II SA/Po 1258/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Maria Kwiecińska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2005r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I Uchyla zaskarżoną decyzję i ją poprzedzającą decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w D. z dnia [...] roku nr [...]. II Zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego W. C. kwotę [...] zł. tytułem zwrotu kosztów sądowych. III Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwiecińska /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy w D., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz.U. Nr 32 poz. 174 z 1984 roku) i art. 104 kpa oraz zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku ( Dz.U. Nr 78 poz. 716) po rozpatrzeniu podania J. Sz. postanowił wymeldować W. C. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego D. ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że W. C., ojciec J.Sz., wiosną 2002 roku opuścił lokal przy ul. [...] w D., stanowiący własność jego córki. Zebrane dowody, a w szczególności wywiad środowiskowy przeprowadzony przez Komisariat Policji w D. pozwoliły stwierdzić, że została spełniona przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W przedmiotowej sprawie ustalono bowiem, że W.C. opuścił sporny lokal, nie ma tam żadnych rzeczy stanowiących jego własność i choć nie mieszka w nim nie dokonał obowiązku wymeldowania się. Od powyższej decyzji odwołał się W.C. Odwołujący podał, że to groźby i szykany wobec niego ze strony córki a także czynne napaści jej męża Z.Sz. zmusiły go do opuszczenia lokalu przy ul. [...], w trosce o własne zdrowie i życie. Zdaniem W.C. decyzja o jego wymeldowaniu została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W związku z powyższym wniósł o "cofnięcie decyzji" oraz wydzielenie mu należnej części posesji lub przydzielenie innego lokalu nadającego się do zamieszkania. Decyzją z dnia [...] roku [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa, art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swe stanowisko organ odwoławczy stwierdził, iż z zeznań wnioskodawczyni wynika, że jej ojciec opuścił mieszkanie przy ul. [...] w maju 2002 roku i nie posiada tam żadnych swoich rzeczy osobistych, a mieszka obecnie przy ul. [...]. Fakt opuszczenia spornego mieszkania potwierdził zresztą sam W. C. na rozprawie administracyjnej w dniu 5 lutego 2003 roku. Organ II instancji wskazał, że powyższa okoliczność wynika również z wywiadu meldunkowego. Ponadto odwołujący nie podjął żadnych czynności prawnych celem powrotu do powyższego lokalu. Uznając więc, że spełniona została przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Wojewoda nie znalazł podstaw do zmiany decyzji. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu W.C. wniósł o: - uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu skarżący podał, że obie decyzje administracyjne zostały wydane z naruszeniem art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Po rozwiązaniu małżeństwa z A.C. był szykanowany przez zięcia i byłą żonę, która groziła mu również, że go zabije we śnie. W tej sytuacji był zmuszony zabrać swe rzeczy osobiste i zamieszkać w wynajętym czasowo mieszkaniu przy ul. [...] W.C. podkreślił, że nie miał zamiaru na stałe opuszczać dotychczasowego lokalu i dlatego się z niego nie wymeldował. Pozostały tam rzeczy stanowiące jego własność. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż wskazane przez W.C. Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku- Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zmian.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy- Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz.U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zm.) Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. ( sygn. akt K 20/01) orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w przypadku trwałego zarwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania ( patrz. m. in. wyrok NSA z 15 lutego 2002 r., sygn. akt II SA/Po 1942/00; wyrok NSA z 12 kwietnia 2001 roku sygn. akt V SA 3078/00. LEX nr 78937; wyrok WSA z 22 sierpnia 2002 roku sygn. akt V SA 108/00. LEX nr 49954). Sąd nie stwierdził w przedmiotowej sprawie naruszenia prawa materialnego, albowiem okolicznością bezsporną był fakt opuszczenia przez W.C. wiosną 2002 roku miejsca stałego pobytu w mieszkaniu położonym w D. przy ul. [...] i nie dokonania obowiązku wymeldowania. Z materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego wynika również, że skarżący nie podjął jakichkolwiek działań przewidzianych prawem, aby do tego lokalu powrócić. I choć w uzasadnieniu decyzji organ nie wskazał jednoznacznie, czy dał wiarę twierdzeniom W.C. o szykanach ze strony córki i czynnych napaściach zięcia, które jego zdaniem miały być powodem opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania, to i tak, gdyby nawet przyjąć, że skarżący nie wyprowadził się z tego mieszkania dobrowolnie-brak czynności prawnych mających doprowadzić do ponownego zamieszkania w tym lokalu świadczy o braku zamiaru powrotu na ul. [...]