II SA/Po 1237/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 05 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Skarżąca M. H. reprezentowana przez adw. A. G. wraz ze skargą wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości (k. 17 akt sąd.). Skarżąca ma obowiązek uiścić wpis od niniejszej skargi w wysokości 500 zł. W uzasadnieniu wniosku podano, że skarżąca ma [...] lat, jest schowaną wdową i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bezrobotnym synem. Ponosi wszystkie koszty związane z utrzymaniem siebie i syna, oświadczyła, że dochody pokrywają ponoszone wydatki, dlatego nie ma oszczędności. Skarżąca podała, że uzyskuje rentę rodzinną w wysokości 2.[...] zł netto miesięcznie. Nadto syn uzyskuje dochód z wynajmu lokalu w kwocie 900 zł miesięcznie. Oświadczyła, że posiada dom o powierzchni [...] m² w [...] we współwłasności z synem oraz mieszkanie o powierzchni [...] m² w [...]. Następnie skarżąca wskazała, że miesięcznie na żywność wydaje 600 zł, za telefon i Internet 192 zł, środki czystości 100 zł, telefon komórkowy 60 zł, śmieci 45 zł, energią elektryczną 195 zł, kablówkę 62 zł, raty kredytowe łącznie około 1.800 zł, za mieszkanie 226 zł, ubezpieczenie 36 zł, woda i kanalizacja 55 zł, leki 70 zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącej, w oparciu o przepis art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o jego uzupełnianie poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej wniósł o przedłużenie terminu do wykonania zarządzenia o 30 dni z uwagi na wiek skarżącej oraz jej zły stan zdrowia. Nadto podał, że skarżąca z tytułu renty rodzinnej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 2.[...] zł, nie prowadzi działalności gospodarczej. Syn z tytułu dzierżawy lokalu użytkowego otrzymuje miesięczny dochód w wysokości 900 zł., jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w urzędzie pracy. Nie korzystają z pomocy społecznej, nie posiadają oszczędności na rachunkach bankowych, w tym lokat bankowych. Skarżąca spłaca zobowiązania z tytułu kredytów gotówkowych w łącznej wysokości 1.874,44 zł. miesięcznie. Skarżąca z synem mieszkają w mieszkaniu przy ul. [...]. Syn posiada nieruchomość przy ul. [...] jednak ze względu na jej stan techniczny nie nadaje się ona do zamieszkania. Skarżąca posiada dwa samochody i ponosi wydatki związane z ich utrzymaniem rocznie po 100 zł za przeglądy i 300 zł za ubezpieczenie. Wyszczególniono miesięczne wydatki związane z koniecznym utrzymaniem skarżącej i syna na łączną kwotę 1.941,70 zł. Skarżąca przedłożyła kserokopie: - terminarzy spłat kredytów gotówkowych udzielonych na kwotę 33.000 zł, 19.000 zł, 20.000 zł, - dowodu pobrania czynszu w gotówce za cztery miesiące po 900 zł, - wyciągu rachunku bankowego skarżącej za okres od 10 września do 9 października 2014r. z saldem końcowym w wysokości 847,[...] zł, - dowodów rejestracyjnych samochodów z 1992r. i 2001r. - polisy ubezpieczenia OC, faktury z apteki, za kablówkę, internet, energię elektryczną, opłaty eksploatacyjnej za mieszkanie, ubezpieczenia PZU oraz faktury za telefon. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy odmówiła skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na nieprzekazanie informacji, o które strona była wzywana. Skarżąca nie wyjaśniła w sposób jednoznaczny i pełny rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej swojej oraz rodziny. Pomimo wezwania nie rozwiała wątpliwości co do realnych kosztów utrzymania i wszystkich źródeł swoich dochodów, z których pokrywa różnicę w zadeklarowanych kosztach utrzymania. Nie wypełniła przy tym w całości wezwania do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie rocznego zeznania podatkowego swojego oraz syna, które odzwierciedla wszystkie przychody i koszty jego uzyskania ubiegającej się o prawo pomocy. Nie przedłożyła również wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy, tylko jeden, za wybrany okres, co umożliwia ocenę przepływu środków jakimi skarżąca rzeczywiście dysponuje. Nie podała, czy rachunek bankowy posiada także jej syn. Pismem z dnia 24 lutego 2015 r. pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu pisma podniesiono, że sytuacja skarżąca jest osobą w podeszłym wieku, do tego często choruje. Mieszka wspólnie z synem, który nie pracuje. Skarżąca ponosi wszystkie koszty związane z utrzymaniem siebie i syna. Syn natomiast w zamian opiekuje się matką. Utrzymuje dom w czystości, a ponadto robi matce zakupy. Syn w miarę możliwości partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, na co przeznacza dochód uzyskiwany z najmu mieszkania (900 zł miesięcznie). Natomiast jedyny dochód skarżącej stanowi renta rodzinna (2.[...] zł). Nie posiada żadnych innych dochodów. Nie ma również żadnych oszczędności, ani wartościowych ruchomości, które ewentualnie mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi. Jedyny majątek skarżącej stanowi nieruchomość, która jednak jest w złym stanie technicznym i wymaga ciągłych nakładów i remontów. Nie przynosi żadnych zysków. Podano, iż utrzymanie mieszkania wynosi ponad 1.000,00 zł miesięcznie (wyżywienie - 500 zł, zużycie prądu - 100 zł, zużycie wody i wywóz nieczystości - 55 zł, wywóz śmieci 45 zł, środki czystości - 100 zł, telefon stacjonarny i Internet - 192 zł, abonament telewizyjny 100 zł, telefon komórkowy - 60 zł). Ponadto skarżąca spłaca zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów na remont domu i bieżące wydatki - po ok. 1.800,00 zł miesięcznie. Na odzież wydaje ok. 50 zł miesięcznie, a na leki i wizyty u specjalistów również ok. 50 zł miesięcznie. W sumie ponosi wydatki w wysokości przekraczającej wysokość osiąganych przez nią dochodów, przy czym należy pamiętać, że wszystkie wydatki ponosi ona wspólnie z synom, który uzyskuje dochody z tytułu wynajmu lokalu mieszkalnego. W miarę możliwości syn uzyskuje dochody z prac dorywczych. Wspólne dochody skarżącej i syna wynoszą zatem ok. 3.[...] zł, co odpowiada wysokości wspólnych wydatków. Przy kosztach utrzymania mieszkania uwzględniono bowiem wydatki (po ok. 500 zł na każdą z osób). Skarżąca posiada samochód osobowy i ponosi wydatki związane z jego utrzymaniem (przeglądy techniczne, naprawy, ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej). Bez uszczerbku dla siebie i rodziny nie jest ona w stanie uiścić wpisu od skargi. Wniesiono o uwzględnienie załączonych do skargi dowodów, jako potwierdzających sytuację majątkową skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić również należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, którym jest wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe uregulowanie wprost przenosi na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony skarżącej leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (zob. art. 255 P.p.s.a.). Jak to już wskazano przedstawione przez stronę informacje powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne, a zatem od strony wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Informacje te powinny więc być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną strony w jej całokształcie. W niniejszej sprawie takich informacji zabrakło. Skarżąca nie wykonała należycie wezwania referendarza sądowego z dnia 8 grudnia 2014 r. do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących sytuacji majątkowej – własnej oraz mieszkającego z nią syna. Nie nadesłała również takich dokumentów przy piśmie z dnia 24 lutego 2015 r., stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2015 r. Wobec powyższego Sąd nie miał możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkową skarżącej. W ocenie Sądu przedstawione oświadczenia i dokumentny przez skarżącą nie dają dostatecznych podstaw do oceny jej sytuacji majątkowej, a co za tym idzie, do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższą ocenę składa się niepełne i zawierające sprzeczności przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej oraz jej syna. Skarżąca oświadczyła, że wraz z synem utrzymuje się tylko z renty po mężu i czynszu dzierżawnego w łącznej wysokości 3.[...] zł miesięcznie. Tymczasem zadeklarowane koszty koniecznego utrzymania skarżącej i rodziny oraz bieżące spłaty zadłużeń kredytowych wynoszą według oświadczenia skarżącej łącznie [ca 3.800] zł miesięcznie, przewyższają zatem podane dochody. Skarżąca nie podała przy tym by miała zaległości płatnicze w tych opłatach, z załączonych kserokopii dokumentów wynika, że należności zostały opłacone. Z zestawienia uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych kosztów utrzymania wynika, że skarżąca nie wyjaśniła w sposób jednoznaczny i pełny rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej swojej oraz rodziny. Pomimo wezwania nie rozwiała wątpliwości co do realnych kosztów utrzymania i wszystkich źródeł swoich dochodów, z których pokrywa różnicę w zadeklarowanych kosztach utrzymania. Nie wypełniła przy tym w całości wezwania do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie rocznego zeznania podatkowego swojego oraz syna, które odzwierciedla wszystkie przychody i koszty jego uzyskania ubiegającej się o prawo pomocy. Nie przedłożyła również wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy, tylko jeden, za wybrany okres, co uniemożliwia ocenę przepływu środków jakimi skarżąca rzeczywiście dysponuje. Nie podała, czy rachunek bankowy posiada także jej syn. Skarżąca powoływała się na zaciągnięte kredyty i pożyczki, które musi spłacać. Przyjmuje się, że zobowiązania te nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Wbrew twierdzeniom podniesionym w sprzeciwie, nadal występuje niewyjaśniona sprzeczność pomiędzy dochodami tej rodziny oraz jej wydatkami. Co więcej, porównanie wysokości wydatków rodziny skarżącej wymienionych w sprzeciwie z wysokością uzyskiwanych dochodów wykazuje jeszcze większe różnice, aniżeli wskazane w postanowieniu referendarza sądowego. Przy deklarowanych dochodach na poziomie 3.[...] zł wykazywane koszty utrzymania kształtują się na poziomie 4.[...] zł, i to bez uwzględnienia wydatków na samochód. Pełnomocnik skarżącej co prawda podał, iż syn skarżącej w miarę możliwości pracuje dorywczo, lecz w żaden sposób tego nie udokumentował, jak również nie wykazał wysokości osiąganych z tego tytułu dochodów. Zaakcentować należy, że to na stronie ciążyły obowiązki, których niewykonanie może zostać uznany za brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Profesjonalny pełnomocnik skarżącej taką świadomość niewątpliwie posiada, tym bardziej że wskazał na to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan finansowy skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy w żądanym, częściowym [zakresie]. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niepełne wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, [www.cbois.nsa.gov.pl]). Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak