II SA/Po 1291/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia ... 2014 r. Nr ... w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia ... 2014 r. nr ... Prezydent Miasta P. odmówił przyznania K. K.pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów usługi fryzjerskiej w kwocie 20 zł, usługi ksero w kwocie 40 zł, usługi stomatologicznej w kwocie 500 zł, doładowania telefonu w kwocie 40 zł oraz tytułem zwrotu za zakup żywności w kwocie 157,96 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniach 6, 7 i 17 marca 2014 r. K. K.złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów usługi fryzjerskiej w kwocie 20 zł, usługi ksero w kwocie 40 zł, usługi stomatologicznej w kwocie 500 zł, doładowania telefonu w kwocie 40 zł oraz tytułem zwrotu za zakup żywności w kwocie 157,96 zł. Prowadząc postępowanie administracyjne ustalono, że wnioskodawca nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, pomimo zdiagnozowanej przewlekłej choroby nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowił zasiłek okresowy w wysokości 271 zł przyznany na okres od 1 stycznia do 31 marca 2014 r. oraz zasiłki celowe, w tym zasiłek na żywność w kwocie 400 zł miesięcznie (w miesiącach IV-VI 2014 r.). Organ wyjaśnił, że K. K.zamieszkuje w domku letniskowym na terenie Rodzinnych Ogródków Działkowych, w P., do którego prawo posiada jego ojciec W. K.. Domek posiada jeden pokój, w którym wydzielony jest aneks kuchenny, toaleta oraz strych. Do altany doprowadzony jest prąd i woda. Ogrzewana jest piecykiem elektrycznym oraz piecem typu "koza". Następnie organ wyjaśnił, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej: u.p.s. oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823) wynosi 542 zł dla osób samotnie gospodarujących. Dochód K. K.nie przekracza tak określonego kryterium. Organ I instancji wskazał, że w celu zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego przyznano mu zasiłek okresowy w okresie od dnia 1 stycznia 2014 r. do 31 marca 2014 r. w wysokości 271 zł miesięcznie oraz zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 400 zł miesięcznie. Łącznie skarżący otrzymał zatem w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w lutym 2014 r. kwotę 671 zł. Zdaniem Prezydenta Miasta P. zwrot środków finansowych przeznaczonych przez skarżącego na zakup wymienionych powyżej przedmiotów i usług nie mogą być uznane za niezbędną potrzebę życiową, bowiem są to potrzeby wykraczające znacznie poza zakres konieczności. Organ wyjaśnił, że zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, pomoc ta ma wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a rozmiar, forma i rodzaj świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy i możliwości pomocy społecznej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. K.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia ...2014 r. nr ..., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że podstawą odmowy przyznania pomocy finansowej K. K.przez organ I instancji w przedmiotowej sprawie była okoliczność, że wnioskował on o przyznanie pomocy na cele, które nie mogą być uznane za niezbędna potrzebę życiową osób i rodzin. Organ odwoławczy podzielił to stanowisko, wskazując, że skarżący stale korzysta z pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego w wysokości 271 zł miesięcznie oraz zasiłku na zakup żywności w wysokości 400 zł miesięcznie. Skarżący otrzymuje nadto zasiłki celowe na pokrycie innych potrzeb, korzysta także z pomocy niepieniężnej. Wyjaśnił, że decyzjami z dnia ...2014 r. przyznano stronie zasiłek celowy na zakup leków w kwocie 6,74 zł i z przeznaczeniem na pokrycie kosztów energii elektrycznej w kwocie 650 zł. Oznacza to, że wysokość udzielonej stronie pomocy pozwala na samodzielne pokrywanie potrzeb strony i nie uzasadnia przyznania jej dodatkowych środków tytułem zwrotu kosztów doładowania telefonu, czy usług ksero. Kolegium wskazało też, że zwrot kosztów usług stomatologicznych w wys. 500 zł nie mieści się w możliwościach pomocy społecznej, tym bardziej, że część tych usług refundowana jest przez NFZ. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. K. K.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów usługi fryzjerskiej w kwocie 20 zł, usługi ksero w kwocie 40 zł, usługi stomatologicznej w kwocie 500 zł, doładowania telefonu w kwocie 40 zł oraz tytułem zwrotu za zakup żywności w kwocie 157,96 zł. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji są przepisy ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.). W myśl art. 39 ust.1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 u.p.s., a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 u.p.s.). Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej. Równocześnie, jak wynika z powołanych powyżej przepisów, wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, pozostawiając kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. Pamiętać jednak należy, że organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swoich uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Co więcej, podjęte przez niego ustalenia muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia (decyzji administracyjnej). Fakultatywność i uznanie administracyjne w przedmiocie wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego nie oznacza bowiem pełnej dowolności i nie może prowadzić do urzędniczej samowoli. Zauważyć również należy, że wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy zauważyć, że w okresie, w którym K. K.wystąpił z wnioskiem oraz w którym wydano zaskarżoną w tej sprawie decyzję, korzystał on z regularnego wsparcia w postaci zasiłku okresowego oraz zasiłku na zakup żywności w łącznej kwocie 671 zł miesięcznie. Podkreślić trzeba, że świadczenia te miały charakter stały (co Sądowi jest znane z urzędu) i stanowiły istotne wsparcie w zaspokojeniu potrzeb skarżącego, w tym potrzeb żywnościowych. Nadto decyzjami z dnia ...2014 r. otrzymał zasiłek celowy na zakup leków w kwocie 6,74 zł oraz z przeznaczeniem na pokrycie kosztów energii elektrycznej w kwocie 650 zł. W ten sposób, jak trafnie uznały organy orzekające, niezbędne potrzeby bytowe skarżącego zostały zaspokojone. Podzielić należy stanowisko organów administracji, że świadczenia, o jakie wystąpił skarżący w zakresie pokrycia kosztów usług fryzjerskich, ksero, czy usług stomatologicznych nie mieściły się w zakresie potrzeb niezbędnych, w każdym razie oceniając je z perspektywy sytuacji skarżącego. Sąd potrzeb tych oczywiście nie deprecjonuje, jednak zgadza się z organami, że mogą być one finansowane, poza kosztami usług stomatologicznych, ze środków, jakie skarżący regularne otrzymuje (zwłaszcza zasiłku okresowego). Odnosząc się zaś do uzyskania zasiłku celowego na pokrycie kosztów usług stomatologicznych Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że część tychże usług, w ich niezbędnym zakresie, finansowana jest ze środków publicznych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie. Przepis art. 15 ust. 2 pkt 7 tej ustawy określa, że świadczeniobiorcy przysługują świadczenia gwarantowane z zakresu m.in. leczenia stomatologicznego. Wykaz refundowanych świadczeń stomatologicznych został zawarty zaś w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego (Dz. U. poz. 1462). Tym samym skarżący ma możliwość skorzystania z leczenia stomatologicznego refundowanego przez NFZ, nie obarczając kosztami tego leczenia organów pomocy społecznej. Sąd pragnie przy tym wskazać, że wykorzystując instytucję zasiłku celowego nie można żądać od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb osób potrzebujących w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Jak wskazano, organ - oceniając sytuację materialną danej osoby - może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. W przypadku K. K.pomoc wspierająca go realizowana jest w formie regularnych świadczeń w postaci przyznania określonej kwoty pieniężnej. Na marginesie trzeba też zwrócić uwagę, że pomoc stała otrzymywana przez K. K.wynosi 671 zł (nie biorąc pod uwagę przyznawanych dodatkowo zasiłków celowych), a więc stanowi kwotę wyższą, aniżeli kryterium dochodowe w ogóle uprawniające do wystąpienia przez osobę samotnie gospodarującą o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Nie jest to oczywiście przesłanka negatywna przyznania świadczeń, niemniej stanowi pewne wskazanie, pozwalające określić w sposób przybliżony, jakie wsparcie ustawodawca uznaje za wystarczające. Mając na względzie powyższe Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 zew zm.) skargę oddalił, o czym orzeczono w sentencji wyroku.