II SA/Po 114/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2014r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z [...] listopada 2014r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej również: k.p.a.) – po rozpatrzeniu sprawy z odwołania K. K. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2014 r. n [...], odmawiającej wnioskodawcy przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zakup skarpetek w kwocie 3,99 zł, na zakup: rękawiczek w kwocie 9,99 zł, części rowerowych w kwocie 84,25 zł żywności w styczniu i lutym 2012r w kwocie łącznej 143,37 zł, na zakup: tasiemki barwiącej w wysokości 10,- zł, piżamy w wysokości 10,- zł, prześcieradeł w wysokości 44,- zł, obuwia, prasy, artykułów biurowych, doładowania telefonu w wysokości łącznej 40,- zł, na opłacenie leczenia stomatologicznego w kwocie 950,- zł, zwrotu za wizytę w prywatnej placówce leczniczej X, w wysokości 121,- zł, oraz opłacenie leczenia [...] córki A. K. w wysokości 150,- zł – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Przedmiotowe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniach [...] stycznia, 3 i 6 lutego 2012r. K. K. zwrócił się do organu I instancji o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów (lub odpowiednio zwrot kosztów) powyższych potrzeb. Organ I instancji decyzją z dnia 16 lutego 2012 r. odmówił stronie przyznania pomocy w zakresie wskazanym we wnioskach. Samorządowe Kolegium [Odwoławcze] decyzją z [...] marca 2014r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Decyzją z [...] 2014r. Prezydent Miasta P. ponownie odmówił przyznania pomocy w zakresie wskazanym we wnioskach, wyjaśniając, że wnioskodawca, który spełnia kryterium dochodowe z art. 8 ust., 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182, z późn. zm. - dalej również: u.p.s.), otrzymuje regularne wsparcie ze strony organu - w formie zasiłku okresowego i zasiłków celowych na zakup żywności w miesiącach marcu, kwietniu i maju 2014 r. w wysokości po 400 zł miesięcznie, a także zasiłku okresowego w wysokości 271 zł, a zatem przyznano mu miesięczną pomoc finansową w wysokości 671 zł. Organ uznał, iż potrzeby w postaci zakupu tasiemki barwiącej, części do roweru, obuwia, prasy, artykułów biurowych, doładowania do telefonu, nie można uznać za niezbędną potrzebę. Zakup skarpetek, rękawiczek, piżamy, prześcieradeł można uznać za zakup konieczny, z przyznanego zasiłku okresowego K. M. mógł potrzeby te zabezpieczyć. Wnioskodawca nie przedłożył również dowodu wykonania usługi stomatologicznej, mimo, że został o to wezwany przez organ, nie przedstawił również dokumentu z którego wynikałoby czy leczenie stomatologiczne podlega refundacji. K. K. nie przedłożył również dowodu, iż leczenia stomatologicznego nie można było wykonać w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. K. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji, wygrażając tym samym niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy w ślad za organem I instancji stwierdził, że brak jest podstaw do zwrotu poniesionych nakładów finansowych na zakup żywności, skoro na zakup żywności wnioskodawca otrzymał zasiłek celowy w wysokości 400 zł miesięcznie. Co do pokrycia pozostałych zgłoszonych potrzeb, organ II instancji, analogicznie jak organ I instancji, nie uznał zgłoszonych potrzeb za niezbędne potrzeby bytowe, na zaspokojenie których przyznawane są zasiłki celowe zgodnie z art. 39 u.p.s. Organ wskazał również, iż niektóre potrzeby zostały już opłacone przez K. K., a więc wnioskodawca mógł to uczynić we własnym zakresie i nie potrzebował pomocy. Wskazując na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego i odwołując się do stanowiska orzecznictwa, Kolegium stwierdziło, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. W ocenie Kolegium organ I instancji zabezpieczył niezbędne potrzeby życiowe wnioskodawcy, w szczególności na pokrycie kosztów zakupu żywności, a nie wszystkie zgłoszone przez stronę potrzeby należy uznać za niezbędne potrzeby życiowe, na zaspokojenie których przyznawane są zasiłki celowe. K. K. nie zgodził się z rozstrzygnięciem Kolegium i wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję organu II instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Reguły przyznawania pomocy finansowej w postaci zasiłków celowych zostały określone w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 tej ustawy przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Stosownie do treści z art. 39 ust. 1 powoływanej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, natomiast zgodnie z jej ust. 2 art. 39 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Należy zaznaczyć, iż ust. 2 nie zawiera zamkniętego katalogu celów, na które może być przyznany zasiłek celowy. Potrzebą bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego mogą być także potrzeby mieszkaniowe. Z konstrukcji wskazanego przepisu art. 39 wynika uznaniowy charakter zasiłków celowych, co oznacza, iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie powoduje automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, jak również przyznania go w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ powinien kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Trzeba podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 powoływanej ustawy pomoc społeczna stanowi instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest ustalenie, że wnioskowana pomoc ma charakter niezbędnej, jej udzielenie ma nastąpić w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Oznacza to, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wskazać jednocześnie należy, iż uznanie administracyjne nie oznacza dowolności i arbitralności, a jego zakres jest określony przez prawo. Ma ono w każdym przypadku uchwytne granice prawne, które tworzą przepisy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym, przepisy prawa materialnego. W świetle powyższego wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. Analizując deklarowane przez skarżącego potrzeby zauważyć należy, iż trafne jest stanowisko organów, które zakwestionowały możliwość zwrotu kosztów wizyty w lecznicy X, skoro skarżący nie uzasadnił w żaden sposób dlaczego po pomoc lekarską udał się do poradni prywatnej a nie do poradni posiadającej kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia, albowiem jest on uprawniony do korzystania z bezpłatnej opieki medycznej refundowanej przez Fundusz. Skarżący mimo ciążącego na nim obowiązku współdziałania z organami opieki społecznej, nie przedłożył żadnego dokumentu, który umożliwiałby ocenę konieczności potrzeby w postaci konieczności wykonania zabiegu stomatologicznego o wartości 950,- zł. Trafne są również wnioski organów co do zakwalifikowania niektórych z deklarowanych potrzeb jako nie mających przymiotu niezbędności w rozumieniu art. 39 u.p.s. Mimo, iż K. M. spełnia kryterium dochodowe wskazane w art. 8 u.p.s. nie oznacza to, iż organ będzie zobligowany do przyznania zasiłku celowego na pokrycie wszelkich zgłaszanych przez skarżącego potrzeb, choćby K. M. był subiektywnie przekonany, że są one niezbędne. Oceniając obiektywnie potrzeby w postaci zakupu tasiemki barwiącej, części do roweru, obuwia, prasy, artykułów biurowych, doładowania do telefonu, nie można uznać za niezbędną potrzebę. Są to dobra, które niewątpliwie ułatwiają bieżącą egzystencję i poprawiają jej komfort, jednak nie mają cechy niezbędności. Mimo braku tych dóbr, K. M. jest w stanie radzić sobie w zakresie bieżącej egzystencji. Rację miały orzekające w sprawie organy, iż zakup skarpetek, rękawiczek, piżamy, prześcieradeł można uznać za zakup konieczny, jednak skarżący uzyskał już pomoc w zakresie przyznania mu zasiłku okresowego. Mając na względzie fakt otrzymywania również środków na zakup żywności, zasiłek okresowy winien być przeznaczany na pokrycie niezbędnych potrzeb. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby środki z tego zasiłku okresowego były niewystarczające na pokrycie potrzeb niezbędnych. Zauważyć należy, iż skarżący dokonał z tych środków opłacenia usługi medycznej, a konieczność poniesienia tego kosztu była co najmniej wątpliwa (mimo wezwania skarżący nie przedłożył stosownych zaświadczeń lekarskich, które wskazywałoby na konieczność skorzystania z pomocy prywatnej kliniki.). Na koniec należy zauważyć, iż łączna wysokość pomocy udzielanej co miesiąc skarżącemu jest relatywnie wysoka i wynosi 671,- zł. Mimo, iż subiektywnie K. M. oczekuje pomocy w wyższym zakresie, to wysokość przyznawanych świadczeń musi być ustalana przez pryzmat zabezpieczenia niezbędnych potrzeb wszystkich podopiecznych organu I instancji. Zdaniem Sądu organ I instancji w wystarczający sposób zabezpieczył niezbędne potrzeby K. M. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.