II SA/Po 113/25

Dnia 22 maja 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 maja 2025 roku sprawy ze skargi K. H. na decyzję Inne z dnia 5 grudnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Inne na rzecz skarżącej kwotę [...];- ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 06 czerwca 2024 r. (znak: [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS") uchylił przyznane K. H. (dalej jako: "skarżąca") prawo do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od 01 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. przyznanego na dziecko M. K.. W uzasadnieniu wskazano, że podstawą uchylenia decyzji przyznającej świadczenie był wyjazd dziecka z kraju na okres powyżej 30 dni. Pismem z 11 czerwca 2024 r. skarżąca złożyła odwołanie od wyżej opisanej decyzji wyjaśniając, że w dniu 30 czerwca 2023 r. wyjechała na [...] w celu wyrobienia dzieciom nowego paszportu. Po powrocie skarżąca odnowiła im status [...]. Następnie skarżąca wskazała, że podejmowała kroki w celu wyjaśnienia powstałych rozbieżności, a wydana decyzja jest dla niej niezrozumiała. Decyzją z 05 grudnia 2024 r. (znak: [...]) ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 06 czerwca 2024 r. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 28 kwietnia 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres [...] na dziecko M. K.. Powyższy wniosek został rozpatrzony w postępowaniu automatycznym w oparciu o dane w nim zawarte oraz dane z rejestrów centralnych, o których mowa w art. 14 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i informacją z 21 maja 2024 r. ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin poinformował skarżącą o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 01 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 na dziecko w kwocie [...]zł miesięcznie. Jednakże w związku z nieprawidłowościami w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej dotyczącymi wyjazdu dziecka na okres powyżej 30 dni, decyzją z 06 czerwca 2024 r. ZUS Centrum Świadczeń dla Rodzin uchylił przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na ten okres i poinformował, że w przypadku powstania nadpłaty z tytułu nienależnie pobranego świadczenia osoba zobowiązana jest do jego zwrotu. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, wyjazd obywatela [...] z kraju na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w kraju. Następnie ZUS Centrum Obsługi Świadczeń wezwał skarżącą w dniu 16 sierpnia 2024 r. do uzupełnienia wniosku w celu wyjaśnienia rozbieżności z danymi zawartymi w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, ponieważ zgodnie z jego zapisem w dniu 28 kwietnia 2024 r. utraciła legalny pobyt w dniu 04 marca 2024 r. jako obywatel [...] przyjeżdżający w związku z działaniami wojennymi, 28 kwietnia 2024 r. dziecko utraciło legalny pobyt w kraju w związku z wyjazdem z terytorium kraju w dniu 31 maja 2025 r., a ponowny jego przyjazd do kraju nie został w ww rejestrze odnotowany. Również ustalono, że w rejestrze nastąpiła u dziecka zmiana dokumentu tożsamości/paszportu. r. ZUS Centrum Świadczeń dla Rodzin zawiadomił Panią o zakończonym postępowaniu wyjaśniającym. W związku z wniesionym odwołaniem Prezes ZUS w dniu 30 października 2024 r. i występującymi nieprawidłowościami w rejestrze straży granicznej, tj. niepotwierdzonym legalnym pobytem od dnia 05 marca 2024 r. wysłał wezwanie o: aktualizację danych w zakresie legalności pobytu skarżącej w kraju poprzez kontakt z Komendą Główną Straży Granicznej w [...] lub przedłożenie do ZUS potwierdzenia legalnego pobytu na terenie kraju wraz z dostępem do rynku pracy. Na powyższe wezwanie skarżąca poinformowała organ, że ma nadany status [...] i przedłożyła zaświadczenia z rejestru PESEL z 26 września 2024 r. i 26 listopada 2024 r. o nadanym statusie [...] dla i zaświadczenia z Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr [...] w [...] z 22.11.2024 r. o realizacji obowiązku szkolnego [...] przez dziecko. Zgodnie ze zaktualizowanymi zapisami w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 13 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, potwierdzono, że skarżąca posiada legalny pobyt w kraju, o którym mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy tylko w okresie od 21 lipca 2022 r. do 04 marca 2024 r. oraz, że również odnotowane są przyjazdy skarżącej do kraju jako uchodźca z [...] w dniach: 21 lipca 2022 r., 27 lipca 2023 r. i 14 stycznia 2024 r. oraz wyjazdy z kraju 27 kwietnia 2022 r., 30 czerwca 2023 r. i 19 grudnia 2023 r. Mając powyższe na względzie organ odwoławczy przyjął, że dziecko ma potwierdzony legalny pobyt w kraju jako uchodźca wojenny w okresie od 21 lipca 2022 r. do 30 września 2025 r. Jednak z tegoż rejestru, wynika również, że skarżąca nie ma potwierdzonego legalnego pobytu na terenie kraju od 05 marca 2024 r. na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, a więc jej pobyt nie może zostać uznany za legalny w okresie świadczeniowym trwającym od 01 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Pismem z 03 stycznia 2025 r. K. H., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła skargę na decyzję ZUS z 05 grudnia 2024 r. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że wszystkie przesłanki przyznania prawa do świadczenia wychowawczego zostały przez nią spełnione, a ZUS naruszył przepisy postępowania odmawiając jej świadczenia. Równocześnie do skargi załączono przedstawione już na etapie postępowania odwoławczego dowody w postaci zaświadczenia z rejestru PESEL Wójta Gminy [...] z dnia 10 grudnia 2024 r., gdzie wskazano, że skarżąca ma status cudzoziemca [...] od dnia 02 sierpnia 2022 r. W odpowiedzi na skargę ZUS reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego wniósł o jej oddalenie. Zaznaczył, że podtrzymuje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, a nadto przytoczył treść art. 26 ust. 3i ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm.), zgodnie z którym organy właściwe w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych zobowiązane są do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia na podstawie danych dostępnych w rejestrach publicznych, w tym rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej oraz rejestru PESEL. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej również jako: "P.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Inne w przedmiocie uchylenia przyznanego K. H. prawo do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od 01 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r., poz. 167 ze zm. – dalej jako "ustawa"), powoływanej dalej oraz przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 421). Jak wynika z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy obywatelowi [...] przebywającemu na terytorium kraju, którego pobyt na terytorium kraju jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (...). Z powyższego przepisu wynika, iż jedną z przesłanek uzyskania świadczenia wychowawczego przez obywatela [...] jest legalny pobyt na terytorium kraju. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, jeżeli obywatel [...], o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium kraju w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium kraju, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium kraju przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem krajowym ani obywatelem innego niż [...] państwa członkowskiego U. E.. Na gruncie niniejszej sprawy należy zauważyć, iż art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy stanowi, iż przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do obywateli [...], którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż [...] państwa członkowskiego U. E. przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium [...]. Ponadto w myśl art. 11 ust. 4 ustawy korzystanie przez obywatela [...] z ochrony czasowej na terenie innego niż [...] państwa członkowskiego U. E. przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium [...] pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Wobec powyższego podkreślenia wymaga, iż zgodnie z cytowanymi przepisami dopiero korzystanie z ochrony czasowej na terenie innego niż [...] państwa członkowskiego U. E. powoduje, że przepisu o uznaniu legalności pobytu nie stosuje się. W niniejszej sprawie organ oparł swoje rozstrzygnięcie na fakcie, iż z zapisów rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że skarżąca utraciła prawo do legalnego pobytu w kraju jako uchodźca przybyły do kraju w związku z działaniami wojennymi na [...], na podstawie wykreślenia z ww. rejestru w dniu 05 marca 2024 r. Równocześnie w niniejszej sprawie skarżąca przedstawiła dowody w postaci zaświadczenia z rejestru PESEL Wójta Gminy [...] z dnia 10 grudnia 2024 r., gdzie wskazano, że skarżąca ma status cudzoziemca [...] od dnia 02 sierpnia 2022 r. Z tych też względów wskazać należy, iż rejestr dotyczy obywateli [...], którzy przybyli na terytorium kraju z terytorium [...] w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium [...] oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 prowadzi Komendant Główny Straży Granicznej w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej (art. 3 ust. 3 ustawy). Stosownie do art. 26 ust. 3a cyt. ustawy, Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy. Wobec powyższego weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela [...], o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego SG (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium kraju. Powyższe nie oznacza jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych ww. rejestrze Straży Granicznej, a do tego ograniczył się organ w niniejszej sprawie. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy albo dane mogą być nieaktualne. Ponadto z art. 26 ust. 3i ustawy wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i z rejestru PESEL. Wobec powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, obywatelowi [...], którego pobyt na terytorium kraju uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium kraju, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Natomiast przepis art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736) stanowi zaś, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako [...] - w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 ustawy. W tym miejscu przypomnieć należy, iż w toku postępowania Skarżąca przedstawiła zaświadczenie o nadaniu numeru PESEL, gdzie odnotowano status uchodźcy [...]