II SA/Po 123/19

Dnia 23 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] września 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 7 pkt 1, 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 12, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 oraz art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.; dalej: "u.p.s."), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] sierpnia 2016 r., odmówił przyznania W. G. pomocy na zakup odzieży i bielizny osobistej. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że mając na uwadze treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] maja 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...], ustalił sytuację majątkową wnioskodawcy w lipcu 2016 r. Zgodnie z raportem statusu osoby w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] wykonanym w dniu [...] sierpnia 2016 r., od dnia [...] marca 2016 r. wnioskodawca jest osobą bezrobotną. Na podstawie pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. oraz pisma [...] w [...] z dnia [...] września 2018 r. ustalono, że dochód wnioskodawcy w lipcu 2016 r. wynosił [...] zł. Tym niemniej, zgodnie z zaświadczeniem Ministerstwa Cyfryzacji z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr sprawy: [...] oraz wykazem danych zgromadzonych w [...] (nr sprawy [...]), wnioskodawca był i jest nadal właścicielem 18 pojazdów nabytych przed 2016 r. Z uwagi na fakt, że zgodnie z art. 12 u.p.s. w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia, zasadnym było odmówienie przyznania wnioskowanego świadczenia. Z ustaleń wynika bowiem, że wnioskodawca posiadał i posiada własne zasoby i możliwości, których nie wykorzystuje. Był i jest właścicielem 18 pojazdów, które mógłby sprzedać i otrzymane środki finansowe przeznaczyć na podstawowe potrzeby. W odwołaniu z dnia [...] października 2018 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. G. zaskarżył decyzję organu I instancji w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 11 ust. 1 u.p.s., brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Podniesiono także, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z zapisu tego wynika, iż pomoc społeczna ma pełnić funkcję subsydiarną, tj. posiłkową, przy czym od adresata tej pomocy wymaga się współdziałania. Uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź wyłącznie roszczeniowa postawa wnioskodawcy może spowodować odmowę przyznania świadczenia. Tymczasem postawę W. G. należy uznać za wyłącznie bierną i roszczeniową. Strona od długiego czasu nie czyni żadnych kroków, by poprawić swoją sytuację materialno-bytową, a instytucję pomocy społecznej traktuje jako stałe i regularne źródło dochodów. Nie współpracuje przy tym z pracownikami socjalnymi, bowiem nie przedstawia (chociażby do wglądu) żądanych dokumentów. Nie ulega przy tym także wątpliwości, że środki finansowe dostarczane na realizowanie przez organy administracji publicznej zadań z zakresu pomocy społecznej są niewystarczające w porównaniu ze stosunkowo dużą liczbą osób korzystających z tego typu wsparcia. Powyższe okoliczności są faktami powszechnie znanymi - podejmowane są bowiem często w prasie, radiu i telewizji. W konsekwencji tego organy pomocy społecznej nie są w stanie realizować wszystkich potrzeb swych beneficjentów. Tym bardziej więc pomocą społeczną należy objąć te osoby, których sytuacja materialno-bytowa jest ciężka, ale które współpracują z pracownikami socjalnymi i nie prezentują jedynie roszczeniowej postawy. W skardze z dnia [...] stycznia 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. G. nie zgodził się z wydanym przez SKO rozstrzygnięciem, zarzucając Kolegium "kłamstwo" i naruszenie jego dóbr osobistych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu [...] października 2019 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał złożoną skargę. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając organom naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 K.p.a., a także art. 11 i art. 8 K.p.a. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że skarżący żyje w ubóstwie i jest nieporadny życiowo, stąd wynikają jego problemy z właściwą komunikacją z organem pomocy społecznej. Ponadto według stanowiska skarżącego nie jest on właścicielem żadnych samochodów – samochody są na niego zarejestrowane, ale zostały już zbyte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. W rozpatrywanej sprawie oś sporu koncentruje się wokół ustalenia, czy Burmistrz [...] zasadnie odmówił W. G. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, powołując się na art. 12 u.p.s. W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że w świetle art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się więc na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w tym przepisie określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w art. 8 u.p.s. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych wprowadzając tzw. kryterium dochodowe (w przedmiotowej sprawie - dla osoby samotnie gospodarującej [...] zł), przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak m.in. bezrobocie, długotrwała choroba, niepełnosprawność. Jednocześnie w myśl art. 12 u.p.s., w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Jak wynika z zacytowanego przepisu, dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny ma być tego typu, że osoba lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Istotą zatem prowadzonego postępowania w sprawie świadczenia z pomocy społecznej jest wykazanie, że osoba lub rodzina ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje niezbędne potrzeby, mimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania wnioskowanego przez nią świadczenia. W przypadku obiektywnego wykazania, że dysproporcja zachodzi, zgodnie z art. 12 u.p.s. istnieje możliwość odmowy udzielenia świadczenia z pomocy społecznej. Odmowa ta powinna być jednak poprzedzona szczegółową analizą i rzetelną oceną sytuacji majątkowej osoby lub rodziny. Organ powinien zatem w sposób pełny i przekonujący przedstawić argumenty, którymi kierował się przy wydawaniu decyzji o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej z powodu rażącej dysproporcji. Tylko jednoznaczne ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania administracyjnego, wskazujące w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości, że występuje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w składanych przez stronę oświadczeniach, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, upoważniają organy administracji publicznej do wydania rozstrzygnięcia odmownego (por. R. Frąckowiak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2019, wyd. el./Legalis). W niniejszej sprawie obowiązkiem organów było zweryfikowanie sytuacji bytowej skarżącego na lipiec 2016 r., tj. miesiąc poprzedzający złożenie przez skarżącego wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Ustalono, że skarżący był wówczas zarejestrowany w PUP w [...] jako osoba bezrobotna (k. 181 akt adm. organu I instancji), nie uzyskał w tym miesiącu dochodu (k. 20 i 52 akt adm. organu I instancji), był właścicielem lokalu mieszkalnego (3-pokojowe 75 m2), jednak nie pokrywał żadnych opłat związanych z mieszkaniem (k. 34 i 39 akt adm. organu I instancji). Skarżący legitymował się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności (k. 22 akt adm. organu I instancji). Tym niemniej, jak wynika z pisma Ministerstwa Cyfryzacji z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], skarżący był właścicielem 18 pojazdów nabytych przed 2016 r. (k. 41 – 59 akt sąd.). Słusznie zatem w ocenie Sądu organ I instancji powołał się na art. 12 u.p.s. i uznał, że zachodzi dysproporcja pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu (w zasadzie jego brakiem), a sytuacją majątkowa skarżącego, który w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku posiadał zasoby majątkowe, takie jak pojazdy i lokal mieszkalny. Powyższe uprawniało organ do wydania decyzji odmownej w przedmiocie wnioskowanego zasiłku. Jednocześnie odnosząc się do oświadczenia skarżącego, że od wielu lat nie jest już właścicielem żadnego pojazdu wskazać należy, że na tę okoliczność skarżący przedłożył co prawda adresowane do Starostwa Powiatowego w [...] pismo z dnia [...] marca 2017 r., w którym poinformował o ich sprzedaży, jednakże pismo to nie zawiera potwierdzenia złożenia w Starostwie. Na okoliczność jego faktycznego złożenia skarżący nie przedłożył również potwierdzenia nadania (k. 153 akt adm. organu I instancji). Jest to przy tym o tyle istotne, że pismo to pochodzi z [...] marca 2017 r., a dane pochodzące z Ministerstwa Cyfryzacji były aktualne na dzień [...] sierpnia 2018 r. Choć więc skarżący już wielokrotnie był informowany zarówno przez organy pomocy, jak i tutejszy Sąd we wcześniejszych wyrokach, o konieczności zgłoszenia faktu sprzedaży samochodów i przedłożenia organom umów sprzedaży, nie wywiązał się z tego obowiązku, uporczywie unikając rzetelnego wyjaśnienia swojej sytuacji finansowej pracownikom socjalnym. Odnosząc się do treści zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego trzeba natomiast odnotować, że mimo powołania się na inną podstawę odmowy przyznania zasiłku celowego, tj. art. 11 ust. 3 u.p.s. (brak współdziałania z pracownikiem pomocy społecznej), odpowiada ona prawu i nie było podstaw do jej uchylenia. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie odbierał korespondencji, nie przebywał w miejscu zamieszkania, odwoływał terminy przeprowadzenia wywiadu i w istocie nie podawał wszystkich istotnych danych dotyczących swojej sytuacji. Konkludując, zdaniem Sądu ponownie rozpoznając sprawę organy, kierując się wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia [...] maja 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...], prawidłowo poczyniły ustalenia co do dochodu, albowiem sytuacja bytowa skarżącego została przeanalizowana na miesiąc lipiec 2016 r., tj. miesiąc poprzedzający złożenie przez skarżącego wniosku. Wynika z niej, że skarżący nie osiąga dochodów i spełnia formalnie kryterium dochodowe do uzyskania pomocy. Jak jednak wyżej wskazano, to postawa skarżącego, nieodpowiadanie na wezwania organów i nieujawnianie pełnej i faktycznej sytuacji życiowej i majątkowej, dysproporcja między sytuacją deklarowaną (całkowity brak dochodów), a rzeczywistą (posiadany majątek, konieczność ponoszenia kosztów utrzymania), przełożyły się na wydanie decyzji odmownej. Podnoszone zarzuty naruszenia przepisów K.p.a. okazały się więc nieuzasadnione. Skarżący nie wykazał, że w lipcu 2016 r. nie był właścicielem 18 pojazdów, które figurowały jako jego własność w rejestrze i nie wyjaśnił z jakich źródeł zaspokaja podstawowe potrzeby. Przy takiej postawie skarżącego organ nie miał możliwości oparcia się jedynie na oświadczeniach skarżącego, które pozostawały w sprzeczności z materiałem dowodowym. Wnioskujący o pomoc społeczną nie jest zwolniony z obowiązku aktywnego współdziałania z organem w przedmiocie wykazania rzeczywistej sytuacji i wyjaśnienia dysproporcji między udokumentowana wysokością dochodu a sytuacją majątkową. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), oddalił skargę.