II SA/Po 1304/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2014r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Kierownik Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P., decyzją z dnia [...] 2014 r. o nr [...] odmówił przyznania A. G. pomocy finansowej na uregulowanie czynszu za marzec 2014 r. w kwocie 714,20 zł, opłacenie energii elektrycznej w kwocie 383,88 zł i zakup leków w wysokości 454,25 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż A. G. pismem z dnia 1 kwietnia 2014 r., wniósł o udzielenie zasiłku celowego na uregulowanie czynszu za marzec 2014 r. w kwocie 714,20 zł, opłacenie energii elektrycznej w kwocie 383,88 zł i zakup leków w wysokości 454,25 zł. Organ ustalił, iż w związku z utratą z dniem 31 marca 2014 r. prawa do renty, wnioskodawca w kwietniu i nie osiągnął dochodu i tym samym spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Dalej organ wskazał, iż odrębnymi decyzjami z dnia 30 kwietnia 2014 r. udzielił A. G. pomocy w formie zasiłku okresowego w kwocie 418,- zł (decyzja nr [...] ), a także w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 250,00 zł na kwiecień i na maj (decyzja nr [...]) oraz w wysokości 250 zł na czerwiec 2014 r. (decyzja [...] ). Odnośnie wniosku o udzielenie pomocy na uregulowanie czynszu za miesiąc marzec 2014 r. organ stwierdził, iż wnioskodawca oczekuje w rzeczywistości pomocy w całkowitym regulowaniu zobowiązań wynikających z zawartej umowy najmu mieszkania, tymczasem pomoc społeczna nie jest instytucją powołaną do comiesięcznego wspierania jednej osoby w opłacaniu jej zobowiązań, a powołaną do doraźnego wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Organ zaznaczył, iż A. G. nie podejmuje kroków zmierzających do rozwiązania swojej sytuacji mieszkaniowej, pomimo licznych form pomocy zaproponowanych przez organ pomocy społecznej, poprzez złożenie wniosku o zamianę mieszkania lub złożenie wniosku o przyznanie lokalu socjalnego. W związku z faktem braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w tym zakresie zgodnie z art. 11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej tut. Organ nie widzi podstaw do przyznania pomocy na uregulowanie czynszu. Odnosząc się do wniosku o pomoc finansową na opłacenie energii i zakup leków organ zauważył, iż w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku A. G. miał do dyspozycji kwotę renty w wysokości 728,45 zł. Opłaty jakie poniósł to opłata czynszu w wysokości 100,00zł , wody i ścieków w wysokości 100 zł, gazu w wysokości 87,82 zł. Z kolei ośrodek pomocy społecznej uregulował poprzednie rachunki za energię, zakup leków, i zakup okularów. Ponadto wskazano, że wnioskodawca nie rozliczył się z przyznanych zasiłków na zakup leków, zgodnie z załączonymi w sprawie specyfikacjami wyceny leków wraz z załączonymi receptami i okularów. Organ stwierdził, że oczekiwanie regulowania każdorazowo zobowiązań wynikających ze zużycia energii jest przerzuceniem ciężaru utrzymania na organy pomocy społecznej. Ponieważ podstawowe potrzeby strony zostały zabezpieczone przyznanym odrębną decyzją zasiłkiem okresowym i zasiłkiem celowym na zakup żywności jest ona w stanie z otrzymanej kwoty zabezpieczyć także zakup niezbędnych leków przepisanych przez lekarzy prowadzących. W ocenie organu, takie leki wnioskodawca powinien zakupić z własnych dostępnych środków. A. G. wniósł odwołanie od wyżej opisanej decyzji z dnia [...] 2014 r., [...]w zakresie dotyczącym odmowy przyznania pomocy na opłatę czynszu i energii elektrycznej. Podniósł, iż jego zadłużenie z tytułu nieuregulowanego czynszu wynosi około 20 000 złotych, a on nie ma środków na jego uregulowanie, jak też zapłatę rachunku za energię elektryczną. Zdaniem strony działania pracowników socjalnych zmierzają do pozbawienia go dachu nad głową. Decyzją z dnia [...] 2014 r., nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej uregulowania bieżącego rachunku za energię elektryczną w wysokości 281,00 zł i w tym zakresie przyznało A. G. zasiłek celowy w miesiącu kwietniu 2014 r. na uregulowanie bieżącego rachunku za energię elektryczną w kwocie 281,00 zł. W pozostałej części Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Mając na względzie, treść art. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz fakt, iż A. G. spełnia ustawowe kryterium dochodowe (art. 8 ust 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej) Kolegium uznało za zasadne przyznać wnioskodawcy zasiłek celowy na opłacenie bieżącego rachunku za energię elektryczną w wysokości 281,00 zł. Według organu odwoławczego potrzeba ta została uwzględniona, gdyż jest to opłacenie bieżącego rachunku za energię elektryczną i przy spełnieniu przesłanki wynikającej z art. 8 cyt. ustawy, odpowiada celom i mieści się w możliwościach pomocy społecznej. Dalej organ wskazał, iż nie znaleziono podstaw do przyznania pomocy finansowej na opłacenie A. G. zaległej faktury za energię elektryczną w wysokości 102,88 zł, której termin płatności przypadał na dzień 26 