II SA/Po 111/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia WSA Joanna Wierchowicz Protokolant referent – stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi D.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie renty socjalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] nr [...] – w tych tylko częściach, w których nie orzeczono o przyznaniu D.G. renty socjalnej w okresie od 01 lipca 2002 r. do 30 września 2002 r., II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz D.G. kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ J.Wierchowicz /-/ M.Dybowski /-/ P.Miładowski JFS Kierownik Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej ostatecznymi decyzjami z dnia: a) [...] - nr [...] na podstawie art. 27a i art. 30 w zw. z art. 2a, art. 3 ust. 6, art. 45 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( j.t. Dz.U. 13/93/60 ze zm.) przyznał D.G. rentę socjalną po 268 zł na czas od 1 czerwca 1997 do 31 sierpnia 1999 r. na trwale; b) [...] nr [...] na podstawie art. 27a i art. 30, art. 31 b i art. 35a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.- dalej ustawa) przyznał D.G.: rentę socjalną po 348 zł ustalonej na czas od 1 września 1999 do 30 czerwca 2000 r.; świadczenia zdrowotne na zasadach określonych w przepisach (art. 31 b ustawy) o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin; nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności ( art. 108 kpa); c) [...] nr [...] na podstawie art. 27a i art. 30, art. 31 b i art. 35a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.) przyznał D.G.: rentę socjalną po 364 zł ustalonej na czas od 1 lipca 2000 do 30 czerwca 2002 r.; świadczenia zdrowotne na zasadach określonych w przepisach (art. 31 b ustawy); nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności ( art. 108 kpa) ze względu na dobro i ważny interes strony. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. na podstawie art. 2, art. 2a ust. 1 pkt 4, art. 27a, art. 35a ust. 1 pkt 3, art. 43 i art. 45 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.) przyznał D.G. świadczenie w formie: renty socjalnej od 1 października 2002 r. na trwałe w wysokości 418 zł miesięcznie; składki na ubezpieczenie zdrowotne, opłacane przez Miejsko- Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej na czas pobierania renty socjalnej. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż Zainteresowany we wniosku z dnia 30 października 2002 r. zwrócił się do Ośrodka o przyznanie renty socjalnej. Na podstawie przedłożonych dokumentów i wywiadu środowiskowego Ośrodek ustalił, że Wnioskodawca spełnia przesłanki uprawniające do przyznania renty socjalnej, ponieważ posiada On orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] nr [...], kwalifikujące D. G. na trwałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności powstałego przed 16 rokiem życia, trwającego nadal. Wnioskodawca nie ma żadnego własnego stałego źródła dochodu ni uprawnień do renty rodzinnej. MGOPS przekazuje przez czas trwania renty socjalnej składki na ubezpieczenie zdrowotne. Od decyzji tej D.G. złożył odwołanie podnosząc, że decyzja jest dlań bardzo krzywdząca. Odwołujący się wskazał, że nie jest Jego winą, że terminy Komisji są tak długie; On dokumenty złożył w maju. Zapożyczył się u rodziny i sąsiadów, licząc na wypłatę za "zaległe miesiące". Z uzasadnienia wynika, że wniósł o uchylenie decyzji w części dotyczącej daty przyznania renty socjalnej i o przyznanie renty od dnia 1 lipca 2002 do 30 września 2002 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że data, od której Stronie przyznano świadczenie, zgodna jest z prawem materialnym w zakresie postępowania w sprawie świadczeń pomocy społecznej. Pełna dokumentacja w sprawie przyznania renty socjalnej została złożona 30 października 2002 r., zatem datę 1 października 2002 r. należało przyjąć jako datę początkową świadczenia ( art. 43 ust. 6 ustawy). Postępowanie prowadzone przed Powiatowym Zespołem o stwierdzenie niepełnosprawności jest postępowaniem odrębnym, nie mającym wpływu na rozstrzygnięcie co do daty początkowej przyznania świadczenia w formie renty socjalnej. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego D.G.wskazał, że do 30 czerwca 2002 r. otrzymywał rentę socjalną, przyznaną zgodnie z decyzją Komisji Lekarskiej; w tym samym czasie złożył ponownie o dalsze ustalenie niepełnosprawności. Na orzeczenie Komisji Lekarskiej czekał od maja do października 2002 r. MGOPS wstrzymał wypłatę renty socjalnej, pozbawiając Go środków do życia. Po orzeczeniu Komisji Lekarskiej złożył wniosek o wypłatę renty socjalnej. MGOPS 5 lat wypłacał Skarżącemu rentę socjalną i doskonale wiedział, że stan jego zdrowia nie będzie się poprawiał. Obowiązkiem i powinnością MGOPS jest czuwanie nad ludźmi potrzebującymi pomocy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. Uwagi organów obu instancji uszło, że Wnioskodawca we wniosku z dnia 30 października 2002 r. nie ubiegał się przyznanie renty socjalnej po raz pierwszy, lecz że uprzednio otrzymywał ją nieprzerwanie- w okresie od 1 czerwca 1997 r. do 30 czerwca 2002 r., przy czym decyzją z dnia [...] Kierownik MGOPS przyznał Zainteresowanemu rentę socjalną od dnia 1 września 1999 r. ( art. 106 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270, zm.162/04/1692- dalej upsa; k. 2-6 akt administracyjnych). W tej sytuacji nietrafnie Samorządowe Kolegium podnosi, że skoro Wnioskodawca pełną dokumentację złożył dnia 30 października 2000 r., to datą początkową przyznania renty mógł być dzień 1 października 2002 r. Strony nie może obciążać rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez inny organ (art. 97 § 1 pkt 4 kpa)- in casu rozstrzygnięcie na podstawie wniosku z dnia 28 maja 2002 r. (k. 7 akt administracyjnych) przez właściwy Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności o zaliczeniu D.G. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W takiej sytuacji organ I instancji winien zawiesić postępowanie (art. 97 § 1 pkt 4 kpa) wszczęte z dniem doręczenia żądania organowi (art. 61 § 3 kpa), a następnie podjąć je z chwilą ostatecznego orzeczenia o zagadnieniu prejudycjalnym. W sprawie dotyczącej podobnego zagadnienia prawnego ( na tle orzekania o zasiłku stałym i wystąpienia przez Ośrodek Pomocy Społecznej do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności o wydanie opinii o konieczności sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad dzieckiem), Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25.4.2002 r.- sygn. I SA 3443/01 wskazał, że stronie przysługuje świadczenie za okres między złożeniem wniosku a wydaniem decyzji. Bezsporne w sprawie jest, że niepełnosprawność Wnioskodawcy ma charakter stały i ciągły, a inwalidztwo istnieje przed 16 rokiem życia i że Zainteresowany otrzymywał rentę socjalną od 1 czerwca 1997 r. W takiej sytuacji wniosek Zainteresowanego z 28 maja 2002 r., a następnie z 30 października 2002 r. traktować należy nie jako nowy wniosek w odrębnej sprawie, lecz kontynuację sprawy, w wyniku której wydano uprzednio decyzję przyznającą rentę socjalną D.G. z dniem 1 czerwca 1997 r. W tamtej właśnie sprawie- o przyznanie D. G. renty w ogóle- art. 43 ust. 6 ustawy miał jednorazowe zastosowanie (uzasadnienie wyroku NSA z 20.7.2001- I SA 2550/00 i przywołane w uzasadnieniu orzeczenia NSA w sprawach: - I SA 2494/00 i I SA 2324/00). Nie rozważenie zagadnienia ciągłości prawa do renty socjalnej wskazuje, że organy rozstrzygające sprawę naruszyły art. 43 ust. 6 ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy. Nawet jednak przy ewentualnym braku ciągłości prawa do renty socjalnej, prawo do owej renty chroni art. 9 kpa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie utrwalił się pogląd, że wykroczenie organu prowadzącego postępowanie jedynie przeciwko zasadzie ogólnej kpa stanowi dostateczną podstawę wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego; w szczególności naruszenie zasady informowania obywateli jest samoistną i wystarczającą przyczyną uchylenia decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym (J. Borkowski- glosa do wyroku NSA z 22.2.1984- SA/Po 9/84- OSP 12/85/239; W. Taras: "Informowanie obywateli przez administrację"- Ossolineum 1992 s. 178 p.3a i aprobująca glosa do wyroku SN z 23.7.1992- III ARN 40/92- PiP 3/93/112; wyrok SN z 5.8.1992- I PA 5/92; wyrok SN z 23.7.1992- III ARN 40/92 z częściowo krytyczną glosą J. Zimmermanna- PiP 8/93/116). W niniejszej sprawie pracownicy MGOPS przed dniem 30 czerwca 2002 r. nie udzielili Wnioskodawcy dostatecznej pomocy w postaci pracy socjalnej, w szczególności poradnictwa prawnego; nie udzielili Mu też wystarczającej pomocy w załatwieniu spraw urzędowych i innych ważnych spraw bytowych (art. 23 ust. 1 i 2 ustawy; S. Nitecki- glosa do wyroku NSA z 19.11.1998- II SA/Gd 2070/97- Sam. Teryt. 5/01/63-64) dla skutecznego uzyskania nieprzerwanie renty socjalnej. Dla realizacji tych zadań było nieodzownym udzielenie Zainteresowanemu pouczeń o konieczności złożenia wniosku w Powiatowym Zespole z należytym wyprzedzeniem, by w odpowiednim czasie uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności (a co Skarżący uczynił, składając wniosek ponad miesiąc przed upływem terminu, na jaki rentę socjalną przyznano Mu decyzją z dnia [...]), a nade wszystko o konieczności pilnego- przed upływem okresu, na który udzielono Zainteresowanemu renty socjalnej decyzją z dnia [...] wszczęcia postępowania o rentę socjalną za okres po czerwcu 2002 r., co umożliwiłoby zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego o stopniu niepełnosprawności ( art. 97 § 1 pkt 4 kpa i art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 4 ust. 2, art. 6 ust. 1, art. 6b ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych- Dz.U. 123/97/776 ze zm.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i w doktrynie trafnie zwraca się uwagę, że stopień szczegółowości pouczenia oraz jego zakres uzależnione być winno od okoliczności sprawy, a zwłaszcza stopnia doświadczenia życiowego adresata, jego przygotowania do obrony swych praw, sprawności intelektualnej etc. ( wyrok NSA z 28.11.2002- II SA/Po 577/01; wyrok SN z: 9.6.1999- III RN 12/99- OSNAP 10/00/375, 25.3.1999- III RN 157/98- OSNAP 2/00/43, akceptowane przez zespół pod red. A. Wróbla- "KPA- orzecznictwo, piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s. 142 uw. 1, 2; S. Nitecki- op. cit. s. 64). W polskiej kulturze prawnej z podobnym rozwiązaniem mamy do czynienia przy ocenie należytej staranności przy wykonywaniu zobowiązania przez profana czy profesjonalistę na tle art. 355 § 1 i 2 kc. In casu brak dostatecznych pouczeń ( art. 9 kpa i art. 23 ust. 1 i 2 ustawy) ze strony organu I instancji nakazuje przyjęcie fikcji prawnej złożenia wniosku o rentę socjalną w maju 2002 r. Obowiązek informowania i wyjaśniania stronie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa) winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. Gdy urzędnik stwierdza lub powinien stwierdzić, że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków, urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko, wiążące się z planowanymi działaniami. Jest to jedyny, odpowiadający zasadzie art. 2 Konstytucji RP z 2.4.1997 r. (Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319), sposób rozumienia art. 9 kpa. Z zasady ochrony zaufania obywateli do prawidłowości działań organów administracji i sądów wynika, że nie powinien być narażony na uszczerbek obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się doń działania ( w tym informacje) organów państwa są prawidłowe i odpowiadają prawu ( aktualny w tej materii wyrok SN z 23.7.1992- PiP 8/93/116, akceptowany przez B. Adamiak w: "Kpa- komentarz" CH BECK 2004 s. 78, 79). Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1271 ze zm.), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika MGOPS w tych tylko częściach, w których nie orzeczono o przyznaniu D.G. renty socjalnej za okres od 1 lipca 2002 do 30 września 2002 r. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 upsa. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest ustalić i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku. /-/ J.Wierchowicz /-/ M. Dybowski /-/ P.Miładowski jfs