II SA/Po 1153/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2019 r. sprawy ze sprzeciwu G. K. od decyzji Wojewody z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 ze zm.; dalej: "u.p.z.") oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a."), orzekł o umorzeniu G. K. w części 50% nienależnie pobranego świadczenia, co stanowi kwotę [...]zł. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] r., nr [...] G. K. została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...]zł. W dniu [...] r. do urzędu wpłynął wniosek G. K. o umorzenie tej należności, po rozpatrzeniu którego organ I instancji decyzją z dnia [...] r., [...], orzekł o odmowie umorzenia. W wyniku wniesionego odwołania, Wojewoda decyzją z dnia [...] r., [...] uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Przechodząc do meritum organ I instancji wskazał, że z przedłożonych na wezwanie organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy dokumentów wynika, że źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest emerytura w kwocie [...]netto zł/m-c. Zgodnie z oświadczeniem ponosi koszty życia codziennego (żywność, odzież, środki czystości, transport, koszty leczenia) w kwocie ok. [...] zł/m-c, ponosi wydatki stałe (energia, ogrzewanie itp.) w wysokości [...] zł/m-c, nie jest w posiadaniu majątku ruchomego oraz nieruchomego. Wobec tego uznano, że w opisanym stanie faktycznym zachodzą przesłanki do zastosowania ulgi, o której mowa w art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z. Wnioskodawczym nie posiada majątku stałego i ruchomego, z którego można dochodzić należności. Ponadto dochodzenie należności mogłoby pozbawić wnioskodawczynię niezbędnych środków utrzymania. W odwołaniu z dnia [...] r. do Wojewody G. K. podniosła, że występowała o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia w całości, a nie w części, przy czym organ I instancji w ogóle nie przedstawił motywów takiego rozstrzygnięcia. Podkreśliła, że spłata połowy należności pozbawi ją niezbędnych środków do życia. Decyzją z dnia [...] r., nr PS – [...], Wojewoda działając na podstawie art. 127 § 1 i 2 oraz art. 138 § 2 K.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, że Prezydent Miasta K. na podstawie zebranego materiału dowodowego nie wyjaśnił jednoznacznie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy odwołująca spełniała wszystkie przesłanki zawarte w art. 76 ust. 7 pkt 1, 2 i 4 u.p.z. do umorzenia żądanych środków oraz nie przedstawił uzasadnionych i potwierdzonych argumentów odmowy umorzenia połowy żądanej należności w ramach uznania administracyjnego. Formułując wskazówki co do dalszego postępowania organ odwoławczy wskazał, że Prezydent powinien ponownie wnikliwie zbadać aktualną sytuację materialną zainteresowanej, tj. czy posiada jakikolwiek majątek, taki jak nieruchomości (mieszkanie, dom, działka), bądź rzeczy ruchome znacznej wartości (samochody itp.) w wydziale ksiąg wieczystych sądu rejonowego właściwego dla położenia nieruchomości i w właściwym wydziale komunikacji. Wojewoda zwrócił przy tym uwagę, że strona oświadczyła, że obecnie zamieszkuje z bratem pod adresem ul. [...], [...], natomiast należałoby zbadać, czy lokal w którym G. K. mieszkała dotychczas, tj. w K. przy ul. [...], nie został sprzedany czy wynajmowany osobom trzecim i czy stanowi jej własność. Zdaniem organu odwoławczego niedopuszczalnym jest przy tym umorzenie zainteresowanej nienależnie pobranego świadczenia w oparciu o oświadczenia i rachunki wystawione na inną niż G. K. osobę. W sprzeciwie z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu G. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody, wskazując że przedłuży ona postępowanie w sprawie. Jednocześnie wyjaśniła, że dowiedziała się o możliwości rozłożenia pozostałej do spłaty kwoty na raty, a to pozwoliłoby jej spłacić zobowiązanie bez narażenia na znaczne pogorszenie sytuacji materialnej. Dodała również, że we wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia oświadczyła zgodnie ze stanem faktycznym, że zamieszkuje i jest zameldowana w K. przy [...], w mieszkaniu, którego właścicielami są brat i bratowa. W stanach nawrotu epizodów depresyjnych przebywa w B. , gdzie mieszka jej brat z rodziną. Ma podpisaną umowę najmu mieszkania na ul. [...]/18 w K., która w swoich postanowieniach obliguje ją do zapłaty za czynsz i media (prąd, gaz). Naturalnym jest przy tym, że rachunki za czynsz do Spółdzielni oraz rachunki od dostawców prądu i gazu wystawiane są na właściciela mieszkania, a nie na jego najemcę. W odpowiedzi na sprzeciw Wojewoda wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw okazał się zasadny. Zaprezentowane przez Sąd w niniejszym wyroku stanowisko wymaga na wstępie poczynienia kilku uwag o charakterze ogólnym, odnoszących się do instytucji sprzeciwu od decyzji kasacyjnej. Stosownie do art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W myśl art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie z art. 64e P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. (art. 151a § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 P.p.s.a.). Z zacytowanych przepisów wynika, że kontrola prawidłowości decyzji w ramach rozpoznania sprzeciwu oznacza konieczność dokonania oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ drugiej instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Mając na względzie brzmienie wskazanego przepisu należało uznać, że organ odwoławczy wydał decyzję z naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a., co obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji. Jak wynika ze stanowiska organu odwoławczego, powodem uchylenia decyzji organu pierwszej instancji jest brak wyjaśnienia przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy odwołująca spełniała wszystkie przesłanki zawarte w art. 76 ust. 7 pkt 1, 2 i 4 u.p.z. do umorzenia żądanych środków, a także nie przedstawienie uzasadnionych i potwierdzonych argumentów odmowy umorzenia połowy żądanej należności w ramach uznania administracyjnego. Formułując wskazówki co do dalszego postępowania organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji powinien ponownie wnikliwie zbadać aktualną sytuację materialną zainteresowanej, tj. czy posiada jakikolwiek majątek, taki jak nieruchomości (mieszkanie, dom, działka), bądź rzeczy ruchome znacznej wartości (samochody itp.), dokonując sprawdzenia w wydziale ksiąg wieczystych sądu rejonowego właściwego dla położenia nieruchomości i we właściwym wydziale komunikacji. Wojewoda zwrócił przy tym uwagę, że strona oświadczyła, że obecnie zamieszkuje z bratem pod adresem [...], natomiast należałoby zbadać, czy lokal w którym G. K. mieszkała dotychczas, tj. w K. przy ul. [...], nie został sprzedany czy wynajęty osobom trzecim i czy stanowi jej własność. Zdaniem organu odwoławczego niedopuszczalnym jest przy tym umorzenie zainteresowanej nienależnie pobranego świadczenia w oparciu o oświadczenia i rachunki wystawione na inną niż G. K. osobę. Odnosząc się do powyższego w pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 76 ust. 7 u.p.z., 7. starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 i 3, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 i 3, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z literalnej treści zacytowanego przepisu wynika, że starosta może umorzyć w całości lub w części nienależnie pobrane świadczenie, jeśli wystąpi "jedna z przesłanek", wymienionych w pkt 1 – 4, a nie wszystkie łącznie. Wobec tego organ odwoławczy niezasadnie wskazał, że organ I instancji winien zbadać, czy skarżąca spełniała wszystkie przesłanki zawarte w art. 76 ust. 7 pkt 1, 2 i 4 u.p.z. do umorzenia żądanych środków, skoro organ I instancji uznał, że w sprawie zachodzi przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 2, tj. dochodzenie od wnioskodawczyni należności mogłoby ją pozbawić niezbędnych środków utrzymania. Ustosunkowując się z kolei do konieczności ponownego zbadania sytuacji finansowej wnioskodawcy wskazać należy, że organ I instancji opierając się na zebranym w sprawie materiale dowodowym wskazał, że skarżąca nie jest w posiadaniu majątku ruchomego ani nieruchomego. Niemniej jednak jeśli organ odwoławczy uznał te materiały za niewystarczające, mógł w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego uregulowanego w art. 