II SA/Po 128/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Inne z dnia 3 stycznia 2025 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia 7 maja 2024 r. (znak sprawy: [...]; postępowanie: [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS") poinformował T. M. (dalej jako: "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko N. M., na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Pismem z dnia 5 sierpnia 2024 r. (znak sprawy: [...]; postępowanie: [...]) powiadomił wnioskodawczynię, że przyznane świadczenie wychowawcze na dziecko N. M. będzie przekazywane na wskazany przez wnioskodawczynię w piśmie z dnia 2 sierpnia 2024 roku rachunek bankowy począwszy od najbliższej wypłaty. Jeśli jednak do terminu wypłaty pozostało mniej niż 7 dnia roboczych, najbliższa wypłata zostanie zrealizowana na dotychczasowy rachunek, a świadczenie należne za kolejne miesiące będzie przekazywane na nowy numer rachunku bankowego. Decyzją z dnia 20 września 2024 r., (znak sprawy [...] postępowanie: [...]) ZUS uchylił wnioskodawczyni przyznane w informacji z dnia 7 maja 2024 r. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko N. M. od 1 sierpnia 2024 r. do 31 maja 2025 r. z uwagi na ustalenie, że od dnia 22 lipca 2024 r. dziecko N. M., na które przyznane zostało świadczenie wychowawcze umieszczone zostało w pieczy zastępczej, a zgodnie z art. 5a ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, na dziecko umieszczone w pieczy zastępczej świadczenie wychowawcze przysługuje rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Decyzją z dnia 7 października 2024 r. (znak sprawy: [...]) ZUS stwierdził, że wypłacone wnioskodawczyni świadczenie wychowawcze na dziecko N. M. za okres od 1 sierpnia 2024 r. do 30 września 2024 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Nienależne pobrane świadczenie wnioskodawczyni zobowiązana jest zwrócić łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Kwota odsetek za okres od 1 września 2024 r. do 7 października 2024 r. wynosi 10,85 zł. Należność w łącznej kwocie 1610,85 zł należy wpłacić na rachunek bankowy ZUS w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. Pismem z dnia 21 października 2024 r. T. M. złożyła odwołanie od wyżej opisanej decyzji, w którym wskazała, że nie pobrała świadczenia za miesiąc sierpień 2024 roku, ponieważ zostało ono przekazane na konto jej pełnoletniej córki N. M., z którą pozostaje w konflikcie. Jednocześnie podkreśliła, że w dniu 2 sierpnia 2024 r. złożyła do ZUS wniosek o zmianę numeru konta, na który ma być przekazywane świadczenie. Końcowo stwierdziła, że to N. M. powinna zostać zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za miesiąc sierpień 2024 roku, z kolei ona sama pobrała kwotę 800 zł za miesiąc wrzesień 2024 roku i tę sumę zobowiązała się oddać. Decyzją z dnia 3 stycznia 2025 r. (znak sprawy: [...]) Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 7 października 2024 r. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko N. M. wskazując, że nie znalazł podstaw do jej uchylenia, ponieważ wcześniej uchylił prawo do świadczenia wychowawczego od dnia 01 sierpnia 2024 roku do 31 maja 2025 roku z uwagi na brak sprawowania faktycznej opieki na dzieckiem. W tej sytuacji świadczenie wychowawcze za okres od dnia 1 sierpnia 2024 roku do 30 września 2024 roku w łącznej kwocie 1600 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 22 lipca 2024 r. sygn. akt III Nsm 218/24 i przedłożonym zaświadczeniem z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia 12 września 2024 r. ustalono, że N. M. została od dnia 22 lipca 2024 r. umieszczona w pieczy zastępczej. Wobec powyższego uchylono przyznane prawo do świadczenia wychowawczego od 1 sierpnia 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r., ponieważ wnioskodawczyni nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem. Następnie w drodze decyzji ustalono kwotę nienależnie pobranego świadczenia. Odnosząc się z kolei do zarzutu podniesionego w odwołaniu, Prezes ZUS stwierdził, że nieudokumentowana informacja o przekazaniu przez wnioskodawczynię świadczenia wychowawczego za miesiąc sierpień na konto córki pozostaje bez wpływu na ciążący na niej obowiązek jego zwrotu do ZUS. Pismem z dnia 25 stycznia 2025 r. T. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wyżej opisaną decyzję Prezesa ZUS z dnia 3 stycznia 2025 r. wnosząc o jej uchylenie w części, tj. w zakresie zwrotu świadczenia za miesiąc sierpień 2024 r. oraz o zwolnienie jej z obowiązku zwrotu świadczenia za ten miesiąc, z uwagi na fakt, iż zostało ono przekazane na konto jej córki N. M.. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że w związku z konfliktem, jaki zaistniał między nią i jej córką w dniu 2 sierpnia 2024 r. złożyła do ZUS wniosek o zmianę numeru konta, na które miało być przekazywane świadczenie wychowawcze, a zmiana ta była konieczna, ponieważ dotychczas środki były przekazywane na konto jej dorosłej córki N. M.. Pomimo złożenia wniosku, świadczenie za miesiąc sierpień przelane zostało jeszcze na stary numer konta, a w związku z powyższym skarżąca nie otrzymała go i nie mogła wykorzystać. Wskazała jednocześnie, że o powyższym poinformowała organ w piśmie z dnia 21 października 2024 r., w którym wskazała, że środki za miesiąc sierpień 2024 roku powinny zostać zwrócone bezpośrednio przez jej córkę, a środki, które otrzymała na wskazany przez siebie numer konta za miesiąc wrzesień zobowiązuje się oddać. Wobec powyższego skarżąca uznała, że decyzja Prezesa ZUS narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i należy ją uchylić. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a."). Stosownie do wymienionego przepisu sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Przeprowadzając kontrolę decyzji Prezesa ZUS dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego we wskazanym powyżej zakresie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 z późn. zm.; dalej jako: "u.p.p.w.d."). Zgodnie z art. 20 u.p.p.w.d. w przypadku zmiany informacji przekazanych we wniosku lub w dołączonych do niego załącznikach osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do powiadomienia o tym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na swoim profilu informacyjnym w terminie 7 dni od dnia wystąpienia tych zmian (ust. 1), z kolei osoby ubiegające się lub otrzymujące świadczenie wychowawcze, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe są obowiązane do udzielania, na żądanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 2). Z wyżej przedstawionych regulacji wynika bezwzględny obowiązek niezwłocznego informowania organu przez osobę otrzymującą świadczenie o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia. W przypadku, gdy świadczenie wychowawcze wypłacone zostało mimo braku prawa do tego świadczenia, uznaje się je za nienależnie pobrane (art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.), z kolei od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 5 i 6, są naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty (art. 25 ust. 9). Regulacja art. 28 u.p.p.w.d. wskazuje, że w sprawach nieuregulowanych powołaną ustawą, zastosowanie mają przepisy K.p.a. W rozpoznawanej sprawie skarżącej przyznane zostało dnia 7 maja 2024 r. świadczenie wychowawcze na dziecko N. M. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Strony są zgodne, że skarżąca utraciła prawo do świadczenia w związku z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 22 lipca 2024 r. sygn. akt III Nsm 218/24. Powyższe zrodziło obowiązek wydania przez ZUS decyzji uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego oraz obowiązek wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranego świadczenia, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Z akt sprawy jednak wynika, że w dniu 2 sierpnia 2024 r. skarżąca złożyła wniosek, w którym wskazała inny numer rachunku bankowego na który chciała aby przelano przyznane świadczenie. Pismem z dnia 5 sierpnia 2024 r. ZUS zawiadomił skarżącą, że przyznane świadczenie przekazywane będzie na zaktualizowany nr rachunku począwszy od najbliższej wypłaty. Mimo wniosku z dnia 2 sierpnia 2024 r. i informacji ZUS z dnia 5 sierpnia 2024 r. świadczenie za miesiąc sierpień nie wpłynęło na zaktualizowany przez nią numer konta. ZUS nie odniósł się do tej kwestii podczas gdy to na organie ciążył obowiązek działania zgodnie z wnioskiem skarżącej oraz własną informacją i przekazania świadczenia na wskazany przez stronę numer konta bankowego. Organ nie uwzględnił w toku postępowania oświadczenia skarżącej dotyczącego nieuzyskania środków z tytułu świadczenia wychowawczego za miesiąc sierpień 2024 roku, nie zbadał również do kogo należy rachunek bankowy na który przekazane zostało świadczenie, całkowicie pomijając przy tym argumentację przedstawioną w odwołaniu, a także treść pisma z dnia 5 sierpnia 2024 r., którym powiadomił skarżącą, że przyznane świadczenie wychowawcze na dziecko N. M. będzie przekazywane na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawczynię w piśmie z dnia 2 sierpnia 2024 roku począwszy od najbliższej wypłaty. Konsekwencją takiego działania organu było przedwczesne wydanie decyzji zobowiązującej T. M. do zwrotu całości nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami również za miesiąc sierpień 2024 roku. Pokreślenia wymaga, że zgodnie z art. 28 u.p.p.w.d., w sprawach nieuregulowanych w ustawie, a dotyczących w szczególności decyzji z zakresu świadczenia wychowawczego, organy administracji są zobowiązane przestrzegać m.in. zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej jako: "K.p.a."), jak też zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.) oraz są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co nie miało w niniejszej sprawie miejsca. Brak konfrontacji przywołanych okoliczności przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej w sprawie stanowił o naruszeniu zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 K.p.a. Prezes ZUS błędnie natomiast wskazał, że w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a później również w odpowiedzi na skargę, że przekazanie przez skarżącą kwoty świadczenia przypadającej na miesiąc sierpień 2024 roku na konto córki nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. W tym przypadku skarżąca nie przekazała uzyskanego świadczenia na konto córki, tylko organ przekazał świadczenie na konto córki skarżącej pomimo złożenia wniosku przez skarżąca o jej przelanie na inne konto. Powyższe kwestie podniesione przez skarżąca zarówno na etapie postępowania odwoławczego jak i przedmiotowej skardze nie zostały wyjaśnione przez wydaniem decyzji w sprawie. To z kolei doprowadziło Sąd do przekonania, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia 3 stycznia 2025 roku nie spełnia również wymagań wskazanych w art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie przeprowadzając postępowanie Prezes ZUS zobowiązany będzie wziąć pod uwagę oceny i stanowisko zaprezentowane przez Sąd w niniejszym orzeczeniu, a w szczególności wyczerpująco ustalić stan faktyczny sprawy uwzględniając okoliczność przekazania części nienależnie pobranego świadczenia na inny rachunek bankowy oraz należycie uzasadnić podjęte przez siebie rozstrzygnięcie w sposób umożlwiający odtworzenie toku rozumowania oraz pogłębiający zaufanie do organów władzy publicznej.