II SA/Po 1176/14

Dnia 29 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia ... 2014 roku Nr ... w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia ... 2014 roku Nr ..., II. przyznaje radcy prawnemu M. J. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę ... zł (...), w tym ... zł (...) tytułem podatku od towarów i usług, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia ...2014 r., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8, art. 11 ust. 1 i 2, art. 39, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.) odmówił przyznania M. K. pomocy finansowej z przeznaczeniem na naprawę pieca w kwocie 518,40 zł, o co wnosił wnioskiem z dnia 10 marca 2014 r. W uzasadnieniu wyjaśniono, że w dniu 17 marca 2014 r. zaktualizowano z wnioskodawcą wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i ustalono, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zarejestrowany w PUP w P. jako osoba bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca przedstawił zaświadczenie lekarskie z 2 stycznia 2014 r., iż jest nadal niezdolny do pracy do 30 czerwca 2014 r. Organ zaznaczył, że mimo zarejestrowania w PUP strona nie przedstawiła zaświadczenia na druku ZUS ZLA, a w PUP nie zgłosił niezdolności do pracy. Wnioskodawca posiada orzeczenie Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia ... 2011 r. o przyznaniu lekkiego stopnia niepełnosprawności do 30 listopada 2014 r;. ze wskazaniem zatrudnienia przy pracy lekkiej. Wskazano, że zwracano się do lekarza rodzinnego wnioskodawcy w celu zweryfikowania stanu zdrowia strony, lecz nie uzyskano odpowiedzi. Ustalono nadto, że strona nie posiada innego źródła dochodu poza przyznanym dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 211,10 miesięcznie od października 2013 r. do marca 2014r. i zasiłku okresowego na okres od stycznia do marca 2014 r. w wysokości 330,90 zł miesięcznie, a więc nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego w kwocie 542,00 zł. Podano również, że decyzją z dnia ... 2010 r. M. K. został skierowany do uczestnictwa w zajęciach Centrum Integracji Społecznej Stowarzyszenia Szkoła "...", a decyzją z ... 2010 r. uzyskał zasiłek celowy na pokrycie kosztów dojazdu na te zajęcia w kwocie 91 zł. Do dnia wydania niniejszej decyzji wnioskodawca nie skorzystał z tej formy pomocy, pomimo, iż był do tego wzywany kilkukrotnie. Odmowę uczestnictwa w zajęciach wnioskodawca uzasadnił względami osobistymi i nieodpowiednim towarzystwem współuczestników zajęć w Centrum. W ocenie organu I instancji wnioskodawca, biorąc pod uwagę jego wyższe wykształcenie i stosunkowo dobry stan zdrowia nie w pełni wykorzystuje swoje możliwości zarobkowe. Nie przejawia wystarczającego zaangażowania zarówno w podjęciu pracy jak i współdziałaniu w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Organ zwrócił też uwagę, że strona posiada status osoby bezrobotnej od marca 2009r., a niepodejmowanie od tego czasu zatrudnienia przy posiadanym wykształceniu wyższym w zakresie zarządzania oraz ukończonych studiach podyplomowych może świadczyć, że strona celowo nie podejmowała żadnych działań w kierunku poprawy swojej sytuacji życiowej. Dodano, że posiadany przez M. K. wiek 45 lat oraz wykształcenie dają duże możliwości na podjęcie zatrudnienia w kierunku poprawy swojej sytuacji życiowej. Organ wskazał też, że strona objęta jest pomocą w formie zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup żywności (w lutym 2014 r. w kwocie 150 zł) oraz zasiłkiem celowym z przeznaczeniem na zakup opału w kwocie 400 zł. Spełnienie jednak wszystkich oczekiwań co do wnioskowanych potrzeb byłoby faktycznie przerzuceniem ciężaru utrzymania strony na instytucję pomocy społecznej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. K., domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazywał na absolutną konieczność naprawy pieca, albowiem piec ten jest w takim stanie, że stronie grozi zaczadzenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia ...2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ uznał, że przytoczone przez organ I instancji powody odmowy przyznania pomocy finansowej na naprawę pieca są uzasadnione. Zdaniem organu odwoławczego postępowanie I-instancyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, a wniosek końcowy uznać należało za trafny. Organ podkreślił, że odwołujący nie wykazuje woli współpracy i żadnej aktywności zawodowej, na co pozwala jego sytuacja zdrowotna. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. wniósł M. K., wskazując na rażące naruszenie prawa przez organy obu instancji. Skarżący opisał przebieg współpracy z organem i zdyskwalifikował pracę organu I instancji w zakresie ustalania jego sytuacji materialnej i zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na naprawę pieca nastąpiło w ramach uznania administracyjnego, którego granice nie zostały przekroczone. Pismem procesowym z dnia 7 kwietnia 2015 r., działający z urzędu pełnomocnik skarżącego radca prawny M. J., wskazał na naruszenie zaskarżoną decyzją przepisów prawa materialnego to jest art. 7 pkt 5 i 6 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, które przewidują udzielenie pomocy społecznej osobom w szczególności z powodu długotrwałej lub ciężkiej choroby. Nadto wskazano w skardze na naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Do naruszenia wskazanych przepisów doszło, zdaniem pełnomocnika, w wyniku nie wykonania obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego przewidzianego w art.77 par. 1 i art. 80 kpa. Podniesiono, że u skarżącego stwierdzono schizofrenię paranoidalną, skarżący systematycznie leczy się na tę chorobę od co najmniej 4 lat, przy czym pierwsza hospitalizacja skarżącego z powodu chorób psychicznych nastąpiła w roku 1991. Choroba ta powoduje, że skarżący nie potrafi prawidłowo rozeznać rzeczywistości i pokierować swoim zachowaniem. Objawy choroby mogą być na co dzień niewidoczne, co jest właściwe dla natury tego schorzenia. Podkreślono, że wobec takiego stanu zdrowia skarżącego całkowicie nietrafne są zarzuty niewykorzystania przez skarżącego potencjału intelektualnego i zawodowego oraz wykształcenia. Wskazuje to na brak po stronie organu umiejętności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i nie dostrzeżenie, że to natura schorzenia skarżącego powoduje jego zachowania aspołeczne lub antyspołeczne. Brak po stronie skarżącego zainteresowania formami integracyjnymi tłumaczyć należy chorobą, a nie brakiem chęci współdziałania z pracownikami socjalnymi, co było przesłanką odmowy udzielenia pomocy społecznej. Do pisma pełnomocnik strony dołączył dokumenty leczenia skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zważył, co następuje. Skarga okazał się niezasadna. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a zgodnie z uregulowaniem w art. 3 ust. 3 ustawy - rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Przyczyną odmowy organu I instancji przyznania pomocy społecznej, jak i utrzymania tej decyzji w mocy przez organ II instancji było stanowisko obu organów, zgodnie z którym skarżący nie współdziałał z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wypełniona została w ten sposób norma art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W niniejszej sprawie wskazany przepis i jego analiza dokonana przez organ nie miały zastosowania. Dołączona do akt dokumentacja medyczna skarżącego jednoznacznie wskazuje, że poza sferą ustaleń organu był stan zdrowia skarżącego. Z przedłożonych Sądowi dokumentów wynika, że u skarżącego zdiagnozowano chorobę psychiczną schizofrenię paranoidalną. Skarżący pozostaje w leczeniu specjalistycznym od wielu lat, w tym przebywał również w szpitalach dla nerwowo i psychicznie chorych. Nie ulega wątpliwości, że jest to ciężka przewlekła choroba, która wymaga ciągłego leczenia specjalistycznego a jej przebieg, nasilenie lub wyciszenie objawów jest ściśle związane z systematycznym pobieraniem leków. Oczywiste dla Sądu jest, że skarżący nie ułatwił organowi zebrania informacji na temat swojej zasadniczej choroby. Miało to zapewne związek z naturą schorzenia, która często wiąże się z brakiem zaufania, wycofaniem lub podejrzliwością. Nie pozwala to jednak na usprawiedliwienie uchybień w zakresie ustaleń, jakich dopuścił się organ. Pracownicy organu, kierując się wiedzą i doświadczeniem zawodowym, winni dołożyć większej staranności w zakresie prowadzonego wywiadu i robić to w taki sposób aby wnioskujący o pomoc społeczną nabrał do pracownika zaufania a w konsekwencji otworzył się na współpracę. Z akt administracyjnych organu, a także ze skargi sporządzonej osobiście wynika, że skarżący poczuł się zagrożony, co mogło błędnie zostać odczytane jako postawa roszczeniowa. W tych w tych warunkach za nieuprawnione Sąd uznał przyjęcie przez organ, że w sprawie zachodzą przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że ma on zastosowanie jednie w sytuacji gdy u podstaw zachowania osoby ubiegającej się o pomoc leży jego zła wola. Takich motywów działania skarżącemu nie można przypisać Wobec naruszenia przepisów art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa, przez nie wyczerpujące zebranie i rozpatrzenia materiału dowodowego, doszło do błędnej oceny przez organy obu instancji całokształtu materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 138 §.1 pkt 1 oraz § 2 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego to jest art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art.12, art. 38, art. 39, art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Powyższe uchybienia skutkować musiały uchyleniem na podstawie art. 145 §.1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art.135 p.p.s.a. zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji (pkt I. sentencji wyroku). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracyjny winien wziąć pod uwagę stan zdrowia skarżącego wynikający z dokumentacji medycznej załączonej do pisma procesowego pełnomocnika z dnia 7 kwietnia 2015 r. i dostosować swoje postępowania w zakresie prowadzenia wywiadu środowiskowego do dysfunkcji psychicznej skarżącego. W pierwszej kolejności celowe wydaje się nawiązanie kontaktu z wnioskującym o pomoc społeczną w taki sposób, aby nie wywoływało to u skarżącego dalszego stresu. Organ winien podjąć decyzję po rozpoznaniu w całości materiału dowodowego, w tym powinien ocenić zasadność żądania strony. W pkt. II sentencji wyroku orzeczono o kasztach nieopłaconej pomocy społecznej udzielonej z urzędu i zastosowano przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 250 oraz § 15 pkt 1 w zw. z §14 ust. 2 pkt1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.(Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.