136 K.p.a. zbadać, czy skarżąca posiada nieruchomości (mieszkanie, dom, działka), bądź rzeczy ruchome znacznej wartości (samochody itp.) w wydziale ksiąg wieczystych sądu rejonowego właściwego dla położenia nieruchomości i we właściwym wydziale komunikacji. Zbadanie ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości, w których skarżąca przebywa, tj. lokal nr [...] przy ul. [...] w K. i nieruchomość położona w B. , przy ul. [...], czy też wystąpienie do wydziału komunikacji z wnioskiem o udostępnienie informacji, czy skarżąca jest właścicielem jakiegoś pojazdu mechanicznego nie oznaczałoby bowiem przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznym zakresie, przekraczającym ramy uzupełniającego postępowania dowodowego. Co zaś się tyczy miejsca zamieszkania skarżącej wskazać należy, że organ odwoławczy błędnie wskazał, że skarżąca obecnie zamieszkuje z bratem pod adresem "[...]", wobec czego należałoby zbadać, czy lokal w którym G. K. mieszkała dotychczas, tj. "w K. przy ul. [...]", nie został sprzedany czy wynajmowany osobom trzecim i czy stanowi jej własność. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżąca mieszka w należącym do jej brata i bratowej mieszkaniu przy [...] w K. i z tego tytułu jest zobowiązana do uiszczania czynszu do Spółdzielni, a także opłat za prąd i gaz. Jedynie w okresie nasilenia epizodów depresyjnych skarżąca mieszka w B. , przy ul. [...], gdzie przebywa jej ojciec, brat, bratowa i bratanica (k. 12 – 14 akt adm. organu I instancji). Na tę okoliczność w aktach sprawy znajduje się umowa najmu lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w K., w której A. K. oświadcza, że jest właścicielem tego lokalu i oddaje go najemcy, tj. G. K. do używania w celach mieszkaniowych. Z umowy jednoznacznie wynika przy tym, że A. K. mieszka w B. , przy ul. [...] (k. 79 – 80 akt adm. organu I instancji). Jak słusznie przy tym wskazała skarżąca w uzasadnieniu sprzeciwu, nie sposób kwestionować faktur za gaz i prąd wystawionych na właścicieli wynajmowanego lokalu, gdyż co do zasady to właściciele lokali są stronami umów zawartych z dostawcami mediów. Ponadto, z art. 13 ust. 1 w zw. z art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. z 2018 r., poz. 716) wynika, że właściciele lokali zobowiązani są do ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem lokalu i uczestniczyć w kosztach zarządu związanych z utrzymaniem nieruchomości wspólnej, w tym ponosić wydatki na remonty i bieżącą konserwację oraz wydatki na utrzymanie porządku i czystości. Wobec tego zawiadomienie o wysokości tych opłat kierowane jest właśnie do właścicieli lokalu przy [...] w K., tj. A. i M. K. (k. 41 i 57 akt adm. organu I instancji), przy czym opłata za wywóz śmieci liczona jest od osób faktycznie mieszkających w mieszkaniu, a więc od 1 osoby (najemcy). Końcowo odnosząc się do zarzutu nie przedstawienia przez organ I instancji uzasadnionych i potwierdzonych argumentów odmowy umorzenia połowy żądanej należności w ramach uznania administracyjnego wskazać należy, że organ I instancji ustalił, że źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura w kwocie [...]zł netto, a jej miesięczne wydatki (żywność, odzież, środki czystości, transport, koszty leczenia, energia, ogrzewanie, czynsz do spółdzielni) wynoszą ok. [...] zł. Oznacza to, że skarżącej pozostaje miesięcznie do rozdysponowania ok. [...] zł miesięcznie, a organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawczyni przysługuje prawo do wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie na raty pozostałej części nienależnie pobranego świadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151a § 1 zd. 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, albowiem wydano ją z naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a. Wskazane przez organ odwoławczy przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej w części nie znalazły potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a w części mogły zostać wyjaśnione w uzupełniającym postępowaniu dowodowym. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zastosuje się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.