. Pomijając powyższe, co zignorował całkowicie organ opierając się wyłącznie na rejestrze Straży Granicznej, zaznaczyć należy, że obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze Straży Granicznej. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w kraju, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie jak zdaje się uważać organ (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Krakowie z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 862/24, z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 806/24, z 10 września 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 974-981, w Białymstoku z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 478/24, w Kielcach z dnia 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 257/24, w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 304-305/24, w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24). W rozpoznawanej sprawie skarżąca przedstawiła dokumenty potwierdzające w odniesieniu do niej i jej dziecka status [...], o czym Sąd wspomniał wyżej. Opierając się na błędnej wykładni art. 2 ust. 1 ustawy, zdaniem Sądu, organ przedwcześnie wydał negatywne dla Strony rozstrzygnięcie, nie poprzedzając go wnikliwym postępowaniem dowodowym, a przede wszystkim ignorując dowody przedstawione przez stronę, w celu ustalenia istotnych w sprawie okoliczności. W postępowaniu w ww. zakresie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują ani przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego, ani wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 316/23 i z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 8/24). Z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada status uchodźcy [...] - cudzoziemca, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium [...]. Organ powyższe dokumenty całkowicie zignorował ograniczając się, co już wielokrotnie wskazywano, wyłącznie do rejestru Straży Granicznej, Uwzględniając powyższe okoliczności nie sposób przyjąć, że orzekające w sprawie organy, dysponując wiarygodną informacją o statusie skarżącej i jej syna z rejestru PESEL mogły oprzeć swoje decyzje wyłącznie na podstawie rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Organy ZUS pominęły pochodzące od Skarżącej informacje i zaniechały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem weryfikacji uprawnienia Skarżącej do świadczenia wychowawczego. Skoro Skarżąca kwestionowała odmowę przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego, organy ZUS miały obowiązek wyjaśnić okoliczności podawane przez Skarżącą z wykorzystaniem instrumentów przewidzianych zarówno w ustawie jak i k.p.a. Jeszcze raz należy zaznaczyć, iż z art. 26 ust. 3i ustawy wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego "w szczególności" na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Oznacza to, że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 629/24). W ocenie Sądu, organy nie wdrożyły procedury wyjaśnienia wątpliwości, co stanowi naruszenie art. 26 ust. 3c, 3d, 3g ustawy w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Podkreślić ponadto należy, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji w kwestiach najistotniejszych dla rozpoznania sprawy, nie spełnia wymogu z art. 107 § 3 k.p.a., podczas gdy elementem koniecznym uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom, w tym przedstawionym przez stronę, odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Warunki te w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracyjny uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności w oparciu o wszelkie dostępne dokumenty ustali rzeczywisty status Skarżącej i dziecka, będącego pod jej opieką, w kontekście prawa od świadczenia wychowawczego. Przy czym organ winien mieć na uwadze, iż art. 26 dyrektywy 2001/55/WE, do której odwołuje się ustawodawca w art. 3a ustawy, przewiduje, iż przez okres trwania tymczasowej ochrony Państwa Członkowskie współpracują ze sobą w odniesieniu do przeniesienia miejsca pobytu osób korzystających z tymczasowej ochrony z jednego Państwa Członkowskiego do innego, z zastrzeżeniem zgody osoby zainteresowanej na takie przeniesienie. (ust. 1); W przypadku przeniesienia z jednego Państwa Członkowskiego do innego ważność dokumentu pobytowego w Państwie Członkowskim, które osoba opuszcza wygasa, a zobowiązania tego Państwa Członkowskiego w stosunku do danej osoby, odnoszące się do tymczasowej ochrony, wygasają. N. przyjmujące Państwo Członkowskie przejmuje obowiązki wynikające z objęcia danej osoby tymczasową ochroną. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. 2023 r. poz. 1964), zasądzając na rzecz skarżącej od organu kwotę 480,- zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) na które składało się wynagrodzenie pełnomocnika.