II SA/Po 129/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi T. K. na czynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. w przedmiocie zgłoszenia zgonu postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. odmówić T. K. przyznania prawa pomocy. T. K. (dalej: "Skarżący"), pismem z 9 lutego 2024 r. złożył za pośrednictwem Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. (dalej: "Kierownik USC" lub "Organ") skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnej w Poznaniu na rażące naruszenie prawa przez wymieniony wyżej organ. Skarżący zakwestionował dokonanie przez Organ transkrypcji zagranicznego aktu zgonu M. M., wnosząc o unieważnienie tej czynności, oraz zaskarżył pozostawienie jako bezprzedmiotowy wniosku Skarżącego inicjującego postępowanie o nr [...] w spraw zgłoszenia zgonu M. M., również wnosząc o unieważnienie tej "decyzji". W pismem z 16 lutego 2024 r. Kierownik USC wyjaśnił, iż skargę potraktowano jako wniesioną w trybie określonym w dziale VIII Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.) która zostanie rozpoznana na podstawie art. 234 k.p.a. Poinformowano, iż skarga dotyczy postępowania wszczętego na wniosek T. K. w sprawie zgłoszenia zgonu M. M.. W dniu 6 marca 2024 r. T. K. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie praw pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznania pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż przedmiotem skargi T. K. są dwie odrębne czynności Kierownika USC: 1) pozostawienie jako bezprzedmiotowy wniosku Skarżącego inicjującego postępowanie o nr [...] w sprawie zgłoszenia zgonu M. M. oraz 2) czynność polegająca na transkrypcji zagranicznego aktu zgonu M. M.. Z tych też przyczyn Sąd zarządził o odrębnym rozpoznaniu skargi co do każdego z ww. przedmiotów zaskarżenia. Skarga dotycząca transkrypcji zagranicznego aktu zgonu M. M. została zarejestrowana pod odrębna sygnaturą – II SA/Po [...]. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634- dalej: "p.p.s.a.") , sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 3 § 2 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Kognicji sądów administracyjnych nie podlegają sprawy inne, niż opisane powyżej, przy czym muszą to być sprawy, w których działania organów administracji charakteryzują się wskazanymi cechami stosunku administracyjnoprawnego. Przystępując do rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej podlega kontroli tego sądu. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia. Podkreślić należy, że działanie organów administracji publicznej (podmiotów wykonujących zadania publiczne), którego nie można sklasyfikować jako jednej z form wskazanych w art. 3 § 2 pkt 1-9, art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a., ani w przepisach szczególnych, nie podlega kontroli sądowej, a podjęte próby jej zainicjowania poprzez złożenie skargi nie mogą być skuteczne. T. K. w swojej skardze z 9 lutego 2024 r. zarzucił, iż Kierownik USC wydał "decyzję" o uznaniu za bezprzedmiotowy wniosku Skarżącego inicjującego postępowanie administracyjnej o nr [...] w sprawie zgłoszenia zgonu M. M.. Tymczasem z informacji udzielonych przez Organ oraz z akt administracyjnych sprawy o wskazanym wyżej numerze wynika, iż do dnia wniesienia skargi Kierownik USC nie wydał decyzji administracyjnej, ani jakiegokolwiek innego aktu, jak też nie podjął czynności polegającej na uznaniu wniosku Skarżącego za bezprzedmiotowy. Zawiadomieniem z dnia 29 stycznia 2024 r., wystosowanym na podstawie art. 10 § 1 K.p.a., Organ poinformował jedynie Skarżącego o dokonaniu transkrypcji zagranicznego aktu zgonu M. M. i zamiarze wydania decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie o numerze nr [...] Niemniej w dacie wniesienia skargi decyzja ta nie była jeszcze wydana. Z akt sprawy administracyjnej wynika, iż nastąpiło to dopiero w dniu 28 lutego 2024 r., a T. K. wniósł od niej odwołanie pismem z 18 marca 2024 r. Skoro zatem w dacie wniesienia skargi brak było aktu lub czynności organu administracji publicznej podlegającej kontroli tego sądu administracyjnego, skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 58 § 3 p.p.s.a jako niedopuszczalna (punkt I sentencji postanowienia). Należy przy tym zaznaczyć, iż zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a skargę do sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Decyzja Kierownika USC z dnia 28 lutego 2024 r. została wydana w postępowaniu administracyjnym w pierwszej instancji, zatem wniesienie na nią skargi do sądu, bez uprzedniego wyczerpania trybu odwoławczego, również byłoby nieskuteczne. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż Skarżącemu nie przysługiwało prawo pomocy. Zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W doktrynie i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, iż skarga nie może zostać uwzględniona. Chodzi więc o taką sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, uw. 1 do art. 247). Potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. będzie zachodziła przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. (zob. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 247., i tam przywołane wypowiedzi doktryny i judykatury). Zatem w sytuacji zakwalifikowania skargi do odrzucenia, co zresztą nastąpiło, tut. Sąd jest uprawniony do uznania takiej skargi za oczywiście bezzasadną w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. To z kolei uzasadnia odmowę przyznanie prawa pomocy Skarżącemu na tym etapie postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., II GZ 101/12 –dostępne na: https://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z tych względów, Sąd, na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy (pkt II sentencji postanowienia ).