II SA/Po 1282/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 30 września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia 30 września 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania G. M. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 maja 2014 r. nr [...] o odmowie przyznania zasiłku celowego na zakup i montaż grzejnika centralnego ogrzewania w dużym pokoju, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że decyzją z 12 maja 2014 r. Prezydent Miasta [...] odmówił G. M. przyznania zasiłku celowego na zakup i montaż grzejnika centralnego ogrzewania w dużym pokoju. Strona wniosła odwołanie od tej decyzji, podnosząc, iż grzejnik w dużym pokoju jej mieszkania jest niezbędny w celu spełnienia oczekiwań MOPR-u. Wskazała również, że organ I instancji powołał się na błędne decyzje z 2006 r. Organ odwoławczy uzasadniając swe stanowisko w pierwszej kolejności wyjaśnił, że G. M. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest bierna zawodowo, nie pobiera renty ani emerytury, a w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w czerwcu 2014 r. jej dochodem był wyłącznie zasiłek okresowy w kwocie [...]zł. Kolegium wskazało, że strona zamieszkuje w domu jednorodzinnym dwukondygnacyjnym, którego jest właścicielką. Mając to na względzie organ odwoławczy powołał przepisy art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej: u.p.s., stwierdzając następnie, że G. M. spełnia przesłankę dochodową przyznania pomocy, albowiem jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego, które wynosi [...] zł. Kolegium wskazało, że strona regularnie uzyskuje pomoc od organów pomocy społecznej w innej formie, w postaci zasiłków celowych na zakup żywności, leków oraz niezbędnej odzieży, czy obuwia, a także zasiłku okresowego. Nie została zatem pozostawiona sama sobie w trudnej sytuacji życiowej, a organ pomocy społecznej dostrzega konieczność wspierania jej w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych. Nie oznacza to jednak, że organ winien zaspokajać każdą zgłoszoną potrzebę, albowiem prowadziłoby to do przerzucenia na pomoc społeczną, całkowitych kosztów utrzymania skarżącej. Kolegium zaznaczyło, że przyznanie pomocy w formie zasiłków celowych ma charakter fakultatywny i uzależnione jest od indywidualnych okoliczności sprawy oraz możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo przyjął, że wymiana grzejnika w dużym pokoju domu skarżącej, w świetle okoliczności sprawy nie należy do niezbędnych potrzeb bytowych. Nie można bowiem pominąć tego, że z obserwacji pracownika socjalnego wynika, iż w dużym pokoju znajduje się jeden grzejnik, a drugi jest od lat zdemontowany i nieużywany. Ponadto, strona ma do dyspozycji dom o pow. ok. 130 m2, składający się z 5 pokoi, a więc w okresie grzewczym nie musi korzystać z pomieszczenia, które jej zdaniem jest niedogrzane i wymaga zaopatrzenia w dodatkowe źródło ciepła. Organ II instancji uznał, iż nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest to, że strona na mocy decyzji z dnia 3 lutego 2014 r. otrzymała zasiłek celowy na zakup dwóch grzejników elektrycznych w wysokości [...] zł, a zatem ma możliwość ogrzania tego pomieszczenia z innego jeszcze źródła. Reasumując, Kolegium wziąwszy pod uwagę wskazane fakty oraz to, że strona korzysta regularnie ze środków pomocy społecznej w innych formach, uznało, że prawidłowo organ I instancji odmówił jej pomocy na wskazany cel. G. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO [...]), żądając jej uchylenia. W odpowiedzi SKO [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargę należało oddalić, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta [...] są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja SKO [...] z dnia 30 września 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 maja 2014 r. odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego na zakup i montaż grzejnika centralnego ogrzewania w dużym pokoju zamieszkiwanego przez nią domu. Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie były przepisy art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zgodnie z art. 8 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych, w tym m.in. w formie zasiłku celowego, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, które dochód nie przekracza [...] zł. Co istotne zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może, ale nie musi zostać przyznane, nawet w przypadku spełnienia przez wnoszącego o taki zasiłek przesłanek do jego przyznania. Spełnienie przez wnioskodawcę warunków ustawowych, zarówno co do kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., jak i w zakresie wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 1-15 u.p.s. (np. ubóstwo, bezrobocie, czy niepełnosprawność), nie jest równoznaczne z obowiązkiem przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Przyznanie bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 u.p.s. (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 września 2012 r., sygn. akt IV SA/GL 1144/11, Lex nr 1222446). Stosownie do przepisu art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W doktrynie wskazuje się, że w przepisie tym zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Mowa tu o pomocniczości (subsydiarności). Treść zasady pomocniczości, kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli (...). Zasada pomocniczości, odwołując się do samodzielności jednostek, podkreśla również ich odpowiedzialność. Państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Należy umacniać pierwszeństwo i autonomię jednostki. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa. Innymi słowy zasadę pomocniczości można sprowadzić do zakazu wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Analizowany przepis przewiduje zastosowanie pomocy społecznej przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia (vide: I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej, źródło: Lex Omega). Należy podkreślić, że ustawodawca wskazując, że jednostka powinna w pierwszej kolejności liczyć na własne "uprawnienia", "zasoby" i "możliwości" nie definiuje tych pojęć. Powinny być one każdorazowo indywidualnie badane i oceniane. Z pewnością jednak chodzi tu o wszelkie wierzytelności, możliwości dochodzenia innych praw majątkowych, wartościowe rzeczy ruchome i nieruchomości, a także uprawnienia alimentacyjne. Wobec powyższego należy stwierdzić, że wykładni art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. należy dokonywać w świetle powołanej zasady pomocniczości (art. 2 ust. 1 u.p.s.), a także w świetle celów i możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Mając na względzie, że przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę przyjmuje się, że uznanie to doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Oznacza to, że organ winien z urzędu lub na wniosek strony podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ działając w ramach uznania winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Nie wyklucza to możliwości odmowy przyznania świadczenia (wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), lecz nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Konieczność uzasadnienia rozstrzygnięcia związana jest również z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.). W niniejszej sprawie nie budziło sporu, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ups. Jest bowiem osobą samotnie gospodarującą, która nie uzyskuje dochodów. Jednocześnie, jak wynika z ustaleń organu I instancji, jest ona wspierana w formie zasiłku okresowego i zasiłków celowych na zakup leków, odzieży i obuwia. W dacie złożenia wniosku skarżąca pobierała zasiłek okresowy w kwocie [...]zł miesięcznie. Istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżąca jest właścicielką domu jednorodzinnego dwukondygnacyjnego z pięcioma pokojami, w którym mieszka, w którym to chciałaby zainstalować grzejnik c.o. (w dużym pokoju) i na ten cel przeznaczyć środki z zasiłku celowego. Oznacza to, że skarżąca dysponuje znacznym majątkiem w postaci posiadanej nieruchomości. Jednocześnie wnosi o przyznanie zasiłku celowego na zakup i montaż grzejnika c.o. w dużym pokoju tego domu. Nie kwestionując stanowiska skarżącej co do potrzeby montażu w zamieszkałym przez nią domu grzejnika centralnego ogrzewania, Sąd pragnie wskazać, że potrzeba skarżącej nie sprowadza się do bieżącej naprawy, drobnego remontu czy naprawy w mieszkaniu, lecz do kosztownego zakupu i montażu grzejnika c.o. Ponadto, trafnie organy orzekające stwierdziły, że potrzeba skarżącej w tym zakresie została zaspokojona decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 3 lutego 2014 r., którą to przyznano jej zasiłek celowy na zakup dwóch grzejników elektrycznych w kwocie [...]zł. Zważywszy, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe w domu jednorodzinnym dwukondygnacyjnym z pięcioma pokojami i jednocześnie nie czerpie pożytków z tej nieruchomości, nie wynajmując części pomieszczeń, może ona ograniczyć w sezonie grzewczym swą przestrzeń życiową do pomieszczeń ogrzewanych przy pomocy dwóch grzejników, na których zakup środki uzyskała wspomnianą decyzją organu I instancji. W związku z tym stwierdzić należy, iż trafnie organy orzekające przyjęły, że treść żądania nie odpowiada pojęciu "niezbędnej potrzebie bytowej", w rozumieniu art. 39 ust. 1 u.p.s. Ponadto Sąd pragnie wskazać, że skarżąca dysponując tak znaczącym majątkiem, jakim jest dom dwukondygnacyjny z nieruchomością gruntową, nie wykorzystuje własnych zasobów celem poprawy swej sytuacji materialnej. Jak się wydaje, brak jest przeszkód ku temu, by część domu nawet w stanie do remontu, niezamieszkała przez skarżącą, została wynajęta i przynosiła jej dochód, ewentualnie, by całą nieruchomość sprzedać i uzyskać środki na kupno adekwatnego do potrzeb i możliwości finansowych skarżącej mieszkania oraz środki na zaspokojenie codziennych potrzeb. Stanowczo zaś sprzeczne z zasadą pomocniczości byłaby działalność organów pomocy społecznej zmierzająca do finansowania poprawy stanu technicznego domu mieszkalnego należącego do skarżącej, którego wielkość wydaje się nieadekwatna do jej potrzeb i możliwości. Trzeba mieć też na uwadze, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny (vide: wyrok SN z dnia 3 września 1998 r.- I CKN 908/97 - OSNC 3/99/53 z g glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/ 173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego: "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003, s. 147 i n.). Z tej przyczyny organ pomocy społecznej powinien każdorazowo w drodze wywiadu środowiskowego ustalać, czy potrzeby skarżącej nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 1964r. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej albo rodzeństwo. Stąd też organy pomocy społecznej powinny rozważyć, czy oprócz pomocy publicznej, skarżąca nie mogłaby skorzystać z ewentualnych uprawnień do żądania pomocy od osób obciążonych wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) oddalił skargę.