II SA/Po 1252/14

Dnia 22 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia ... 2014 roku Nr ... w przedmiocie zasiłku dla opiekuna I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia ... 2014 roku Nr ..., II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. E. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nr ... z dnia ... 2014r., utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia ... 2014r. nr ... odmawiającą skarżącej przyznania zasiłku dla opiekuna. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia ... 2014r. nr ...Burmistrz Gminy K. odmówił E. M. przyznania zasiłku dla opiekuna za okres 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 roku oraz od 15 maja 2014 roku bezterminowo. Jak organ wskazał w uzasadnieniu, decyzją z dnia 4 grudnia 2014 r. E. M. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką Czesławą Sobierską, w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2012 r. bezterminowo. Prawo do tego świadczenia strona utraciła na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548 ze zm.) z dniem 30 czerwca 2013 r. W dniu 18 czerwca 2014 r. E. M. złożyła wniosek o ustalenie zasiłku dla opiekuna na okres od 1 lipca 2014 r. do 14 maja 2014 r. i na okres od 15 maja bezterminowo na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567 ze zm.), dalej: u.u.w.z.o. Do wniosku dołączyła oświadczenie, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, iż podlega ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jako współmałżonek, a także zaświadczenie Burmistrza K., iż jej mąż P. M. posiada gospodarstwo rolne o pow. 5,87 ha, a strona nie figuruje w rejestrach wymiarowych podatków i opłat lokalnych. Organ powołał art. 3 ust. 1 i 2 u.u.w.z.o., a następnie wskazał, że złożenie przez małżonka rolnika ubiegającego się o przyznanie zasiłku dla opiekuna oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym powinno być zgodne z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.). Tymczasem ze zgromadzonych przez organ dokumentów i analizy zawartej w nich treści wynika, że nie można przyznać E. M. prawa do zasiłku dla opiekuna, gdyż nie spełnia warunku zawartego w art. 3 ust. 2 u.u.w.z.o. Organ wyjaśnił, że strona jako małżonek rolnika, mimo złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, we wnioskach, oświadczenia o zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, pracy tej nie zaprzestała. Jako osoba podlegająca ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako małżonek rolnika z tytułu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w KRUS, nie zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie należącym do jej męża P. M., co jest niezbędnym warunkiem do podlegania ubezpieczeniu, a co za tym idzie do uzyskania zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad matką C. S.. Organ wskazał też, że E. M. i jej mąż P. M. zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r., poz. 86) pobierają jednolite płatności obszarowe. Jak określa art. 12 ust. 6 tej ustawy na dokonywanie czynności związanych z uzyskaniem jednolitych płatności obszarowych E. M. jako współmałżonka musi wyrazić pisemną zgodę. Wobec tego nie można uznać, że zaprzestała ona pracy w gospodarstwie rolnym należącym do jej męża, skoro bierze czynny udział w podejmowaniu wszelkich decyzji dotyczących prowadzenia działalności w tym gospodarstwie. E. M. wniosła odwołanie od powyższej decyzji Burmistrza K., wskazując, że odkąd opiekuje się niepełnosprawną mamą C. S. jej stosunek jako opiekuna w zakresie majątkowym, czy zawodowym nie uległ zmianie, co potwierdziła składając oświadczenie na podstawie art. 3 ust. 2 u.u.w.z.o. Podniosła, iż zgodnie z art. 3 ust. 1 u.u.w.z.o. opiekun może otrzymać zasiłek o ile do wniosku dołączy oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania w nim pracy. Z przepisów tych wynika, że ustawodawca ocenę tego pozostawił wnioskodawcom i w tym zakresie nie ma innej drogi dowodowej służącej udowodnieniu okoliczności wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym współmałżonka. W związku z tym, zdaniem odwołującej, organ I instancji nie powinien był w tym zakresie prowadzić postępowania dowodowego, a jedynie oprzeć swe rozstrzygnięcie na złożonym wniosku i dołączonych do niego oświadczeniu i zaświadczeniu. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w decyzji z dnia 17 września 2014 r. stwierdziło, iż rację miał organ I instancji. Kolegium uznało, że z analizy przepisów art. 3 ust. 1 i 2 u.u.w.z.o. wynika, że kwestie związane ze złożeniem przez rolnika, jego małżonka lun domownika ubiegającego się o przyznanie zasiłku dla opiekuna, oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym powinno być badane również pod kątem zgodności z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zdaniem Kolegium prawidłowo organ I instancji uzasadnił brak podstaw do ubiegania się strony o zasiłek dla opiekuna faktem podlegania strony ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako małżonek rolnika z tytułu wykonywanej pracy w gospodarstwie rolnym w KRUS. Niezbędnym warunkiem do podlegania ubezpieczeniu z tego tytułu jest wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym. Nie można również mówić o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym męża, skoro strona bierze czynny udział w podejmowaniu wszelkich decyzji dotyczących prowadzenia działalności rolniczej w tym gospodarstwie (zgodna na płatności obszarowe). Odnosząc się do zarzutów strony Kolegium wskazało, że złożenie oświadczenia przez nią na podstawie art. 3 ust. 2 u.u.w.z.o. nie zwalnia organu z prowadzenia zgodnie z art. 7, art. 77 k.p.a. postępowania dowodowego w sprawie. Wnosząc skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. E. M. podniosła, iż w sposobie jej opieki nad matką nic się nie zmieniło, nadal jest ubezpieczona w KRUS jako żona rolnika – domownik i złożyła odpowiednie oświadczenie w tej sprawie. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Oceniając skargę zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami należało przyjąć, że jest ona zasadna. Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r., poz. 567), dalej: u.u.w.z.o., określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Niespornym w sprawie jest, że wnioskodawczyni spełnia powyższe wymogi. Problematyczna jest kwestia tego, czy można przyznać ww. świadczenie w sytuacji gdy wnioskodawczyni ubiega się o nie jako małżonka rolnika. Zgodnie z treścią art. 3 ust 1 u.u.w.z.o. w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013r. poz. 1403, 1623 i 1650) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Przepis art. 3 ust. 2 u.u.w.zo. określa, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ustawodawca nie wykluczył więc automatycznie rolników, małżonków rolników, czy domowników (w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników) z kręgu osób, które mogą skutecznie ubiegać się o przyznanie zasiłków dla opiekunów. Logiczną konsekwencją jest przyjęcie tezy, że jeśli o przyznanie świadczenia wnioskuje np. rolnik, to jest on, co do zasady właścicielem gospodarstwa rolnego i jako rolnik ubezpieczony jest w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Inaczej mówiąc, samo bycie rolnikiem (małżonkiem rolnika, domownikiem), bycie właścicielem gospodarstwa rolnego, bycie ubezpieczonym w KRUS, nie może być przesłanką negatywną do ustalenia zasiłku dla opiekuna, w sytuacji, gdy wnioskodawca zaprzestaje prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestaje wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 ustawy, a powyższe potwierdza stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Skarżąca właśnie takie oświadczenie złożyła przed organem I instancji. W przedmiotowej sprawie organy dokonały zatem błędnej wykładni art. 3 u.u.w.z.o. Skarżąca złożyła bowiem wskazane w art. 3 ust. 2 u.u.w.z.o. oświadczenie, co winno przy spełnieniu pozostałych przesłanek warunkować ustalenia zasiłku dla opiekuna. Brak było zatem podstaw, jak słusznie wskazała skarżąca, do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Raz jeszcze należy stwierdzić, że oświadczenie złożone przez stronę na podstawie art. 3 ust. 2 u.u.w.z.o. potwierdza zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przez rolnika, małżonka rolnika lub domownika rolnika (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 6 marca 2015 r. sygn.. akt I SA/Wa 29/15 i z dnia 12 marca 2015 r., sygn.. akt I SA/Wa 3271/14, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy przy tym nadmienić, że wobec nowej regulacji prawnej, wprowadzonej przez ustawę o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, traci aktualność orzecznictwo sądowoadministracyjne w zakresie wyjaśniania, czy osoba ubiegająca się o świadczenie (zasiłek) wykonuje pracę w gospodarstwie rolnym; dotyczy ono bowiem odmiennego stanu prawnego. Na marginesie wskazać należy na treść Komunikatu Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 2 lipca 2014 r. "Komunikat w sprawie prawa do ubezpieczenia w KRUS osób biegających się o przyznanie zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego" (dostępny na stronie internetowej: http://www.krus.gov.pl/aktualnosci/dokument/artykul/wazne-dla-osob-ubiegajacych-sie-o-przyznanie-zasilku-dla-opiekuna-specjalnego-zasilku-opieku/). Organ ten przyjął, że "złożenie przez rolnika, jego małżonka lub domownika, ubiegającego się o przyznanie zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym wskazuje na niespełnianie przez te osoby warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Natomiast, niespełnianie warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oznacza wyłączenie z tego ubezpieczenia, w tym również w okresie wstecznym, a także z ubezpieczenia zdrowotnego w KRUS. Wyłączenie z ubezpieczenia z okresem wstecznym może oznaczać również konieczność zwrotu przyznanych w tym czasie świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników. Ponadto, w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna, specjalny zasiłek opiekuńczy albo świadczenie pielęgnacyjne ubiegałby się rolnik, jedyny właściciel gospodarstwa, zaprzestanie prowadzenia przez taką osobę działalności rolniczej oznaczałoby również ustanie ubezpieczenia społecznego rolników i ubezpieczenia zdrowotnego dla domowników pracujących w jego gospodarstwie rolnym. Konsekwencją ustania ubezpieczenia społecznego rolników i objęcia ubezpieczeniem w ZUS z tytułu pobierania zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku osób urodzonych po 1948 r., może być nieuzbieranie przez takie osoby okresu 25 lat podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, niezbędnego dla ustalenia prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników". Tak więc zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 (potwierdzone właściwym oświadczeniem) może powodować oprócz ustalenia i wypłacenia zasiłku dla opiekuna również konsekwencje w zakresie ubezpieczenia, chociaż sam fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników nie jest przesłanką negatywną w staraniu się o przedmiotowe świadczenie. Wracając do meritum sprawy, wobec błędnej wykładni cytowanych przepisów organ będzie w obowiązku ponownie rozpoznać sprawę. Jednocześnie organ będzie związany wykładnia art. 3 ust. 1 i 2 u.u.w.z.o., przedstawioną przez Sąd. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., orzekł jak w pkt I. wyroku. Na mocy art. 152 p.p.s.a. orzeczono zaś, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku (pkt II. wyroku).