. W tym stanie rzeczy słusznie organy administracyjne obu instancji uznały, że spełnione zostały przesłanki przemawiające za wymeldowaniem W.C. z pobytu stałego przy ul. [...] w D. Niezależnie jednak od oceny tej sprawy pod kątem zastosowania prawa materialnego Sąd stwierdził w działaniu organów administracyjnych istotne naruszenie o charakterze procesowym- przepisu art. 10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odstępstwo od wyrażonej powyżej zasady wysłuchania stron może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy załatwienie danej sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną ( art. 10 § 2 kpa). Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych w sprawie dowodów i żądań koreluje z kategorycznym obowiązkiem leżącym po stronie organu prowadzącego postępowanie i polegającym na konieczności pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia oraz na wstrzymaniu się od wydania decyzji do czasu ( określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia tego oświadczenia. Termin zakreślony stronie do zapoznania się z dowodami winien być przy tym terminem realnym, umożliwiającym danie stronie odpowiedniego czasu do ustosunkowania się do tegoż materiału dowodowego. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu pouczenia strony przez organ o przysługującym jej prawie stanowi zatem o naruszeniu przez ten organ obowiązku ustalonego w art. 10 § 1 kpa (zob. m.in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 84-86, M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 163-164 i R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 56-57 oraz wyrok NSA z 5 kwietnia 2001r., sygn. II S.A. 1095/00, LEX nr 53441, wyrok NSA z 6 października 2000r., V S.A. 316/00, LEX nr 50116 i wyrok NSA z 10 grudnia 1997r., sygn. I S.A./ Gd 409/96, Biuletyn Skarbowy 1998/2/16). Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest przy tym uznanie za kwalifikowaną wadę procesową, stanowiąca podstawę wznowienia postępowania- określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa- i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można. Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, iż sam fakt braku udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód wznowienia. Przepis art. 145 § 1 pkt 4 kpa nie żąda bowiem stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony, czy stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy ( zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 647 oraz wyrok NSA z 1 lipca 1997r., sygn. akt IV S.A. 595/99, LEX nr 47888 i wyrok NSA z 26 stycznia 1999 roku sygn. akt III SA/Po 979/98, LEX nr 39456). W niniejszej sprawie Burmistrz Miasta i Gminy w D. wydał decyzję o wymeldowaniu W.C. z pobytu stałego w dniu 10 marca 2003 roku. Dopiero jednak pismem z dnia 11 marca 2003 roku, a więc po wydaniu tej decyzji organ zawiadomił W.C. i wnioskodawczynię J. Sz., że w dniu 17 marca 2003 roku można zapoznać się z całością akt sprawy dotyczącej wymeldowania z pobytu stałego- D., ul. [...]i "przed wydaniem decyzji wypowiedzieć się co do zgromadzonego materiału dowodowego". Na powyższe ewidentne naruszenie art. 10 § 1 kpa nie zwrócił też uwagi Wojewoda, choć z formalnego punktu widzenia uniemożliwiono stronom zajęcie stanowiska w sprawie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów, przed podjęciem decyzji przez organ I instancji. W świetle wcześniejszych rozważań nie ma znaczenia, czy strona chciała z tego prawa skorzystać oraz czy ( o czym była już mowa) udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy. W tej sytuacji Sąd, nie rozstrzygając o faktycznym wpływie stwierdzonego naruszenia art. 10 § 1 kpa na treść podjętych w sprawie decyzji, uznał, iż organy I i II instancji naruszyły prawo stanowiące podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego określoną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Należało w związku z tym uchylić decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w D. Organy administracji publicznej muszą postępować zgodnie z przepisami i zasadami postępowania administracyjnego a w szczególności nie uchybić fundamentalnej zasadzie określonej w art. 10 § 1 kpa. Ponadto uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi wskazane w art. 107 kpa. W szczególności uzasadnienie faktyczne powinno zawierać ocenę dowodów ze wskazaniem, którym dowodom organ dał wiarę i dlaczego oraz jednocześnie z jakich przyczyn odmówił wiarygodności innym dowodom. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów sądowych oraz o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono natomiast zgodnie z art. 200 i art. 152 cytowanej ustawy- jak w punkcie 2 i 3 wyroku. /-/ M. Kwiecińska /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska