II SA/Po 1119/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2014 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., znak [...], Prezydent Miasta K. na podstawie art. 17 ust. 1b, art. 20, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 z późn. zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) odmówił przyznania K. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub i innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką B. K. W uzasadnieniu organ przytoczył przepisy, które w jego ocenie znajdowały zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, wskazując zarazem, że na podstawie załączonego przez skarżącą orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jej matki nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności. Tym samym nie został również spełniony wymóg z art. 17 ust. 1b powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle którego uzyskanie omawianego świadczenia zależy od powstania niepełnosprawności do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie pobierania nauki w szkole lub szkole wyższej, ale nie później niż do ukończenia 15 roku życia. Pismem z dnia [...] lipca 2013 r. K. D. odwołała się od powyższej decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lipca 2013 r. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że przepisy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) są niezgodne z przepisami Konstytucji RP oraz przepisami Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zakresie, w jakim wspomniana nowelizacja pozbawiła ją słusznie nabytych praw na mocy wcześniejszej decyzji administracyjnej. Skarżąca wyjaśniła zarazem, że jej matka jest osobą niepełnosprawną: cierpi na schizofrenię paranoidalną oporną na leczenie, a nadto przeszła złamanie kości udowej prawej. Dlatego też B. K. została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe. Skarżąca opiekuje się swoją matką od ok. 14 lat, co stanowiło wynik poważnej decyzji życiowej związanej z rezygnacją z zatrudnienia. Co więcej, od 2010 r. skarżąca jest osobą rozwiedzioną i nie może korzystać, jak wcześniej, z pensji męża jako źródła utrzymania. W tej sytuacji uzyskanie na mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2010 r., znak [...], prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozwalało jej na zapewnienie względnej stabilności finansowej, a w przyszłości – także zabezpieczenia społecznego. Następnie skarżąca przedstawiła różnice pomiędzy poprzednim i aktualnym brzmieniem powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, konkludując, iż ustawodawca w sposób nieuprawniony naruszył nabyte przez nią prawa. Tym bardziej, że odebranie pewnej grupie opiekunów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie doprowadziło do oszczędności budżetowych, co było ratio legis nowelizacji cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zaoszczędzone środki pieniężne zostały bowiem przekazane na uprzywilejowanie innej grupy opiekunów poprzez zwiększenie otrzymywanego przez nich świadczenia. Takie działanie nosi znamiona dyskryminacji, której skarżąca stała się ofiarą. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 17 pkt 1, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pełni podzielił ustalenia, poczynione przez organ I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło ponadto, że matka skarżącej ma obecnie 73 lata oraz pouczył skarżącą o możliwości wystąpienia o specjalny zasiłek pielęgnacyjny. Pismem z dnia [...] września 2013 r. K. D. zaskarżyła powyższą decyzje Kolegium z dnia [...] sierpnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła swoją wcześniejszą argumentację, zawartą w odwołaniu z dnia [...] lipca 2013 r. Ponadto, K. D. wskazała, że jej matka wymaga całodobowej opieki. Skarżąca dodała zarazem, że B. K. zachorowała na shizofrenię w 1952 r., a więc jeszcze przed ukończeniem 25. roku życia. Jednak dokumentacja lekarska z tego okresu uległa zniszczeniu podczas pożaru mieszkania w 1980 r. Pomimo prób skarżącej nie udało się także odtworzyć dokumentacji medycznej Poradni Zdrowia Psychicznego, Poradni Psychiatrycznej i Neurologicznej w K., gdyż karty leczenia zostały zniszczone w trakcie powodzi. Natomiast świadkowie, którzy mogli potwierdzić czas zachorowania matki skarżącej już nie żyją, a siostra matki skarżącej sama znajduje się od dawna pod opieką psychiatryczną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną. Na wstępie trzeba zauważyć, że wnioskiem z dnia [...] lipca 2013 r. K. D. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad swoją matką, B. K. (k. 1-4 akt adm. organu I instancji). Jednocześnie, skarżąca załączyła do powyższego wniosku orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w K. z dnia [...] kwietnia 2010 r., znak [...], na mocy którego jej matka została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. 5 akt. adm. organu I instancji). Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 z późn. zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika przy tym z art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że w pkt IV wspomnianego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2010 r. stwierdzono, iż nie można ustalić daty, od której istnieje niepełnosprawność matki skarżącej. Tym samym nie jest również możliwe uznanie, że niepełnosprawność B. K. powstała do ukończeniem przez nią 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później jednak niż do ukończenia 25. roku życia. Organy administracji publicznej trafnie zatem przyjęły, że w niniejszej sprawie nie został zatem spełniony podstawowy wymóg, od którego zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Trzeba przy tym zaznaczyć, że wspomniane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2010 r. jest dokumentem urzędowym, stwierdzającym występowanie określonej kategorii niepełnosprawności. Wynika to z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2001 r. nr 127 poz. 721 z późn. zm.), zgodnie z którym orzeczenie ustalające stopień niepełnosprawności stanowi podstawę do przyznania ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów. Oznacza to zatem, że organy pomocy społecznej są związane ustaleniami zawartymi w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności i nie mogą czynić samodzielnie ustaleń, które zmierzałyby do merytorycznej modyfikacji przedmiotowego orzeczenia. Konkluzję tę potwierdza również art. 6 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy, powołujący do orzekania o niepełnosprawności wyspecjalizowane organy, tj. powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Nadto zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. nr 139 poz. 1328 z późn. zm.), orzeczenie o niepełnosprawności określa m.in. datę lub okres powstania niepełnosprawności. Jak wynika przy tym z § 14 ust. 3 i 4 cytowanego rozporządzenia, datę lub okres powstania niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia, dokumentacji medycznej lub orzeczeń o inwalidztwie, niezdolności do pracy, wydanych przez organu na podstawie przepisów odrębnych. Jeżeli jednak w oparciu o przedłożone dokumenty nie da się ustalić daty lub okresu powstania niepełnosprawności, należy wpisać zwrot "nie da się ustalić". Tym samym kwestia daty powstania niepełnosprawności jest przedmiotem odrębnego postępowania przed wyspecjalizowanymi organami w postaci zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności. Dlatego też organy pomocy społecznej były w niniejszej sprawie związane ustaleniami zawartymi w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2010 r. i nie mogły samodzielnie badać lub choćby weryfikować danych zawartych w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2010 r.; w szczególności zobowiązane były one uznać, że nie istnieje aktualnie możliwość wskazania daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej. Podobne stanowisko zostało również wyrażone w orzecznictwie na tle art. 16 ust. 3 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 772/13; wyrok WSA w Kielcach z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 543/13; wyrok z dnia 17 czerwca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 576/08 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tej perspektywy należy zatem przyjąć, że argumentacja skarżącej zawarta w skardze z dnia [...] września 2013 r. (k. 2-7 akt sadowych) nie mogła odnieść skutku. K. D. wskazywała bowiem w powyższym piśmie na utratę i zniszczenie dokumentacji medycznej, która przemawiałaby za uznaniem, iż niepełnosprawność jej matki wystąpiła przed ukończeniem 18. roku życia. Ze względu jednak na związanie orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2010 r. wywód ten nie mógł być uwzględniony w kontrolowanym postępowaniu. Ubocznie należy zauważyć, że skarżąca może ponownie wystąpić o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jej matki w celu wykazania i ustalenia daty powstania niepełnosprawności B. K. W razie uzyskania stosownego orzeczenia w wymienionym zakresie droga do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnej pozostanie otwarta. W tej sytuacji Sąd, rozpoznając sprawę w granicach skargi nie znalazł żadnych podstaw do jej uwzględnienia. Zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta K. odpowiadały bowiem prawu. Z tych względów skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.).