II SA/Po 1190/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje radcy prawnemu B. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, kwotę 295,20 zł (w tym 55,20 zł tytułem podatku od towarów i usług). III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] 2011 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów odmówił K. C. przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych oraz okresu powojennego. W ocenie organu w sprawie brak jest dostatecznych dowodów osadzenia wnioskodawczyni jako dziecka poczętego w hitlerowskim obozie przejściowym. Z oświadczeń świadków I. B. i J. M. wynika, iż matka wnioskodawczyni – L. B. przebywała w obozie przesiedleńczym w dniu 1 października 1940 r. Gdyby matka wnioskodawczyni była w tym czasie w ciąży to rozwiązanie nastąpiłoby najpóźniej w dniu 1 lipca 1941 r. Natomiast K. C. urodziła się w dniu 14 lipca 1941 r., czyli matka strony podczas pobytu w obozie nie była jeszcze w ciąży. We wniosku o ponownie rozpatrzenie sprawy K. C. podniosła, iż została poczęta w domu rodzinnym w N. k. Ś. przed wysiedleniem jej matki do obozu przejściowego w Łodzi. Strona podniosła, iż żaden świadek nie wskazał, iż jej matka był w tym obozie w dniu 1 października 1940 r. Świadkowie podają, iż wysiedlenie nastąpiło w październiku 1940 r. lecz nie wskazali konkretnego dnia miesiąca. Tym samym osadzenie matki w obozie mogło nastąpić nawet w dniu 31 października 1940 r. K. C. podniosła, iż jest przekonana, że jej poczęcie nastąpiło w wrześniu 1940 r. i wskazała, że badania naukowe potwierdzają, iż ciąża może trwać 42 tygodnie (294 dni) a nawet 300 dni. Zdaniem K. C. jej matka urodziła ją po tak zwanej ciąży przenoszonej co potwierdza opis wyglądu dziecka po narodzinach (długie paznokcie, pomarszczona i sucha skóra). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] 2011 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] 2011 r. Organ wyjaśnił, iż w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego dokonał przeglądu akt administracyjnych rodzeństwa strony. W aktach J. M. (siostry K. C.) znajduje się oświadczenie świadka, iż jechał on wraz z rodziną strony jednym transportem ze Śremu do obozu przejściowego w Łodzi pod koniec września 1940 r. Z zeznań tych wynika, iż zarówno świadek jak i rodzina strony przebywali w tym obozie przez kilka dni. Tym samym, w ocenie organu, brak jest podstaw do twierdzenia, iż matka K. C. przebywała w obozie będąc z nią w ciąży. Brak jest bowiem dowodów na okoliczność przebywania L. B. w obozie w drugiej połowie października 1940 r. W uzasadnieniu decyzji nie wskazano przy tym w oparciu o zeznania jakiego świadka organ poczynił powyższe ustalenia. Domyślać jedynie można się, iż świadkiem tym była K. O., kserokopia protokołu przesłuchania której wpięta została do akt sprawy bezpośrednio przed przedmiotową decyzją. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, K. C. wniosła o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów dnia 21 października 2011 r. Skarżąca podniosła, iż nie zgadza się z ustaleniami dokonanymi przez organ. Wskazała, iż podtrzymuje, że została poczęta pod koniec września i w czasie wysiedlenia i pobytu w obozie w Łodzi jej matka byłą już z nią w ciąży. Ciąża ta była przenoszona o czym świadczył stan fizyczny skarżącej po jej narodzinach. Była wówczas bardzo słaba, wychudzona, miała długie paznokcie a jej skóra była sucha i pomarszczona. Wszystkie doznane w czasie wojny krzywdy pozostawiły ślad w jej organizmie tak samo jak w organizmie matki, która umarła w wieku 45 lat. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pismem dnia 14 marca 2012 r. pełnomocnik z urzędu K. C. radca prawny B. B. podtrzymał w całości wniesioną skargę podnosząc, iż skarżąca przedstawiła wszelkie posiadane dowody, a organ ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w bardzo dowolny sposób i w sposób dowolny ustali stan faktyczny. Organ nie wyjaśnił, dlaczego przyjął, iż matka skarżącej przebywała w obozie tylko w dniu 1 października 1940 r., a ciąża musi trwać dokładnie 9 miesięcy. Skarżąca przedstawiła dowody na pobyt jej matki w obozie w październiku 1940 r. i trudno zgodzić się z domysłami organu co do terminu rozwiązania. Pełnomocnik podniósł, iż wszelkie wnioskowanie o długości konkretnej ciąży opierające się na wiadomościach o prawidłowym przebiegu ciąży w normalnych warunkach, musi zawodzić w przypadku warunków okupacji wojennej, w sytuacji wyrwania z domowego środowiska wskutek deportacji. W ocenie strony