenia domu rodzinnego przez A. S. doszło po kłótni rodzinnej połączonej z rękoczynami, jednakże zebrany materiał dowodowy, a zwłaszcza zeznania matki, do których A. S. nie wniosła zastrzeżeń, pozwalały przyjąć, iż opuściła ona miejsce stałego pobytu dobrowolnie a nie w związku z zaistniałą kłótnią, która była jedynie pretekstem do zrealizowania wcześniej założonych planów. Od tego czasu tj. 2 luty 2002r. A. S. w domu rodzinnym nie przebywa. Wydanie powyższej decyzji przez Wójta Gminy B. poprzedzone zostało dwukrotnym przesłuchaniem stron- A. S. w dniu 13.11.2002r. oraz 17.01.2003r. i jej matki- Z. S. w dniach 29.11.2002r. i 20.01.2003r. Dodatkowo w dniu 17.01.2003r. przesłuchana została M. N. ( babka A. S.) a w dniu 24 stycznia 2003r. Sołtys wsi B. J. K. W dniu 17 stycznia 2003r. doręczono A. S. kserokopie zebranych do tego dnia dokumentów składających się na materiał dowodowy sprawy w tym protokół jej przesłuchania i przesłuchania jej matki Z. S. oraz pouczono A. S., że w każdym stadium postępowania ma prawo zapoznać się z dokumentacją i ustosunkować do zapisanych faktów. Od decyzji Wójta Gminy B. A. S. wniosła odwołanie do Wojewody, podnosząc iż nie jest prawdą, że z domu rodzinnego odeszła dobrowolnie. W dniu 2 lutego 2002r. została dotkliwie pobita przez konkubenta ciotki i do domu tego nie chce wrócić z uwagi na konflikty z matką i częstą obecność w domu konkubenta ciotki, który jest człowiekiem nieobliczalnym. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy B. w sprawie wymeldowania A. S. z pobytu stałego w miejscowości B. [...]. Organ odwoławczy wskazał, iż w świetle art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002r. sygn. akt. K 20/01 na wniosek strony lub z urzędu, może zostać wydana decyzja o wymeldowaniu osoby, która bez wymeldowania opuściła miejsce stałego pobytu, lub opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca pobytu nie można ustalić. W niniejszej sprawie zachodzi ta pierwsza z wymienionych sytuacji. W rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach Osobistych, opuszczenie lokalu aby skutkowało wymeldowaniem powinno być dobrowolne. W niniejszym przypadku, jakkolwiek z zeznań A. S. wynika, że opuściła dom rodzinny w lutym 2002 r. w związku z pobiciem, to jednakże od tego czasu nie podjęła żadnych działań i nie wykorzystała żadnych środków prawnych w celu przywrócenia naruszonego prawa do korzystania z lokalu, a w odwołaniu wyraźnie stwierdziła, że do domu rodzinnego nie chce wrócić. W skardze na decyzję Wojewody wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego- Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu A.S. podniosła, że opuszczenie przez nią domu rodzinnego nie było dobrowolne lecz wiązało się z pobiciem jej przez T. B. ( konkubenta ciotki). Obecnie do domu tego nie chce wrócić, z uwagi na częstą w nim obecność T. B. i konflikty w domu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zmian. ). Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. ( sygn. akt K 20/01 ) orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w przypadku trwałego zerwana więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania ( patrz m.in. wyrok NSA z 15 lutego 2002r., sygn. akt II SA/Po 1942/00 ; wyrok NSA z 12 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937 ; wyrok NSA z 22 sierpnia 2000r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy nie dopatrzył się naruszenia powyżej przytoczonych przepisów prawa materialnego, albowiem okolicznością bezsporną był fakt opuszczenia przez A. S. miejsca stałego pobytu w budynku we wsi B. [...] do którego już nie powróciła. W sytuacji zaś, gdy skarżąca nie podjęła żadnych środków prawnych w celu przywrócenia prawa zamieszkania w domu rodzinnym i sama stwierdza, ze z uwagi na konflikty rodzinne nie zamierza do domu tego powrócić, okolicznością bez prawnej doniosłości stało się to z jakich powodów dom ten opuściła. Niezależnie jednak od oceny tej sprawy pod kątem zastosowania prawa materialnego Sąd dopatrzył się w działaniu organów administracyjnych II i I instancji istotnego naruszenia o charakterze procesowym - przepisu art. 10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odstępstwo od wyrażonej powyżej zasady wysłuchania stron może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy załatwienie danej sprawy nie cierpi zwłoki za względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną ( art. 10 § 2 kpa ). Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych w sprawie dowodów i żądań koreluje z kategorycznym obowiązkiem leżącym po stronie organu prowadzącego postępowanie i polegającym na konieczności pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia oraz na wstrzymaniu się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia tego oświadczenia. Termin zakreślony stronie do zapoznania się z dowodami winien być przy tym terminem realnym, umożliwiającym danie stronie odpowiedniego czasu do ustosunkowania się do tegoż materiału dowodowego. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu pouczenia strony przez organ o przysługującym jej prawie stanowi zatem o naruszeniu przez ten organ obowiązku ustalonego w art. 10 § 1 kpa (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 84 - 86, M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 163 - 164 i R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2005, s. 56 – 57 oraz wyrok NSA z 5 kwietnia 2001r., sygn. II S.A. 1095/00, LEX nr 53441, wyrok NSA z 6 października 2000r., V S.A. 316/00, LEX nr 50116 i wyrok NSA z 10 grudnia 1997r., sygn. I S.A./Gd 409/96, Biuletyn Skarbowy 1998/2/16 ). Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest przy tym uznawane za kwalifikowaną wadę procesową, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania - określoną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa – i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można. Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, iż sam fakt braku udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód wznowienia. Przepis art. 145 § 1 pkt 4 nie żąda bowiem stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony, czy stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy ( zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 647 oraz wyrok NSA z 1 lipca 1997r., sygn. IV S.A. 595/99, LEX nr 47888 i wyrok NSA z 26 stycznia 1999r., sygn. III S.A./Po 979/98, LEX nr 39458 ). W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził brak dowodów o pouczeniu A. S. o jej prawie do wypowiedzenia się w wyznaczonym terminie co do całości zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wprawdzie bowiem w dniu 17 stycznia 2003r., udostępniono A.S. część dokumentów i rodowód zebranych w sprawie, w tym m.inn. protokół przesłuchania Z.S., ale już nie umożliwiono jej zapoznania się z uzupełniającymi zeznaniami Z.S., złożonymi w dniu 21.01.2003r., z zeznaniami M.N. złożonymi w dniu 17.01.2003r. oraz zeznaniami Sołtysa Wsi B. złożonymi w dniu 24.01.2003r. Takie wybiórcze umożliwienie stronie zapoznania się jedynie z częścią materiału dowodowego, nie może być uznane za prawidłową realizację zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu ( art. 10 kpa). Nie rozstrzygając - wobec powyższych rozważań – o faktycznym wpływie stwierdzonego naruszenia art. 10 § 1 kpa na treść podjętych w sprawie decyzji Sąd uznał, iż organy I i II instancji dokonały naruszenia prawa stanowiącego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa. Należało w związku z tym uchylić decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.), o czym orzeczono w pkt. 1 wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sad orzekł na podstawie art. 152 cytowanej ustawy jak w punkcie 2 wyroku. /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kosewska