II SA/Po 122/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 kwietnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji; postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 122/16, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania M. G. prawa pomocy. Postanowienie wydane zostało w sytuacji, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Po 122/16 odrzucił skargę M. G. wobec uiszczenia wpisu od skargi po terminie oraz nie uzupełnienia jej braków formalnych. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że skarżąca M. G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Jak wyjaśniła skarżąca, nie posiada ona środków finansowych na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Z informacji udzielonych przez skarżącą we wniosku na formularzu PPF wynika, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty w wysokości (...) zł oraz z wynagrodzenia z umów zlecenia w wysokości (...) zł netto miesięcznie. Ponosi miesięczne wydatki na prąd w kwocie (...) zł, ratę kredytu (...) zł, wodę i śmieci (...) zł, wyżywienie (...) zł, leki (...) zł, środki czystości i ubrania (...) zł., co łącznie daje (...) zł. Nadto skarżąca posiada dom o powierzchni 60 m² o wartości około (...) zł oraz pole uprawne o powierzchni 2.500 m² o wartości (...) zł. Nie posiada oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżąca oświadczyła, że jedynymi dochodem jest renta rehabilitacyjna z ZUS w wysokości (...) zł, nie posiada innych źródeł dochodu. Na posiadanym gruncie uprawia zboże i warzywa, które przeznacza na potrzeby własne oraz jako karmę dla kur, które, podobnie jak i jajka, przeznacza na własne potrzeby. Nie uzyskuje z tego tytułu żadnego dochodu. Nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżąca oświadczyła, że posiada rachunek bankowy, na którym obroty nie przekraczają kwoty (...) zł, jaką uzyskuje z ZUS. Nie posiada żadnych lokat bankowych, rachunków oszczędnościowych. Korzysta z kredytu konsumpcyjnego z ratą (...) zł, pozostało jeszcze 12 rat, kredyt jest spłacany terminowo i nie posiada zajęć komorniczych. Dodatkowo skarżąca ponownie powtórzyła wysokość kosztów utrzymania siebie i domu dodając, że podatek od nieruchomości wynosi (...) zł rocznie. Na potwierdzenie powyższych okoliczności przedłożyła kserokopie: decyzji o waloryzacji renty na kwotę do wypłaty (...) zł. miesięcznie; PIT-37 za 2014 rok, z którego wynika dochód z tytułu renty w wysokości (...) zł i z działalności wykonywanej osobiście w wysokości (...) zł; decyzji o wysokości podarku od nieruchomość za 2016r. na kwotę 334 zł; dowodu uiszczenia rat kredytowych ((...) zł) ze spłatą kredytu (...) kwietnia 2016 r.; dowodu uiszczenia opłaty za prąd w wysokości (...) zł na dwa miesiące; wyciągu z rachunku bankowego za okres od (...) listopada 2015 r. do (...) kwietnia 2016 r. z dodatnimi saldami miesięcznymi, z wyjątkiem (...) kwietnia 2016 r. gdy saldo było ujemne do kwoty - (...) zł. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że skarżąca uzyskuje comiesięczne stałe wpływy z tytułu renty w wysokości (...) zł (w lutym (...) zł) oraz wynagrodzenie z umowy zlecenia za listopad 2015 r. w kwocie (...) zł, za grudzień 2015 r. (...) zł, styczeń 2016 r. (...) zł, luty (...) zł, marzec (...) zł i kwiecień (...) zł. Nadto z rachunku dokonuje stałych wypłat na fundusz inwestycyjny w PKO BP w kwocie (...) zł miesięcznie. Korzysta z limitu kredytowego w rachunku bankowym do kwoty (...) zł, w kwietniu dokonała osobistych wypłat gotówki z rachunku na łączną kwotę (...) zł. W ocenie referendarza z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa wnioskodawczyni nie uzasadnia stanowiska, że nie dysponuje ona środkami potrzebnymi na zapłacenie kosztów sądowych należnych w niniejszym postępowaniu. Skarżąca dysponowała środkami na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie (...) zł, w dniu przelewu na rachunku bankowym dysponowała kwotą (...) zł. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że otrzymuje stałe wpływy z tytułu renty i dodatkowej pracy na umowę zlecenie. Nie jest zatem tak jak podnosi skarżąca, że na rachunku bankowym są jedynie obroty w wysokości (...) zł miesięcznie wynikające z renty, które następnie w całości przeznacza na wydatki koniecznego swojego utrzymania. Miesięczne dodatnie salda w wysokości około (...) zł na koniec listopada 2015 r., (...) zł na koniec grudnia 2015 r., (...) zł na koniec stycznia 2016 r., (...) zł na koniec lutego, (...) zł na koniec marca, oznaczają, że skarżącej po zaspokojeniu koniecznych kosztów swojego utrzymania pozostają wolne środki, które winna przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Świadczy o tym również fakt, że skarżąca, jak sama oświadczyła, nie ma żadnych zaległości płatniczych, jest także w stanie co miesiąc przeznaczać (...) zł na bankowy fundusz inwestycyjny. Nadto nie ma już obciążeń z tytułu kredytu konsumpcyjnego, którego ostateczna spłata przypadła, jak wynika z dowodów wpłat miesięcznych rat, na dzień 08 kwietnia 2016 r. Dodatkowo referendarz zwrócił uwagę, że w dniu (...) kwietnia 2016r. skarżąca wypłaciła z rachunku w gotówce kwotę (...) zł, a w przeddzień uzupełnienia wniosku o prawo pomocy skarżąca wypłaciła kolejną kwotę (...) zł, skutkiem czego powstało saldo ujemne w wysokości – (...) zł. Skarżąca nie podała, by miała jakieś szczególne ważne okoliczności, niezbędne wydatki koniecznego utrzymania, czy zobowiązania, które wyprzedzają poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania, a także kosztów wolnorynkowego wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Co więcej, skarżąca może także posiłkować się limitem kredytowym w rachunku bieżącym z dopuszczalnym saldem debetowym do kwoty (...) zł. Skarżąca na dzień (...) kwietnia 2016 r. miała jeszcze do dyspozycji kwotę około (...) zł. W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie ma obiektywnych możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, tym bardziej że ich poniesienie będzie rozłożone w czasie. Na skutek wypłat z rachunku bankowego, skarżąca w dniu (...) kwietnie 2016 r. dysponowała w gotówce kwotą (...) zł. Oddalić zatem należało w niniejszej sprawie wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Mając na względzie powyższe okoliczności referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu uznał, że skarżąca nie spełniała przesłanek uzasadniających zwolnienie go od kosztów sądowych. W terminowo wniesionym sprzeciwie M. G. oświadczyła, że nie zgadza się z powyższym rozstrzygnięciem. Skarżąca wyjaśniła, że posiada dom po rodzicach, który wymaga remontu, ponieważ ma około 100 lat. Koszty związane z uprawą pola przekraczają uzyskiwane z niego dochody, natomiast pieniądze zgromadzone na koncie zostały przeznaczone na zakup węgla oraz remont samochodu. Do sprzeciwu załączono orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 27 listopada 2012 r. oraz rachunek za naprawę samochodu z dnia (...) maja 2016 r. w kwocie (...) zł i fakturę za części samochodowe z dnia (...) maja 2016 r. w kwocie (...) zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd rozpoznając sprawę wypowiada się, zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W toku postępowania prowadzonego przed referendarzem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ustalono, że skarżąca jest osobą samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, która uzyskuje comiesięczne stałe wpływy z tytułu renty w wysokości (...) zł (w lutym (...) zł) oraz wynagrodzenie z umowy zlecenia, które wyniosło: za listopad 2015 – (...) zł, za grudzień 2015 r. – (...) zł, styczeń 2016 r. – (...) zł, luty 2016 r. – (...) zł, marzec 2016 r. – (...) zł, kwiecień 2016 r. – (...) zł. Nadto z rachunku dokonuje stałych wypłat na fundusz inwestycyjny w PKO BP w kwocie (...) zł miesięcznie. Korzysta z limitu kredytowego w rachunku bankowym do kwoty (...) zł, natomiast w kwietniu dokonała osobistych wypłat gotówki z rachunku na łączną kwotę (...)zł. Skarżąca ponosi miesięczne wydatki na prąd w kwocie (...) zł, ratę kredytu (...) zł, wodę i śmieci (...) zł, wyżywienie (...) zł, leki (...) zł, środki czystości i ubrania (...) zł., co łącznie daje (...) zł. Nadto skarżąca posiada dom o powierzchni 60 m² o wartości około (...) zł oraz pole uprawne o powierzchni 2.500 m² o wartości (...) zł., przy czym podatek od nieruchomości wynosi (...) zł rocznie. Podzielić należy stanowisko referendarza, że z zebranych w sprawie dokumentów wynika, iż sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącej nie uzasadnia stanowiska, że nie dysponuje ona środkami potrzebnymi na zapłacenie kosztów sądowych należnych w niniejszym postępowaniu. W szczególności należy zauważyć, że skarżąca dysponowała środkami na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie (...) zł, w dniu przelewu na rachunku bankowym dysponowała kwotą (...) zł. Dodatkowo, miesięczne dodatnie salda w wysokości około (...) zł na koniec listopada 2015 r., (...) zł na koniec grudnia 2015 r., (...) zł na koniec stycznia 2016 r., (...) zł na koniec lutego, (...) zł na koniec marca, oznaczają, że skarżącej po zaspokojeniu koniecznych kosztów swojego utrzymania pozostają wolne środki, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów postepowania w niniejszej sprawie. Świadczy o tym również fakt, że skarżąca, jak sama oświadczyła, nie ma żadnych zaległości płatniczych, jest także w stanie co miesiąc przeznaczać (...) zł na bankowy fundusz inwestycyjny. Nadto, zważyć należy, że skarżąca nie ma już obciążeń z tytułu kredytu konsumpcyjnego, którego ostateczna spłata przypadła, jak wynika z dowodów wpłat miesięcznych rat, na dzień (...) kwietnia 2016 r. Odnosząc się do kwestii powstania ujemnego salda na rachunku bankowym, podzielić należy stanowisko, że wypłata z niego nastąpiła na początku kwietnia 2016 r., przy czym skarżąca nie podała, by miała jakieś szczególne ważne okoliczności, niezbędne wydatki koniecznego utrzymania, czy zobowiązania, które wyprzedzają poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania, a także kosztów wolnorynkowego wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Sąd podkreśla przy tym, że wydatki, do których odwołuje się skarżąca, powstały na początku maja, co oznacza, że nie były one znane referendarzowi w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia. Ponadto poniesione koszty naprawy samochodu co do zasady nie mogą wyprzedzać obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowego, które zainicjowane zostało przez skarżącą. Mając na względzie powyższe ustalenia przyjąć należy, że referendarz prawidłowo uznał, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżąca nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż na obecnym etapie, gdy skarga skarżącej została odrzucona z przyczyn formalnych, opłata sądowa od wpisu od zażalenia wynosi 100 zł. Nie ma również obowiązku sporządzenia tego środka zaskarżenia przez adwokata lub radcę prawnego. Skarżąca, jeżeli nie zgadza się z postanowieniem Sądu z dnia 7 kwietnia 2016 r., stosowne zażalenie może sporządzić osobiście, przy czym wobec doręczenia jej odpisu postanowienia w dniu 13 kwietnia 2016 r., wraz z takim zażaleniem powinien zostać złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, bowiem 7-dniowy termin na złożenie zażalenia już upłynął. W tym miejscu Sąd poucza, iż zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Z tych względów na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia /-/ D. Rzyminiak – Owczarczak