II SA/Po 1305/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Marzenna Kosewska Protokolant sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu w dniu 08 października 2004r. sprawy ze skargi M. Ch. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja nie mogą być wykonane. /-/ M. Kosewska /-/ B. Koś /-/ W. Długaszewska Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] roku wydaną na podstawie art.104 kodeksu postępowanie administracyjnego (Dz .U .Nr 9/80 późn. 26) oraz §1 i §10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych Dz. U .nr 65 póz 294 z późn zm.), stwierdził u M.Ch. brak podstaw do uznania choroby zawodowej – alergicznego zawodowego zapalenia skóry rąk i przedramion wymienionego w pozycji 10 wykazu, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku( Dz.U.Nr 65, późn. 294). W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że M.Ch. była zatrudniona - od 1.09.1973 roku do 24.03.1991 roku w Gminnej Spółdzielni "A" w W. na stanowisku ciastkarza, (od 22.06.1985 do 24.03.1991 przebywała na urlopie wychowawczym),- od 28.06.1993 roku do 10.05.1999 roku w Spółce B, jako operator produkcji w Zakładzie [...]. Podczas pracy na stanowisku ciastkarza w Gminnej Spółdzielni ,,A" w W. M. Ch. miała bezpośredni kontakt przez ręce oraz drogą wziewną ze zawiązkami uważanymi w medycynie za alergeny - związki niklu, chromu oraz pył mąki, występującymi w środowisku pracy przy produkcji pieczywa cukierniczego oraz mycia naczyń i sprzętu ze stali nierdzewnej. Również w spółce B, jako operator produkcji, podczas wykonywania czynności montażowych w Zakładzie [...] stykała się przez ręce z alergenami - związkami chromu i niklu występującymi w detalach lampowych oraz drogą oddechową z czynnikami pochodzącymi ze stanowiska kitowania i lutowania (formaldehyd, fenol, amoniak, ołów, cyna). Powyższe informacje uzyskano przeprowadzając wnikliwe wywiady epidemiologiczne z chorą oraz w środowisku pracy. W wyniku przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego ustalono, że pierwsze objawy chorobowe wystąpiły u M.Ch. w kwietniu 1986r (pierwsza wizyta w Poradni Dermatologicznej Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w P. w dniu [...]r rozpoznanie Egzema manus). Czyli pierwsze zmiany alergiczne na skórze wystąpiły, gdy chora nie pracowała zawodowo (jak zaznaczono na wstępie uzasadnienia w okresie od 22.06.1985r do 24.03.1991 roku przebywała na urlopie wychowawczym), co wskazywałoby na pozazawodową etiologię schorzenia. Ustalono ponadto, że M.Ch. od roku 1985 do dnia dzisiejszego jest pod opieką lekarza dermatologa, o czym świadczą liczne wpisy do historii choroby w poradni dermatologicznej, gdzie stwierdzano występowanie okresowych zmian rumieniowych, grudkowych, nadżerkowych na skórze głowy, dekoltu, przedramion, brzucha, dłoni (ostatni wpis 25.05.2001roku). Od 10.05.1999r M. Ch. nie pracuje zawodowo, czyli nie ma kontaktu z alergenami występującymi w środowisku pracy. Przeprowadzone w dniu 27.04.2001 roku konsultacyjne badanie dermatologiczne w Wielkopolskim Centrum Medycyny Pracy, Poradnia Chorób Zawodowych Skóry w Poznaniu - ,, próby naskórkowe wypadły dodatnio z solami niklu. Wywiad wskazuje na atopowe podłoże zmian skórnych". Wcześniej przeprowadzone testy naskórkowe w Szpitalu Specjalistycznym w P. na oddziale dermatologicznym w dniu 19.02.1999 roku wykazały, że M. Ch. jest uczulona na szereg substancji: związki chromu, związki niklu, parafenylenodwuaminę epidian, pyłki traw, słomę, siano, kurz, roztocza. Można zatem domniemać, że stwierdzona u M. Ch. choroba - alergiczne zawodowe zapalenie skóry rąk i przedramion, wynika z wrodzonych skłonności alergicznych i uczulenia na wiele substancji, z którymi ma kontakt w życiu codziennym, w środowisku domowym. Z przeważającym prawdopodobieństwem - nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy stwierdzoną chorobą u M.Ch. a wykonywaną do 1999 roku pracą operatora produkcji w Zakładzie [...] w spółce A, wobec tego nie można orzec choroby zawodowej (...). M. Ch. odwołała się od wskazanej wyżej decyzji. Wojewódzki Inspektor Sanitarny dla województwa [...] w [...], rozpoznając odwołanie M. Ch. od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] roku, decyzją z dnia [...] roku, wydaną na podstawie art.4 pkt 5 a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej /t.j. Dz.U.Nr 90, późn. 575 z 1998r./, § 1 ust.1 i 2 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych / Dz.U. Nr 65, póz. 294 z 1983r., ze zmianami i w związku z art. 138 § l pkt l kodeksu postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu odwołania M. Ch., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, m.in., iż Wojewódzki Inspektor Sanitarny dla [...] w [...] skierował M. Ch. na badania konsultacyjne do Instytutu Medycyny Pracy Kliniki Chorób Zawodowych w Łodzi. Instytut Medycyny Pracy Klinika Chorób Zawodowych w Łodzi wydał w dniu [...]r. orzeczenie [...] po przeprowadzeniu badania M.Ch. w Klinice Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi w okresie od [...]r do [...]r. W czasie hospitalizacji w Klinice Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi stwierdzono przedmiotowym badaniem dermatologicznym nasilone zmiany wypryskowe głównie na przedramionach, szyi, klatce piersiowej i brzuchu. Wykonane próby naskórkowe z zestawem standardowym alergenów zawodowych, alergenami tworzyw sztucznych, izocjanianów, żywic epoksydowych wypadły ujemnie - poza dodatnim testem z niklem - potwierdzając izolowane uczulenie pacjentki na ten metal, powszechnie występujący w środowisku pozazawodowym. Rozpoznano: rozsiane zapalenia skory. Analiza dostarczonych danych o narażeniu zawodowym pacjentki, dokumentacji lekarskiej oraz wyników badań dermatologicznych wykonanych w Klinice Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi nie daje podstaw do rozpoznania zawodowej etiologii choroby skóry. M.Ch. wniosła skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego dla województwa [...] w [...] wnosząc o uchylenie decyzji, jako niezgodnej z prawem. Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) chorobą zawodową jest choroba wymieniona w wykazie takich chorób, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. W sytuacji zatem, gdy orzeczona została, przez upoważnioną jednostkę określoną w § 7 rozporządzenia, choroba znajdująca się w wykazie chorób zawodowych, postępowanie organów Inspekcji Sanitarnej musi wykazać, czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy nią a czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy lub wykluczyć jego istnienie. Z akt sprawy wynika, że skarżąca, jako pracownik spółki B, narażona była na działanie czynników wywołujących rozpoznaną u niej chorobę – alergiczne rozsiane zapalenie skóry, a mimo to nie uznano tej choroby za zawodową, albowiem, jak wskazują organy inspekcji sanitarnej, mogły ją spowodować czynniki związane nie tylko ze środowiskiem pracy, a powszechnie występujące w środowisku pozazawodowym. Możliwość taką potwierdziła opinia Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J.Nofera w Łodzi. Zdaniem Sądu jednakże, nie może to przesądzać o tym, iż przyczyny choroby były pozazawodowe. Samo stwierdzenie istnienia choroby oczywiście, nie wyklucza możliwości udowodnienia, że mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę, powstanie jej w konkretnym wypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, w takim przypadku jednak ciężar dowodu spoczywa na organach inspekcji sanitarnej, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową. W przedmiotowej sprawie nie udowodniono, że rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego na działanie czynnika szkodliwego, sposób wykonywania pracy, nie spowodowały choroby u skarżącej. Nie zgromadzono bowiem żadnych dowodów wykluczających związek przyczynowy pomiędzy występującymi w środowisku pracy czynnikami szkodliwymi a orzeczoną chorobą. Kwestionując zaś związek przyczynowy powstałej choroby z wykonywaną przez M. Ch. pracą, organy inspekcji sanitarnej wskazały jedynie, iż schorzenie występujące u skarżącej ma podłoże pozazawodowe wynikające z wrodzonych skłonności alergicznych i uczulenia na wiele substancji, z którymi ma kontakt w życiu codziennym, w środowisku domowym. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25.05.1999r. I SA 148/99 wskazano jednakże , iż " w świetle § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) - nie jest warunkiem koniecznym, aby powodujące chorobę czynniki występowały tylko w środowisku pracy i poza pracą kontakt z nimi był niemożliwy." W uzasadnieniu wskazanego wyroku NSA stwierdził, że nie ma znaczenia, że czynniki szkodliwe dla pracownicy mogą być obecne w gospodarstwie domowym, stanowiąc składnik materiałów, z których są wykonane przedmioty codziennego użytku. Zaś w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 1994 r. w spr. I SA 1640/93 opubl. ONSA nr 1/1995 poz. 28 oraz z dnia 22.01.1998 I S.A. 1029/97 wskazano również , iż dla spełnienia przesłanki § 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy tylko dla jednego pracownika, z uwagi na jego osobniczą wrażliwość. Ponadto, jak wynika zarówno z dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego w 1999 roku i dokumentacji lekarskiej zgromadzonej w aktach sprawy, w tym informacji zawartej w dwukrotnych zgłoszeniach choroby zawodowej, dokonanych przez jednostki szpitalne, u skarżącej w okresie zatrudnienia i w związku z wykonywaną pracą nastąpiło zaostrzenie objawów chorobowych. Skarżąca podczas wykonywania czynności montażowych w zakładzie pracy miała bezpośredni kontakt z częściami lamp, w skład których wchodziły m.in. nikiel i chrom. Przeprowadzone u skarżącej we wrześniu 1998 roku i w lutym 1999 roku testy wykazały dodatni odczyn na związki chromu, niklu. Orzeczeniem lekarskim wydanym w dniu 17.03.1999 roku stwierdzono u M.Ch. alergiczne zawodowe zapalenie skóry rąk i przedramion, i na tej podstawie Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu [...] roku, wydał decyzję o uznaniu choroby zawodowej, wskazując na istnienie związku przyczynowego pomiędzy nabytym schorzeniem a wykonywaną pracą zawodową. Zdaniem Sądu brak wyraźnego ustosunkowania się do wskazanych wyżej dokumentów i ich oceny, przy ograniczeniu się do przyjęcia podatności alergicznej u skarżącej oraz faktu powszechnego występowania również w środowisku pozazawodowym związków niklu i chromu, oznacza, iż organy obu instancji nie podjęły wszelkich kroków mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, tym samym zaś, nie było dostatecznych podstaw do uznania braku związku przyczynowego za okoliczność udowodnioną. Wobec powyższego, uznając, iż nastąpiło naruszenie przepisów art.7, art.77 § 1 i art. 80 kpa, co doprowadziło do naruszenia § 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, na podstawie wskazanych wyżej przepisów oraz art. 145 §1 pkt 1 lit a i c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U.Nr 153, poz. 1270) Sąd orzekł , jak w sentencji. /-/M.Kosewska /-/B.Koś /-/W.Długaszewska