skarżącej wszelkie wnioskowania w tym zakresie powinny być oparte na wiedzy fachowej , a zatem konieczne byłoby przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Powyższe prowadzi do wniosku, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7-9 k.p.a. a także 75 §1 , art. 77 § 1, art. 84 i art. 86 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego w tym art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i § 4, art. 80, art. 84 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.), które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) skutkować musi jej uchyleniem. W przedmiotowej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów odmówił K. C. przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych oraz okresu powojennego, wobec stwierdzenia, że brak jest dostatecznych dowodów osadzenia wnioskodawczyni jako dziecka poczętego w hitlerowskim obozie przejściowym. Swoje stanowisko w tym zakresie organ oparł na ustaleniu, że skoro K. C. urodziła się w dniu 14 lipca 1941 r., to nie jest możliwym by matka skarżącej była z nią w ciąży w okresie przebywania w obozie przejściowym w Łodzi, który to okres trwał kilka dni na przełomie września i października 1940 roku. W ocenie Sądu wydanie przez organ decyzji o wskazanej powyżej treści uznać należy za co najmniej przedwczesne, bowiem zgromadzony w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania decyzji. Zauważyć w tym miejscu należy, że zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zebrać i rozpatrzeć dostępny materiał dowodowy w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (art. 77 § 1 k.p.a.). Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada oficjalności wymaga, aby w toku postępowania organy podejmowały wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia i załatwienia sprawy oraz dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Pamiętać przy tym należy, iż zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w tym dokumenty i opinie biegłych. W niniejszej sprawie organ dokonując kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych co do okresu w jakim matka skarżącej przebywała w obozie przejściowym w Łodzi oparł się wyłącznie na zeznaniach świadków (dokonując przy tym - o czym w dalszej części uzasadnienia - ich dowolnej, a nie swobodnej oceny) nie podejmując nawet próby ustalenia tych okoliczności w oparciu o inne środki dowodowe, w tym chociażby poprzez zwrócenie się do właściwych instytucji polskich i zagranicznych z zapytaniem, czy posiadają one dokumentację archiwalną pozwalającą na ustalenie daty osadzenia L. B. w obozie przejściowym w Łodzi oraz daty, w której obóz ten opuściła. Nadto dokonując ustaleń dotyczących terminu poczęcia K. C. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów samodzielnie obliczył możliwy termin poczęcia w oparciu o znaną i bezsporną datę urodzenia skarżącej, w sytuacji gdy dokonanie takowych ustaleń niewątpliwie wymaga wiadomości specjalnych, albowiem czas trwania ciąży nie jest wielkością idealnie stałą dla wszystkich kobiet i może być osobniczo zróżnicowany. Podkreślić przy tym należy, iż możliwa minimalna i maksymalna długotrwałość ciąży zakończonej urodzeniem żywego dziecka nie jest faktem powszechnie znanym, jak też nie sposób przyjąć by była ona znana Kierownikowi Urzędu Do Spraw Kombatantów z urzędu. W tym też zakresie organ dopuścił się zatem naruszenia art. 77 § 4 k.p.a. poprzez przyjęcie w swoich ustaleniach faktycznych okresu trwania ciąży jako faktu notoryjnie znanego oraz art. 84 § 1 k.p.a. poprzez niepowołanie biegłego z dziedziny medycyny pomimo tego, że w sprawie wymagane były wiadomości specjalne, co skutkowało poczynieniem w tym zakresie dowolnych ustaleń faktycznych, a więc obrazą art. 80 k.p.a. Szczególnie znamiennym jest przy tym, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2011 r. w jakikolwiek sposób nie odniósł się do argumentów strony podnoszonych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jakoby jej matka urodziła ją po tak zwanej ciąży przenoszonej, na co wskazywać miał wygląd noworodka. Taki sposób procedowania przez organ uznać należy za oczywiste i rażące naruszenie określonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć oraz wyrażonego w art. 8 k.p.a. nakazu prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów dopuścił się także naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., albowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest precyzyjnego wskazania dowodów, na których organ się oparł, w tym w szczególności tożsamości świadka, na zeznania którego organ się powołuje i można się jedynie domyślać, iż świadkiem tym jest K. O.. W uzasadnieniu decyzji brak przy tym jakiejkolwiek oceny wiarygodności zeznań tego świadka i ich przydatności w postępowaniu, jak również omówienia i oceny zeznań pozostałych występujących w sprawie świadków, to jest I. B. i J. M., co pozwala na stwierdzenie, iż ocena dowodów przeprowadzona przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów miała charakter dowolny, a nie swobodny. W szczególności organ w żaden sposób nie odniósł się do okoliczności, iż przesłuchiwana w 2009 roku świadek K. O., w październiku 1940 roku, którego to okresu dotyczy postępowanie miała 7 lat oraz do faktu, że w tej części w jakiej spontanicznie wymienia osoby zapamiętane z obozu w Łodzi nie wskazuje rodziny B. i informacji w zakresie dotyczącym niniejszej sprawy udziela dopiero w odpowiedzi na pytania o J. M.. Wskazane powyżej okoliczności winny zostać uwzględnione przy ocenie zeznań tego świadka odnośnie terminu osadzenia go w obozie przejściowym w Łodzi i długotrwałości pobytu w tymże obozie oraz posiadania zgodnej z rzeczywistym stanem rzeczy wiedzy co do okresu przebywania w tym obozie L. B.. Brak w zaskarżonej decyzji omówienia i oceny zeznań pozostałych występujących w sprawie świadków, to jest I. B. i J. M. stoi przy tym w oczywistej sprzeczności z określonym w art. 107 § 3 k.p.a. wymogiem wskazania dowodów, na których organ się oparł, względnie wskazania przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i pozwala na stwierdzenie, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów przy ponownym rozpatrzeniu sprawy nie rozpatrzył całego posiadanego materiału dowodowego. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Stanowczo podkreślić należy, iż Sąd w żadnym stopniu nie przesądza jakiej treści decyzję ma wydać organ administracji, bowiem prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego może nastąpić jedynie wtedy, gdy postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z obowiązującą procedurą, a okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości, którym to wymogom nie sprostał Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie wydanie decyzji po wyeliminowaniu wskazanych w niniejszym wyroku uchybień. W szczególności organ winien uzupełnić zebrany materiał dowodowy poprzez zwrócenie się do odpowiednich instytucji krajowych i zagranicznych z zapytaniem czy posiadają one dokumenty związane z osadzeniem L. B. w roku 1940 w obozie przesiedleńczym, a także zwrócić się do wnioskodawczyni K. C. o wskazanie dowodów mogących potwierdzać jej tezy odnośnie jej wyglądu bezpośrednio po urodzeniu, który miałby wskazywać na zaistnienie tzw. ciąży przenoszonej oraz dopuścić dowód z opinii biegłego z dziedziny ginekologii na okoliczność maksymalnej długotrwałości ciąży, która może zakończyć się urodzeniem żywego dziecka i co za tym idzie możliwego terminu poczęcia urodzonej 14 lipca 1941 r. K. C.. Przez właściwe instytucje krajowe i zagraniczne rozumieć w pierwszym rzędzie należy Instytut Pamięci Narodowej oraz zarówno polskie jak i niemieckie archiwa państwowe. Wskazanie powyższe nie ma przy tym charakteru zamkniętego, albowiem w ocenie Sądu, to Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów jako wyspecjalizowany organ centralny winien przejawiać inicjatywę w poszukiwaniu niezbędnych dla rozpoznania sprawy dowodów. Po zebraniu możliwie kompletnego materiału dowodowego organ winien dokonać jego oceny odpowiadającej wymaganiom określonym w art. 77 § 1 k.p.a., to jest winien odnieść się do wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów oraz ocenić ich wiarygodność i przydatność dla rozstrzygnięcia sprawy, przy czym oceny dowodów winien dokonać w ich całokształcie i wzajemnym powiązaniu. Wyniki poczynionych ustaleń faktycznych i prawnych organ winien uzewnętrznić w spełniającym wymogi określone w art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnieniu decyzji, w którym poza składnikami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. winien nadto szczegółowo odnieść się do argumentów podnoszonych przez stronę we wszystkich kolejnych pismach procesowych. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 152 p.p.s.a. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego dla strony skarżącej z urzędu Sąd orzekł w punkcie II sentencji stosownie do treści art. 250 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).