lutego 2014 r. Wyjaśniono, iż wnioskodawca oczekuje całkowitego regulowania jego zobowiązań wynikających z zawartej umowy najmu mieszkania, tymczasem pomoc społeczna jest instytucją przeznaczoną do działania doraźnego, a nie do stałego, comiesięcznego wspierania osoby wymagającej pomocy. Przyznawanie A. G. regularnej pomocy pokrywającej w części koszty opłat czynszowych nie przyczyni się do poprawy jego sytuacji, gdyż zadłużenie A. G. wobec właściciela zajmowanego lokalu wynosi około 20 000 zł. Tym samym udzielenie pomocy w tym zakresie byłoby w gruncie rzeczy udzieleniem pomocy wierzycielowi skarżącego, a więc podmiotowi, do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej. Skargę na powyższą decyzję w części dotyczącej odmowy "przyznania zasiłku celowego na opłaceniu "czynszu za miesiąc październik 2013 r. oraz zaległość od 1 stycznia 2011 r. do października 2013 r. w kwocie 15.991,20 zł" wniósł A. G.. Skarżący podniósł, iż w 2010 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w P. ustalił z pracownikami socjalnymi, iż Ośrodek ten będzie pokrywał za niego koszty czynszu i energii elektrycznej, natomiast on będzie z swojego niskiego dochodu ponosił koszt zakupu żywności, leków, środków czystości, opłaty za gaz, wodę i ścieki. W jego ocenie został oszukany przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. i celowo wprowadzony w zadłużenie. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Obecny na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. skarżący podtrzymał swoją skargę i zawarte w niej zarzuty oraz wskazał, iż nie jest w stanie porozumieć się z obecnym właścicielem mieszkania w kwestii jego zamiany na mniejsze, natomiast działania pracowników ośrodka pomocy społecznej mają na celu odebrania mu mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena zgodności z prawem działania organów administracyjnych orzekających w sprawie przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na uregulowanie czynszu za marzec 2014 r. w kwocie 714,20 zł oraz opłacenie rachunku za energię elektryczną za miesiąc styczeń w kwocie 102,88 zł. W tym miejscu zauważyć należy, iż przedmiotem orzekania przez organy obu instancji był wniosek skarżącego z dnia 1 kwietnia 2014 r. o udzielenie zasiłku celowego na uregulowanie czynszu za marzec 2014 r. w kwocie 714,20 zł, opłacenie energii elektrycznej w kwocie 383,88 zł i zakup leków w wysokości 454,25 zł. Zatem zarzuty podniesione w skardze, a dotyczące odmowy przyznania pomocy finansowej na opłacenie czynszu za miesiąc październik 2013 r. oraz zaległość od 1 stycznia 2011 r. do października 2013 r. w kwocie 15.991,20 zł wykraczają po za granice rozpatrywanej przez Sąd sprawy. Ponadto zauważyć należy, iż skarżący w odwołaniu podniósł, że nie kwestionuje odmowy przyznania mu pomocy na zakup leków . Z kolei organ II instancji uwzględnił w części jego wniosek o przyznanie pomocy na opłacenie rachunku za energię elektryczną i przyznał mu na ten cel zasiłek celowy w kwocie 281,00 zł . Tym samym zbadania wymaga jedynie kwestia zasadności odmowy udzielenia skarżącemu pomocy w zapłacie czynszu za miesiąc marzec 2014 r. oraz w uiszczeniu rachunku za energię elektryczną w wysokości 102,88 zł. W niniejszej sprawie okolicznością niewątpliwą jest to, że skarżący w dacie złożenia wniosku, spełniał kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej, uzasadniające przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.). Wspomniany przepis w ust. 1 stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Natomiast z ust. 2 wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przepis art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przewiduje, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem m.in. art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł. Wysokość kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej została ustalona w § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2012, poz. 823). W tym miejscu zaznaczyć trzeba, iż decyzje dotyczące zasiłków celowych wydawane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Z powołanego art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Taki charakter decyzji oznacza, że jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w tym przepisie, to jednak ma on swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Przesłankami tymi są: kryterium dochodowe określone w art. 8 ust.1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz zaistnienie konieczności zaspokojenia potrzeby bytowej. W rozpatrywanym przypadku uznaniowość kontrolowanej decyzji skutkuje tym, że w razie spełnienia przez skarżącego kryterium dochodowego organ nie miał obowiązku przyznania mu wszystkich zawnioskowanych zasiłków. Miał jednak obowiązek ustalenia prawidłowego i pełnego stanu faktycznego oraz należytego i racjonalnego wskazania przyczyn dla których odmówił przyznania zasiłku (zasiłków). Kontrola sądu administracyjnego I instancji, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę. W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08). Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracyjnemu pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy mieszczącego się w granicach zakreślonych w art.7 K.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż organy obu instancji prawidłowo opisały sytuację finansową skarżącego uwzględniając jego dochody i konieczne wydatki, wyjaśniły cel przyznawania zasiłku celowego oraz zasady uzależniające wysokość przyznanego świadczenia od uzasadnionych potrzeb i sytuacji życiowej wnioskodawcy. Ponadto wskazały na zakres pomocy uzyskiwanej przez skarżącego z Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w P. w calu zaspokojeniu jego potrzeb bytowych takich jak zasiłek okresowy na miesiąc kwiecień 2014 r. oraz zasiłki celowe na zakup żywności w miesiącach kwiecień-czerwiec 2014 r. Organy obu instancji uzasadniły też niecelowość udzielania pomocy skarżącemu w uiszczeniu czynszu, a organ II instancji także w uiszczeniu rachunku za energię elektryczną w kwocie 102,88 zł uznając, iż niecelowe jest przerzucania całego ciężaru ponoszenia kosztów utrzymania na ośrodek pomocy społecznej w sytuacji gdy skarżący nie podejmuje konkretnych działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji lokalowej i nie współpracuje z pracownikami socjalnymi w tym zakresie. Powyższe wskazuje, iż organy administracyjne I i II instancji nie naruszyły granic uznania administracyjnego, mając przy tym na względzie słuszny interes obywatela. Należy bowiem podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa zmierzającą do umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężanie sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest wspieranie, a nie wyręczanie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc państwa ma zatem charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Treść tego przepisu powinna być odczytywana przez pryzmat art. 3 ust. 4 ustawy, który stanowi, że potrzeby osoby i rodziny powinny być zaspokojone jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być więc dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta. Określone potrzeby osób i rodzin mogą być jednak zrealizowane tylko wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej 9patrz wyrok NSA z dnia 22 marca 2012 r. o sygn. I OSK 1747/12 – opubl. na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl.) Zauważyć trzeba, że zakres pomocy, z jakiej korzysta skarżący, pozwala przyjąć, że organy pomocy społecznej czynnie wspomagają go w przezwyciężeniu jego trudnej sytuacji życiowej na co wskazują, m.in. dwie decyzje z [...]2014 r., którymi przyznano skarżącemu zasiłek okresowy na miesiąc kwiecień 2014 r. w kwocie 418 zł oraz zasiłki celowe na zakup żywności w miesiącach kwiecień-czerwiec w łącznej wysokości 750,- zł. Ponadto organ II instancji przyznał skarżącemu zaskarżoną przez niego decyzją zasiłek celowy na zapłatę bieżącego rachunku za energię eklektyczną w kwocie 281,- zł Nie był zatem w tym okresie pozbawiony wsparcia ze strony organów pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie organy odmówiły skarżącemu przyznania pomocy na spłatę zadłużenia czynszowego za miesiąc grudzień 2013 r. Jest to o tyle istotne, że zarówno analiza akt sprawy, jak i orzeczeń tutejszego Sądu (okoliczność wiadoma Sądowi z urzędu) wskazuje, że problem nieuiszczania czynszu przez skarżącego czy też innymi słowy brak wystarczających środków na pokrycie kosztów wynajmu mieszkania nie stanowi nowego problemu, lecz stanowi problem nierozwiązany już od kilku lat, skoro zaległości w zapłacie czynszu sięgają aż stycznia 2011 r., na co zwrócił uwagę sam skarżący. W tych okolicznościach nie można przyjąć, aby wniosek o udzielenie pomocy na zapłatę czynszu w marcu 2014 r. zmierzał do poprawy sytuacji skarżącego w tym zakresie. Wprawdzie skarżący podnosi, iż podejmuje działania zmierzające do obniżenia wysokości czynszu, to jednak nie wykazał, aby podjął on konkretne działania zmierzających do realizacji powyższego celu. Udzielenie pomocy w tym zakresie skutkowałoby powstaniem sytuacji, w której organ wyręczałby skarżącego w niemal wszystkich kosztach związanych z utrzymaniem mieszkania, co niewątpliwie nie stanowi czynnika motywującego do podejmowania przez skarżącego konkretnych wysiłków zmierzających do poprawy swojej sytuacji bytowej poprzez zmianę wysokości kosztów utrzymania mieszkania, czy to przez uzyskanie obniżenia czynszu czy też zdobycia uprawnienia do dodatku mieszkaniowego. Ponadto organ I instancji wykazał, iż skarżący jest w stanie z uzyskanych do tej pory w ramach pomocy społecznej środków (w szczególności z zasiłku okresowego) pokryć koszty związane z zużyciem energii elektrycznej. Koszt ten, po przyznaniu przez organ II instancji skarżącemu zasiłku celowego w wysokości 281,- zł, obciąża go w kwocie 102,88 zł. Mając na względzie powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i stąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.