II SA/Po 128/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Wąsik po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 r. sprawy ze skargi E.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia prawa jazdy I. oddala skargę, II. przyznaje adw. M. P. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych podatku od towarów i usług. /-/M.Kwiecińska /-/D.Rzyminiak–Owczarczak /-/J. Szaniecka Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta J., na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz.U. z 2005 r. Nr 108 poz. 908 ze zmianami), orzekł o skierowaniu skarżącego E.N. na badania lekarskie w związku z powzięciem informacji o zastrzeżeniach w stanie zdrowia mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdu. Wskazano, iż informację dotyczącą choroby powzięto z treści wyroków Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...]12.1995 r., Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] 02.2000 r. oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] 2006 r. E.N. powyższą decyzję odebrał osobiście w dniu [...] lutego 2007 r. i w dniu [...] lutego 2007 r. poddał się badaniom lekarskim w Centrum Medycyny Pracy w P. – Ośrodku w K . Orzeczeniem lekarskim nr [...] uprawniony lekarz stwierdził u E. N. istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi w zakresie kategorii A, B i T. W wyniku wniesieni odwołania od wskazanego orzeczenia strona poddała się badaniom w Instytucie Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera Przychodni Chorób Zawodowych w Ł., w wyniku których orzeczeniem lekarskim nr [...] z dnia [...] 2007 r. ponownie stwierdzono istnienie przedmiotowych przeciwwskazań. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], podjętą na podstawie art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz.U. z 2005 r. Nr 108 poz. 908 ze zmianami) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.), Starosta J. orzekł o cofnięciu skarżącemu E.N. uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii A,B,T oraz związany z nimi dokument prawa jazdy nr [...] nr druku [...], wydany w. dniu [...] 2003 r. przez Starostę J . Na podstawie art. 108 §1 k.p.a. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji Starosta wyjaśnił, iż na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] 2007 r. wydanego przez Instytut Medycyny Pracy im. Jerzego Nofera Przychodnia Chorób Zawodowych w Ł. stwierdzono u E.N. przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami. Decyzję doręczono stronie w dniu [...] października 2007 r. na adres [...] . W odwołaniu od tej decyzji, wniesionym w ustawowym terminie, E.N. zakwestionował zasadność wszczęcia postępowania administracyjnego oraz wydania w oparciu o donos jego byłej żony decyzji o skierowaniu na badania lekarskie w trybie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wyjaśnił, iż w trakcie przeprowadzanych badań lekarze informowali go, iż jest zdrowy, lecz później okazało się, że wydane orzeczenia lekarskie stwierdzają istnienie przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Wskazał, że w orzeczeniach tych nie podano, jakiego rodzaju przeciwwskazania lekarskie w jego przypadku istnieją oraz jakie choroby u niego stwierdzono. Wyjaśnił, że prawo jazdy posiada od 22 lat, a w ostatnim okresie nie zaszło w jego życiu nic, co mogłoby wskazywać, że prawa jazdy nie powinien posiadać. Podał, że gotów jest poddać się stosownym badaniom czy nawet obserwacji w szpitalu. Podał także, ze obecnie mieszka i prowadzi działalność w Niemczech, na dowód czego załączył do odwołania potwierdzenie zameldowania w B. od dnia [...] 2007 r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze , działając na podst. art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wyjaśnił, iż zaskarżona decyzja dotyczy cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami, a jej podstawą prawną jest art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który stanowi, iż decyzje o cofnięciu przedmiotowych uprawnień wydaje starosta w przypadku stwierdzenia na podstawie orzeczenia lekarskiego istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Odwołujący się został skierowany na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K., w trybie określonym w art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy, wymaganym badaniom poddał się, a w wydanych orzeczeniach lekarskich uprawnieni lekarze orzecznicy stwierdzili istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W tych okolicznościach Kolegium uznało, iż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami. Doręczenia decyzji dokonano na adres zameldowania strony w Niemczech, strona odebrała przesyłkę w dniu [...] grudnia 2007 r. Wnosząc w ustawowym terminie skargę na powyższą decyzję E. N. zakwestionował wydane w jego sprawie orzeczenia lekarzy orzeczników w zakresie badań kierowców, w całości podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu. W szczególności ponownie zaakcentował, iż w stanie jego zdrowia nie zaszły żadne zmiany, a z treści tych orzeczeń nie wynika, jakie choroby uniemożliwiają posiadanie przez niego prawa jazdy. Podniósł, iż obecnie przebywa w Niemczech, uzyskał tam niemieckie prawo jazdy, z związku z czym przeszedł konieczne badania, w tym badanie EEG i nie stwierdzono, aby stan zdrowia uniemożliwiał mu posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami. W odpowiedzi na skargę organ II instancji w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi. Na rozprawie przeprowadzonej przez tut. Sąd w dniu 27 listopada 2008 r. ustanowiony w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu. Podniósł, iż postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z naruszeniem zasad kpa w zakresie czynnego udziału strony, bowiem skarżący nie został zawiadomiony o zebraniu materiału dowodowego i zakończeniu postępowania. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie art. 107 §3 kpa w zakresie prawidłowego uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. Jednocześnie, w myśl art. 135 ww. ustawy, sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do wszystkich aktów lub czynności wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Sąd kontroluje legalność nie tylko zaskarżonej decyzji organu II instancji, ale także m.in. poprzedzającej jej decyzji wydanej w I instancji. W badanym przypadku przedmiotem zaskarżenia są decyzje, którymi orzeczono o cofnięciu stronie skarżącej uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii A,B,T, stąd przedmiotem kontroli sądu administracyjnego nie podlega postępowanie zakończone decyzją Starosty J. Nr [...] z dnia [...] r. w przedmiocie skierowania na badania lekarskie do Wojewódzkiego Centrum Medycyny Pracy w K . Powyższe wyjaśnienie jest konieczne, bowiem strona skarżąca kwestionuje w niniejszym postępowaniu zasadność skierowania na badania lekarskie do wojewódzkiego centrum medycyny pracy oraz treść orzeczeń lekarzy orzeczników . Podstawę prawną rozstrzygnięcia wydanego w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), według którego decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym wydaje starosta w przypadku stwierdzenia na podstawie orzeczenia lekarskiego istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W rozpatrywanym przypadku skarżący został skierowany na badania lekarskie w trybie art. 122 ust. 1 pkt 4, zgodnie z którym badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierowca skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Szczegółowe warunki i tryb postępowania w sprawach wydawania orzeczeń lekarskich stwierdzających przeciwwskazania zdrowotne lub ich brak do kierowania pojazdami silnikowymi określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15). Zgodnie z §9 ust. 1 powołanego rozporządzenia badania lekarskie osób wymienionych w art. 122 ust. 1 pkt 2-5 ustawy przeprowadza się w wojewódzkich ośrodkach medycyny pracy. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż wymaganym badaniom lekarskim strona skarżąca poddała się, a w orzeczeniach lekarzy orzeczników dwóch instancji stwierdzono istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do tych posiadania prawa jazdy. W tych okolicznościach Starosta J. zobligowany był orzec o cofnięciu przedmiotowych uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, bowiem w świetle treści art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi stwierdzone zostało w orzeczeniach lekarskich wydanych w trybie art. 122 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wskazać należy, iż w takim przypadku prawo nie wymaga dokonywania innych ustaleń faktycznych, ani nie zezwala, aby na wynik postępowania rzutowały inne okoliczności faktyczne, w szczególności wskazywana przez skarżącego okoliczność braku zmian w stanie zdrowia oraz potrzeby życiowe, jakie zaspokaja korzystając z posiadanego dotychczas uprawnienia. Ponieważ przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu są decyzje o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi, Sąd nie dokonuje oceny postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją wydaną na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym w sprawie skierowania strony skarżącej na badania lekarskie. Z tego też powodu nie mogły wpłynąć na ocenę zgodności z prawem decyzji będących przedmiotem niniejszego postępowania sądowego zarzuty i argumenty należące do wspomnianego, ostatecznie zakończonego, postępowania administracyjnego, w tym także ocena zasadności skierowania na badania. Z prawnego punktu widzenia, rozstrzygającego dla wyniku postępowania sądowoadministracyjnego, oznacza to, że zarzuty te mogły być rozpatrywane wyłącznie w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez Starostę oraz przez Kolegium. W administracyjnym postępowaniu wyjaśniającym, objętym obecnie kontrolą Sądu rozpatrującego skargę, prawidłowe było ograniczenie się do stwierdzenia, że skarżący poddał się badaniom w trybie art. 122 przedmiotowej ustawy, a w treści wydanych następnie orzeczeń lekarskich stwierdzono istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, co w konsekwencji nakazuje cofnąć stronie prawo do kierowania pojazdami silnikowymi w ruchu drogowym. Punktem wyjścia dla postępowania poprzedzającego cofnięcie uprawnienia w trybie art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b) Prawa o ruchu drogowym było bowiem ustalenie faktyczne, że strona poddała się badaniom lekarskim, na które została skierowana decyzją ostateczną Starosty, a wynik tych badań jest negatywny dla strony. Powyższa okoliczność jest konieczną, ale - zarazem wystarczającą - przesłanką cofnięcia uprawnienia na mocy art. 140 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym, co jest przedmiotem kontroli w tym postępowaniu sądowym. W odwołaniu oraz w treści skargi strona skarżąca wywodzi, iż w kwestionowanych orzeczeniach lekarskich nie podano, jakie choroby u niej stwierdzono. Zważyć należy, iż orzeczenie lekarskie o jakim mowa w § 10 ust. 1 i 4 oraz § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badania lekarskiego kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15) nie ma cech opinii biegłego w rozumieniu art. 75 §1 k.p.a., która powinna być uzasadniona w sposób umożliwiający jej kontrolę sądową lecz stanowi środek dowodowy, o którym mowa w art. 76 § 2 k.p.a. a który podlega ocenie organu jak każdy środek dowodowy. Tożsame stanowisko wyrażono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 420/05 – niepublikowanym. Jak wynika z utrwalonych poglądów w judykaturze dokument urzędowy korzysta z dwojakiego rodzaju domniemania: domniemania prawdziwości, tzn., że dokument pochodzi od organu, który go wystawił oraz domniemania zgodności z prawdą oświadczenia organu, od którego dokument pochodzi. W przedmiotowej sprawie zastosowanie wobec orzeczeń lekarskich wydanych przez WCMP w K. z dnia [...] 2007 r. oraz Instytut Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...] 2007 r. miało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, które nie wymagało uzasadnienia orzeczenia lekarskiego, co jednoznacznie określał wzór orzeczenia lekarskiego stanowiący załącznik nr 5 do tego aktu wykonawczego. Wzór orzeczenia lekarskiego określony w ww. załączniku nie przewidując jakiejkolwiek formy uzasadnienia takiego orzeczenia, przewiduje tylko zamieszczenie kodu lub subkodu orzeczenia lekarskiego dot. ograniczenia w korzystaniu z uprawnień do kierowania pojazdami ze względu na stan zdrowia. W tym zakresie dopuszczalne jest zamieszczenie tylko rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego. Natomiast w tym akcie prawnym wprowadzono gwarancję zachowania praw strony w postępowaniu poprzez zapewnienie możliwości osobie badanej wniesienia odwołania od treści orzeczenia do podmiotu odwoławczego. Orzeczenie podmiotu odwoławczego jest ostateczne (§ 13 ust. 2 omawianego rozporządzenia). Jednocześnie podkreślić należy, iż przepisy art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej jak i § 53 ust. 1 i 2 obowiązującego do dnia 31 maja 2006 r. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 sierpnia 2001 r. w sprawie rodzajów dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej, sposobu jej prowadzenia oraz szczegółowych warunków jej udostępniania (Dz. U. Nr 88, poz. 966 ze zm.) precyzyjnie określały warunki udostępniania dokumentacji lekarskiej. Zasady tam określone nie dają możliwości żądania przez organ administracji dokumentacji medycznej zgromadzonej w toku przeprowadzonych badań lekarskich w tej sprawie. Tym samym organ odwoławczy nie mógł wystąpić o uzupełnienie wydanych orzeczeń lekarskich w tej sprawie w zakresie ich uzasadnienia, w tym podania choroby skarżącego. W tym przypadku organ administracji nie jest także upoważniony do oceny dokumentacji medycznej, na podstawie której wydano. Orzeczenie lekarskie w tej sprawie stanowi dokument urzędowy sporządzony w przepisanej formie przez uprawnionego lekarza państwowej jednostki organizacyjnej, w myśl art. 76 §3 k.p.a. dopuszczalne jest jedynie przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu. W treści odwołania strona skarżąca nie odwołała się do wyników innych badań, którym poddała się w okresie istotnym dla niniejszej sprawy, nie przedłożyła wyników takich badań, stąd nie można postawić zarzutu organowi odwoławczemu, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. i w konsekwencji naruszenia art. 76 §3 k.p.a. W świetle powyższego nie można podzielić zarzutów skargi co do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Sąd nie podzielił również zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez rozpatrujące sprawę organy administracji art. 10 kpa w zakresie nie zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Z akt sprawy wynika, iż przed wydaniem decyzji organu I instancji na adres zamieszkania skarżącego wysłane zostało zawiadomienie o zgromadzeniu materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z tym materiałem (pismo z dnia [...] lipca 2007 r.). Zawiadomienie to nie zostało podjęte w terminie i po dwukrotnym awizowaniu zwrócone zostało do organu I instancji. Wskazać przy tym należy, iż w okresie tym skarżący był już zameldowany w Niemczech, lecz choć nie został wcześniej przez organ I instancji poinformowany o konieczności zgłaszania organowi zmian adresu, to okoliczność ta nie ma wpływu na wynik sprawy, bowiem z akt sprawy wynika, iż pod adresem znanym organowi na terenie Polski skarżący miał stałe zameldowanie, tam również zamieszkuje jego obecna żona i adres ten sam wskazał w treści odwołania jako adres dla doręczeń. W konsekwencji istotna dla sprawy korespondencja była pod tym adresem osobiście odbierana przez skarżącego. Nie można więc uznać, iż w sprawie doszło do naruszenia zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z poszanowaniem przepisów prawa materialnego i procesowego. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę zauważa, iż w piśmiennictwie dotyczącym omawianej kwestii podkreśla się, że cofnięcie uprawnień do prowadzenia pojazdów ma charakter prewencyjny, zabezpieczający, na co wskazują przyczyny uzasadniające decyzję o cofnięciu. Objęte są nimi sytuacje, w których jest wielce prawdopodobne, że kierowca - ze względu na stan zdrowia - nie jest w stanie kierować pojazdem w sposób niezagrażający bezpieczeństwu ruchu drogowego i nienarażający kogokolwiek na szkodę (por. R. A. Stefański: Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC 2005). Tym samym schorzenie, o istnieniu którego informacja zawarta została w treści znanych organowi I instancji wyroków sądów powszechnych stanowiła wystarczającą przesłankę do wydania decyzji o skierowaniu na badania w trybie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z §18 ust. 1 pkt 1c) oraz §19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.). /-/ M. Kwiecińska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Szaniecka