II SA/Po 1141/18

Dnia 20 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2019 roku sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2018 roku Nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] P. z dnia [...] 2018 roku Nr [...] Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania B. G., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia 1 października 2018 r., [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2018 r. B. G. wystąpiła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko Z. G. (k. 1-3 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Złożyła jednocześnie oświadczenie o wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego (k. 4 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) oraz umowę dzierżawy dotyczącą tego gospodarstwa oraz aneks do tej umowy (k. 5-10 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] października 2018 r., [...] Burmistrz, powołując się miedzy innymi na art. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm. obecnie Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm. – dalej "u.p.p.w.d."), odmówił B. G. przyznania wnioskowanego świadczenia (k. 16 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Wskazał, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe warunkujące uzyskanie świadczenia na pierwszej dziecko, które wynosi [...] zł na osobę w rodzinie (art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d.). Powołując się na ustawę o świadczeniach rodzinnych (to jest ustawę z dnia 28 listopada 2003 r., obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., w której znalazły się regulacje dotyczące pojęcia dochodu – uw. Sądu) Burmistrz wyjaśnił dalej, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości [...] dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1892 oraz z 2018 r. poz. 1588 i 1669). Dalej organ wyliczył, że dochód rodziny z samego gospodarstwa o wielkości 7,13 ha przeliczeniowych wynosił w 2017 r. [...] zł, z zastrzeżeniem, że jest to kwota do której dodano czynsz z tytułu jego wydzierżawienia. Do tego należało doliczyć dochody B. G. ([...] zł) oraz J. G. ([...] zł). Łącznie daje to kwotę [...]zł dochodu rodziny za rok 2017 r., w efekcie czego miesięczny dochód na osobę w rodzinie to [...] zł, co przekracza kryterium dochodowe z art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. Odwołanie od decyzji Burmistrz wniosła B. G. podkreślając, że nie zgadza się z decyzją. Ma ona tylko rentę chorobową z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W podobnej sytuacji jest również jej mąż. Z kolei gospodarstwo rolne zostało oddane w dzierżawę na podstawie umowy z dnia 17 lipca 2014 r. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – uw. Sądu, dalej "K.p.a."), utrzymało rozstrzygnięcie Burmistrza w mocy. Kolegium w całości podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące sytuacji dochodowej rodziny B. G., z tym tylko zastrzeżeniem, że nie znalazło podstaw do doliczania do dochodu z gospodarstwa rolnego kwoty [...]zł z tytułu jego wydzierżawienia. Mimo tej zmiany dochód na osobę w rodzinie nadal uznało za przekraczające kryterium dochodowe. Następnie Kolegium przedstawiło rozważania dotyczące podniesionego w odwołaniu zarzutu, że gospodarstwo rolne zostało oddane w dzierżawę. Powołując się na art. 7 ust. 6 u.p.p.w.d. zaznaczyło, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem, między innymi, oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego (art. 7 ust. 6 pkt 1 u.p.p.w.d.). Dalej Kolegium wskazało na art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 299, dalej "u.u.s.r.") i zaznaczyło, że "wydzierżawiającym powinien być zawsze emeryt lub rencista" oraz, że "nie znajduje uzasadnienia prawnego przekonanie, że wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne". Organ odwoławczy ustalił, że nie ma znaczenia, że na gruntach rolnych B. G. prowadzi działalności osoba trzecia. Skarżąca nie spełnia bowiem warunków zaprzestania działalności rolniczej z art. 28 ust. 4 u.u.s.r. Umowa dzierżawy zawarta została co prawda na 10 lat, jednak nie ma dowodu, że zgłoszono ją do ewidencji gruntów i budynków. W rezultacie według Kolegium ustalając dochód z wydzierżawiającego gospodarstwa rolnego trafnie zastosowano art. 7 ust. 6 u.p.p.w.d. W skardze B. G. podkreśliła ponownie, że posiadane gospodarstwo rolne oddała w dzierżawę. Organ niezgodnie z prawdą stwierdził, że umowa nie była zgłoszono do ewidencji gruntów i budynków. Skarżąca oświadczyła, że wraz z mężem zaprzestała osobistego prowadzenia działalności rolniczej z uwagi na stan zdrowia. Przedstawiła sześć decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ustalających dla niej i jej męża wysokość renty rolniczej za lata 2016 do 2018 r. Do skargi załączyła umowę dzierżawy gospodarstwa z dnia [...] lipca 2014 r., a nadto zawiadomienie o zmianach w danych ewidencji gruntów i budynków z dnia 25 lipca 2014 r. [...], w którym ujawniony jest dzierżawca. Końcowo B. G. stwierdziła, że organ przyjął błędną hipotezę, że dochód z jej gospodarstwa rolnego należało wliczać do dochodu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko, nadal między innym utrzymując, że brak jest dowodu, że umowa dzierżawy została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem organy nie odniosły się należycie do okoliczności sprawy stosownie do art. 77 § 1 K.p.a. i uchybiły zasadzie przekonywania wynikającej z art. 11 K.p.a. Zgodnie z art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie – oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Art. 7 ust. 6 pkt 1 u.ś.r. stanowi z kolei, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 u.u.s.r. przyjmuje się, że emeryt lub rencista zaprzestał działalności rolniczej, jeżeli nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego, przy czym do gruntów będących własnością rolnika nie wlicza się gruntów wydzierżawionych na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobom niebędącym osobami wymienionymi w tym przepisie. W niniejszej sprawie Burmistrz nie odniósł się do zgłoszonej przez B. G. okoliczności, że posiadane przez nią i małżonka gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione. Z kolei Kolegium w uzasadnieniu swej decyzji – odnosząc się do zarzutu odwołania – przytoczyło w całości argumentację prawną wprost pochodzącą z orzeczeń sądowych (co Sądu ustalił z urzędu - por. na przykład wyrok z dnia 22 sierpnia 2018 r., IV SA/Po 814/18 czy z dnia 15 listopada 2018 r., IV SA/Po 327/18, orzeczenia.nsa.gov.pl), przy czym w ogóle nie zindywidualizowało wywodu do okoliczności konkretnej, rozpatrywanej sprawy, ani do zgłoszonych przez skarżącą zarzutów. Jako jedyne argumenty do wliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego wskazano, że "wydzierżawiającym powinien być zawsze emeryt lub rencista" i "brak dowodu, by [umowa dzierżawy] została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków". Tymczasem w odwołaniu B. G. podnosiła właśnie, że ona jak i mąż są rencistami. Z kolei kwestia nie zgłoszenia umowy dzierżawy do ewidencji gruntów i budynków została a priori przesądzona przez organ, natomiast do takiego zgłoszenia doszło, co skarżąca udowodniła przedkładając do skargi zawiadomienie w tym przedmiocie. Analizując zaskarżoną decyzję jak i decyzję Burmistrza można odnieść wrażenie, że organy jakoby z góry zbagatelizowały stanowisko skarżącej dotyczące dochodu z gospodarstwa rolnego, a w przypadku Kolegium uzasadnienie decyzji od strony 3 (w zakresie rozważań prawnych) brzmi, jakoby nie dotyczyło rozpatrywanej sprawy. W ocenie Sądu działanie organów nie spełniło standardów wynikających z art. 77 § 1 i art. 11 K.p.a., w szczególności organy nie wyjaśniły przesłanek dotyczących ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w kontekście okoliczności zgłaszanych przez B. G.. Końcowo Sąd zaznacza, że niniejszy wyrok nie przesądza o merytorycznym kierunku rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Sąd akcentuje jedynie, że organy rozstrzygając sprawę powinny odnieść istotne w sprawie regulacje z art. 5 ust. 3 i art. 7 ust. 6 u.p.p.w.d. oraz art. 28 ust. 4 u.u.s.r. do stanu faktycznego, zgłoszonych dowodów i wyjaśnić skarżącej w sposób zindywidualizowany zasadność przesłanek podjętej decyzji. Jest to także pożądane ze względu na realizację zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz z punktu widzenia warunków ewentualnego skorzystania z prawa do sądu. Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił decyzje obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).