II SA/Po 128/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 17 grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oddala skargę. Decyzją z dnia 29 maja 2018 r. nr [...], na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 554, zwanej dalej: ustawa) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., zwanej dalej: Kpa) na wniosek [...] Centrum Świadczeń (zwanego dalej: [...]CŚ), Prezydent Miasta [...] orzekł o zatrzymaniu Ł. K. prawa jazdy kat. B nr [...] wydanego dnia 04 maja 2009 na druku serii [...] ze wskazaniem, że dokument prawa jazdy należy niezwłocznie zwrócić do Wydziału Spraw Obywatelskich i Uprawnień Komunikacyjnych Urzędu Miasta [...]. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że zatrzymanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi nastąpiło w związku z wnioskiem [...]CŚ z dnia 07 maja 2018 r. o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego – Ł. K. – w związku z uchylaniem się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt K 23/10 i argumentował, że jeśli dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z alimentów, ale współpracuje z właściwymi organami, prawa jazdy nie można mu zatrzymać. Traci na znaczeniu argument, podnoszony przez skarżącego w toku postępowania, że prawo jazdy może mieć niekiedy znaczenie podczas poszukiwania lub wykonywania określonej pracy. Organ wskazał, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wymagają by złożenie wniosku o zatrzymanie prawa jazdy zostało poprzedzone postępowaniem w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zaś orzekając w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy organ nie jest uprawniony do dokonywania oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust 3 tej ustawy, ani też nie może brać pod uwagę sytuacji osobistej i ekonomicznej dłużnika alimentacyjnego. Kolejno wskazano, że organ właściwy dłużnika złożył wniosek o zatrzymanie prawa jazdy z dnia 07 maja 2018 r. załączając odpis decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych z 17 marca 2017 r. nr [...] Organ I instancji wezwał dłużnika do osobistego stawiennictwa w swojej siedzibie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego, lecz pomimo skutecznego doręczenia wezwania dłużnik nie dopełnił powyższego obowiązku, jak również w okresie ostatnich 6 miesięcy dokonał trzech wpłat na łączną kwotę [...]zł co oznacza, że nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwot bieżąco ustalonych alimentów. W tych okolicznościach organ doszedł do przekonania, że w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 ustawy obligowały go do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Podkreślono, że przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i w przypadku spełnienia przesłanek nie pozostawia właściwemu organowi żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obliguje go do wydania konkretnego rozstrzygnięcia. Końcowo pouczono o treści art. 5 ust. 6 ustawy wskazując na sytuacje, w których możliwe jest uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Odwołanie od powyższej decyzji złożył Ł. K. wskazując, iż nie miał możliwości spłaty zadłużenia alimentacyjnego ani nawet bieżących rat, ponieważ przebywa w izolacji penitencjarnej. W areszcie jest zatrudniony, jednak na etacie bezpłatnym, z powodu braku etatów płatnych. Nie posiada oszczędności. Prawo jazdy jest mu potrzebne do podjęcia pracy kuriera-dostawcy po zakończeniu odbywania kary, co jest konieczne z uwagi pozostawianie córki oraz żony na utrzymaniu skarżącego. Skarżący zadeklarował, że chce pracować uczciwie a także, iż w każdej chwili jest gotowy do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Decyzją z dnia 17 grudnia 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138§1 pkt.1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ opisał stan faktyczny w sprawie w sposób zbieżny z ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji. Kolejno organ przytoczył podstawy prawne wydanej decyzji wskazując, iż przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały w art. 5 ust. 3 ustawy i są one też podstawą złożenia przez organ właściwy dłużnika wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego oraz wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Podniesiono, że z treści art. 5 ust. 3a ustawy wynika, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 3b ustawy jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Następnie organ argumentował, że w badanej sprawie działanie Prezydenta wywołane zostało wnioskiem PCŚ z dnia 7 maja 2018 r. o zatrzymanie dokumentu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu - skarżącemu. Do wniosku dołączona została ostateczna decyzja Prezydenta z dnia 17 marca 2017 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W treści tej decyzji zawarta jest informacja, że w dniu 15 listopada 2016 r. [przyp. Sądu – omyłkowo wpisano: 3 kwietnia 2017 r.] do skarżącego zostało skierowane wezwanie do osobistego stawiennictwa w [...]CŚ w dniu 19 grudnia 2016 r., celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Pomimo prawidłowego doręczenia wezwania (odebrane osobiście przez skarżącego w dniu 29 listopada 2016 r.) wymieniony nie zgłosił się do Centrum celem wykonania wyżej wymienionego obowiązku, a ponadto nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych. Ustalono również, na podstawie informacji Centralnego Zarządu Służby Więziennej, że w dniu w którym miał się odbyć wywiad, skarżący pozostawał na wolności i nie było przeszkód by stawił się na żądanie organu. Powołując się na art. 5 pkt 5 ustawy organ wywodził, że tak sformułowany przepis nakłada na starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu) obowiązek zatrzymania prawa jazdy w przypadku złożenia przez właściwy organ stosownego wniosku wraz z odpisem decyzji ostatecznej o uznaniu za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja taka wiąże w danej sprawie i organy administracji orzekające w sprawach komunikacyjnych obowiązane są ją uwzględnić w postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy. Zdaniem Kolegium w badanej sprawie spełniony został warunek wynikający z art. 5 ust. 5 ustawy. Prezydent dopełnił także wymogów formalnych wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności zapewnił stronie możliwość czynnego udziału w postępowaniu i pouczył stronę o prawie do