II SA/Po 1279/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2015 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2014r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku stałego oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] lipca 2014r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O., działając na podstawie art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 19, 20, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 40, art. 41, art. 78, art. 91, art. 98, art. 101 ust 1, art. 106 – ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej w skrócie: "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks Postępowania Administracyjnego (dalej w skrócie: "K.p.a."), uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] marca 2009 r. w przedmiocie przyznania R. K. zasiłku stałego i zażądał jednocześnie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od dnia 1 marca 2014 r. do dnia 31 lipca 2014 r. w wysokości [...] zł. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu [...] marca 2009 r. przyznano R. K. prawo do zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od dnia 28 lutego 2009 r., natomiast decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. przyznano zainteresowanemu prawo do zasiłku stałego w wysokości [...] zł na czas określony do dnia 30 listopada 2017 r. Następnie, zainteresowany zgłosił zmianę sytuacji bytowej poprzez podjęcie działalności gospodarczej – mechanika pojazdowa opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych od marca 2014 r. Wobec powyższego, zdaniem organu pierwszej instancji, podjęcie pracy zarobkowej w ramach prowadzenia działalności gospodarczej stanowi o przeszkodzie w ustaleniu uprawnień do zasiłku regulowanego w art. 37 u.p.s. Nadto organ pierwszej instancji wskazał, że nie dał wiary by dochód z działalności wynosił jednie 100 zł od marca 2014 r., albowiem R. K. posiada środki na opłacenie składek ZUS w wysokości [...] zł miesięcznie oraz reguluje na bieżąco alimenty w wysokości [...] zł. Stwierdził zatem organ, że miesięczne udokumentowane wydatki przewyższają próg dochodowy, który wynosi 542 zł miesięcznie jak i uzyskiwany zadeklarowany dochód. Dalej uzasadniając nałożony obowiązek zwrotu kwoty wypłaconego zasiłku stałego od marca 2014 r. organ wskazał, że informację o podjętej działalności zainteresowany złożył dopiero w lipcu natomiast z każdej decyzji jaką otrzymał z ośrodka wynika, że o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej czy rodzinnej należy organ poinformować niezwłocznie. Ponieważ pomimo pouczenia, R. K. nie zastosował się do niego, świadczenia wypłacone od marca 2014 r. uznano za nienależnie pobrane, a jako takie podlegało ono zwrotowi na zasadzie art. 98 u.p.s. R. K. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Odwołujący wskazał, że obciążanie go dodatkowymi kosztami załamie całkowicie jego funkcjonowanie i doprowadzi do uszczerbku w życiu osobistym. Decyzją z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że jak wywodzi odwołujący faktyczny dochód z działalności wyniósł od miesiąca marca 100 zł. W ocenie Kolegium okoliczność ta nie jest wiodącą, prowadzącą do pozbawienia odwołującego prawa do zasiłku stałego. Jest nią sam fakt podjęcia zarobkowania. Zasiłek stały, jak słusznie wskazał organ pierwszej instancji, jest przeznaczony dla osób, które nie zarobkują bądź to z uwagi na stan zdrowia bądź to z uwagi na wiek. R. K. do takich osób nie zalicza się – podjął bowiem działalność gospodarczą i od miesiąca marca nieprzerwanie ją wykonuje. Działalność polega na naprawie pojazdów mechanicznych. Wobec powyższego nie sposób uznać zainteresowanego za osobę niezdolną do zarobkowania. Ponadto, słusznie zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji wskazał na wysokość comiesięcznych stałych wydatków R. K., które znacznie przekraczają zadeklarowany dochód i jednocześnie próg dochodowy uprawniający do pobierania zasiłku stałego. R. K. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium i zaskarżył je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi wskazał, że został skrzywdzony i pozbawiony środków do życia. W odpowiedzi na powyższą skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek zasadniczo z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2014 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...] lipca 2014 r. uchylająca decyzję własną z dnia [...] marca 2009 r. w przedmiocie przyznania R. K. zasiłku stałego i jednocześnie orzekająca o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). W świetle art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Z kolei zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s., świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji osobistej i majątkowej. Niezależnie od intencji i świadomego działania osoby zainteresowanej, każda nieprawdziwa informacja może przesądzić o tym, że świadczenie zostało nienależnie przyznane i pobrane. Świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 u.p.s. stosuje się odpowiednio (art. 98 u.p.s.). Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Ustalenie wysokości i terminu zwrotu należności powinno poprzedzać postępowanie wyjaśniające aktualną sytuację osoby i rodziny, którym świadczenie zostało przyznane. Treść sentencji decyzji, określającej zasady zwrotu należności, pozostawiono uznaniu administracyjnemu. Oceniając wydaną w niniejszym postępowaniu decyzję Kolegium, a także decyzję organu pierwszej instancji, Sąd doszedł do przekonania, że zostały one podjęte z naruszeniem przepisów postępowania – art. 7, 15, 77 § 1 oraz 80 K.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Niezbędnym zatem stało się wyeliminowanie ww. rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Należy przede wszystkim podkreślić, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Dopóki decyzja taka nie jest ostateczna brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie na podstawie decyzji przyznającej to świadczenie jest świadczeniem nienależnym. W sprawie wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz terminu jej zwrotu powinno być wszczęte odrębne postępowanie, o którym należy stronę zawiadomić, stosownie do art. 61 § 4 K.p.a., a następnie ustalić, czy pobrane świadczenie jest nienależne w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s. (por. I. Sierpowska, "Pomoc społeczna. Komentarz", Wolters Kluwer SA, Warszawa 2014, str. 395). Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie poddanej kontroli doszło do uchybienia w procedowaniu organów, a także w interpretowaniu przepisów u.p.s., gdyż w decyzji z dnia [...] lipca 2014 r., organ pierwszej instancji orzekł o uchyleniu w całości decyzji własnej w przedmiocie przyznania R. K. zasiłku stałego i jednocześnie zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Błędne było zatem podjęcie przez organ pierwszej instancji decyzji jednocześnie uchylającej decyzję zasiłkową i orzekającą w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przed upływem okresu, w którym strona mogła wnieść odwołanie od decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenie. W takiej decyzji są bowiem zawarte jednocześnie oba rozstrzygnięcia: wymiarowe /uchylające/ i nakazujące zwrot. To zaś skutkuje odebraniem stronie możliwości zakwestionowania decyzji wymiarowej /uchylającej/ przed wydaniem decyzji nakazującej zwrot. Tym samym w sprawie poddanej kontroli Sądu doszło do sytuacji, w której zażądano zwrotu świadczenia, zanim ostatecznie rozstrzygnięto, czy w ogóle w danym przypadku można mówić o nienależnie pobranym świadczeniu (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 489/13 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Reasumując, niedopuszczalne jest orzekanie o zwrocie świadczenia, w sytuacji, gdy przymiotu ostateczności nie nabrała decyzja wymiarowa – decyzja uchylająca decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 września 2011 r., sygn. IV SA/Po 807/07 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W niniejszej sprawie, organ będzie władny ustalić, że skarżący nienależnie pobrał zasiłek, jak i żądać zwrotu pobranych świadczeń, ale dopiero po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję uchylającą decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek. Oznacza to, że niedopuszczalne było orzekanie o zwrocie świadczenia w sytuacji, gdy w obrocie prawnym nie było ostatecznej decyzji uchylającej decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek. Pogląd taki jest utrwalony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1815/06 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) i w doktrynie (M. Kotulski: "Uwagi na tle zmiany lub uchylenia decyzji z zakresu pomocy społecznej oraz zwrotu świadczeń nienależnie pobranych" Casus 43/07/s.26 i n.; "Zmiana lub uchylenia decyzji z zakresu pomocy społecznej" Samorząd Terytorialny 3/08/s. 36 i n.). W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. Zgodnie z art. 152 P.p.s.a., Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.