zapoznania się z dokumentami zebranymi w toku postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. W ocenie SKO brak jest także podstaw do kwestionowania ostateczności decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od obowiązków alimentacyjnych, jak również podważania w niniejszym postępowaniu jej ustaleń. Ustawodawca nie uzależnił możliwości zatrzymania prawa jazdy od warunków materialnych i osobistych dłużnika alimentacyjnego, jak również nie upoważnił organu orzekającego w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy do kontrolowania zgodności z prawem decyzji ostatecznej o uznaniu danej osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Za niewątpliwe uznał organ to, że w okresie ostatnich 6-ciu miesięcy skarżący nie dokonywał regularnych wpłat na poczet zaległości alimentacyjnych w kwocie nie mniejszej niż 50% zasądzonych alimentów każdego miesiąca. Końcowo Kolegium skonstatowało, że w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym, mimo zrozumienia sytuacji skarżącego, koniecznym było utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. Pouczyło również o art. 5 ust. 6 ustawy. Skargę na decyzję SKO wniósł Ł. K. wskazując, iż nie zgadza się z nią. Wywodził, iż od dwóch lat przebywa w areszcie śledczym, do którego zgłosił się sam. Od początku pracuje społecznie, nieodpłatnie i nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Podkreślił, że kara, którą odbywa dobiega końca i prawo jazdy jest mu niezbędne do normalnego funkcjonowania w społeczeństwie, w szczególności do podjęcia pracy, jako kierowca. Zdaniem skarżącego jego zadłużenia, wynikające częściowo z faktu przebywania w zakładzie karnym, będzie się na skutek pozbawienia go prawa jazdy, jedynie powiększać. Skarżący podkreślił też, że dba o swoją córkę i zaniedbał terminy do stawienia się w [...]CŚ, co było jego błędem. Chciałby jednak powrócić do społeczeństwa i spłacić długi. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 07 sierpnia 2019 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego poparł skargę oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej a także zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 j.t. z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 roku, poz. 1302 z późn. zm., zwanej dalej – Ppsa)). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach. Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 Ppsa, sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak również - na zasadzie art. 135 Ppsa - orzeczenia organu I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nich naruszeń prawa skutkujących koniecznością ich uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji Sąd podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej uznając je za prawidłowe, przyjmując je za własne i czyniąc podstawą poniższych rozważań. Sąd podzielił również argumentację organów uznając, że zasadnie podjęto decyzję o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy, a to ze względów wskazanych poniżej. Na wstępie wskazać należy, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. 2018.554 t.j. ) stanowi w art. 5 ust. 3b, że jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny oraz 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji. W myśl art. 5 ust. 5 ww. ustawy, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z przywołanych powyżej przepisów wynika jednoznacznie, że Starosta, a w niniejszej sprawie – Prezydent Miasta, wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy w sytuacji, gdy zostanie wydana ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a organ właściwy dłużnika wystąpi z wnioskiem do Starosty (Prezydenta) o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją o charakterze związanym (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2773/17, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ ustala w tego rodzaju sprawie jedynie zaistnienie wymienionych dwóch przesłanek koniecznych do wydania przedmiotowej decyzji. I tak w niniejszej sprawie organy ustaliły, że została wydana ostateczna decyzja o uznaniu skarżącego - dłużnika alimentacyjnego - za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organy w niniejszym postępowaniu nie były ani uprawnione do weryfikacji merytorycznej prawidłowości tej decyzji, ani do oceny prawidłowości przeprowadzonego w tej sprawie postępowania. Do organu pierwszej instancji wpłynął też wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Z uwagi na spełnienie obu przesłanek, o jakich mowa w art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust. 3b ustawy, organ pierwszej instancji zobligowany był wydać decyzję o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy, a organ odwoławczy prawidłowo tę decyzję zaakceptował. Organy w przedmiotowym postępowaniu nie badają natomiast innych okoliczności, w szczególności takich, jak wskazane w skardze - czyli okoliczności osobistych skarżącego, w tym jego sytuacji rodzinnej, bytowej, potencjalnych możliwości zarobkowych, czy realizacji świadczeń alimentacyjnych. Odnosząc się do argumentacji organu dotyczącej przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt K 23/10, to wskazać należy, że Trybunał wyraził stanowisko, że weryfikacja, czy dłużnika alimentacyjnego można uznać za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych odbywa się w odrębnym postępowaniu, które poprzedza postępowanie w sprawie zatrzymania prawa jazdy i okoliczności te w postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy weryfikowane być już nie mogą. Należy też zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wyroku stwierdził, że art. 5 ust. 3b ustawy w zakresie, jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalności. Z powyższych względów zarzuty skargi nie mogą zostać uwzględnione. Organy natomiast prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, dokonały prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego - art. 5 ust. 5 oraz art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i przepisy te również zastosowały w sposób prawidłowy. Dodatkowo pouczyły skarżącego o przesłankach warunkujących uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy (art. 5 ust. 6 ustawy). Mając na uwadze powyższe Sąd, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi i nie podzielając jej zarzutów, na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił.