II SA/Po 1305/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] października 2013 r. znak [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego postanawia I. umorzyć postępowanie w zakresie żądania zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, II. ustanowić dla E. K. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu. /-/ E. Podrazik Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2013 r. E. K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ma zaległości w opłatach czynszowych. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, który studiuje na studiach dziennych w P., co wiąże się ze zwiększonymi kosztami utrzymania. Nadto syn jest niepełnosprawny. Posiadają mieszkanie w Jarocinie o powierzchni 54,8 m². Utrzymują się z renty chorobowej skarżącej w wysokości 456,26 zł netto miesięcznie oraz jej zasiłku pielęgnacyjnego – 153 zł, zasiłku rodzinnego – 116 zł, dodatku mieszkaniowego – 246 zł, alimentów na syna – 380 zł, zasiłku pielęgnacyjnego na syna – 153 zł, dodatku rehabilitacyjnego – 80 zł oraz stypendium syna – 700 zł, co łącznie daje kwotę 2.284 zł netto miesięcznie. Koszty, jakie ponosi, to czynsz – 529 zł, prąd – 170 zł co dwa miesiące oraz gaz – 100 zł. Nadto, skarżąca ponosi koszty utrzymania syna w P.: wynajem pokoju – 600 zł, utrzymanie – 600 zł, lekarstwa – 100 zł. Nie posiada żadnych oszczędności lub wartościowych ruchomości. Korzysta ona natomiast z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2014 r. referendarz sądowy (1) ustanowił dla E. K. adwokata, którego miała wyznaczyć Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu, oraz (2) oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu referendarz sądowy wyjaśnił, że skarżąca zwolniona jest na mocy ustawy z obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z udziałem w niniejszej sprawie, co wynika z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest zatem aktualne jedynie w sytuacji, gdy na podmiocie występującym z takim żądaniem ciąży obowiązek uiszczenia tych kosztów. Skoro skarżąca zwolniona jest poniesienia tych kosztów na mocy ustawy, to zwolnienie od tych kosztów w drodze postanowienia nie może być przyznane i w konsekwencji należy oddalić wniosek w tym zakresie zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy. Tym samym żądanie obejmujące wydanie orzeczenia o zwolnieniu od kosztów sądowych jest bezpodstawne. Niemniej, skarżąca złożyła także wniosek o ustanowienie adwokata, który podlegał już merytorycznemu rozpoznaniu w oparciu o sytuację majątkową, rodzinną i finansową. Referendarz sądowy przytoczył następnie treść przepisów, które w jego ocenie znajdowały zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, podnosząc zarazem, że z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, iż sytuacja skarżącej pozwala na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Utrzymuje się ona bowiem wraz z synem z renty chorobowej, zasiłków z pomocy społecznej oraz ze stypendium syna. Wysokość uzyskiwanych dochodów nie pozwala na poniesienie kosztów podstawowego utrzymania rodziny, gdyż skarżąca posiada zaległości w opłatach czynszowych. Koszty koniecznego utrzymania są zwiększone z uwagi na fakt, że syn studiuje poza miejscem stałego zamieszkania i z uwagi na niepełnosprawność ponosi dodatkowe wydatki na lekarstwa. Skarżąca nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie honorarium profesjonalnego pełnomocnika. Przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa wskazuje zatem, że nie ma możliwości wygospodarowania jakichkolwiek środków na pokrycie wynagrodzenia adwokata z wyboru. Dlatego też należało przyznać prawo pomocy w tym zakresie. Pismem z dnia [...] lutego 2014 r. skarżąca E. K. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 13 stycznia 2014 r. W uzasadnieniu skarżąca ponownie zaznaczyła, że wnosi o ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Podniosła, że jej sytuacja życiowa uległa pogorszeniu od chwili złożenia wniosku z dnia [...] grudnia 2013 r. W wyniku przymusowej eksmisji z zajmowanego dotąd lokalu skarżąca utraciła swój dotychczasowy dobytek, a część sprzętów domowych uległa uszkodzeniu w trakcie przeprowadzki. Ponadto aktualnie zajmowany lokal socjalny posiada niższy standard niż poprzednie mieszkanie, co negatywnie oddziałuje za zdrowie skarżącej ze względu m.in. na zawilgocenie i zagrzybienie tego pomieszczenia oraz użycie farby wywołującej uczulenie. Niezbędne jest przy tym przeprowadzenie pewnych prac remontowych. Skarżąca wskazała, że jest niepokojona przez innych lokatorów, przez co kilkakrotnie dochodziło do interwencji Policji. Zaznaczyła również, że koszty utrzymania w nowym mieszkaniu będą zapewne wyższe niż w poprzednim lokalu, mimo obniżenia czynszu, ze względu na konieczność kupowania węgla oraz duże zużycie energii elektrycznej. Sytuację majątkową skarżącej pogarsza dodatkowo obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych związanych z eksmisją oraz kary umownej za zerwanie umowy z dostawcą telewizji, jak i utrata dotychczasowego dodatku mieszkaniowego. Skarżąca zaznaczyła także, że zarówno ona, jak jej syn są osobami schorowanymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), od postanowienia w przedmiocie przyznania lub odmowy prawa pomocy, wydanego przez referendarza sądowego, stronie przysługuje sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Jak wynika przy tym z art. 260 cytowanej ustawy, w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że wniosek skarżącej z dnia 20 grudnia 2013 r. zostanie ponownie rozpoznany. Jak wskazuje art. 244 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy obejmuje (1) zwolnienie od kosztów sądowych oraz (2) ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 245 cytowanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie (1) całkowitym lub (2) częściowym. W zakresie całkowitym prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego; natomiast w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wreszcie, częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Wedle z kolei z art. 246 § 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: (1) w zakresie całkowitym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że we wniosku z dnia [...] grudnia 2013 r. (k. 105-106 akt sądowych) skarżąca wniosła o (1) zwolnienie od kosztów sądowych oraz o (2) ustanowienie adwokata. Rozpoznając powyższe żądanie skarżącej, należy najpierw zaznaczyć, że zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy jedynie przypadku, gdy na danej osobie spoczywa obowiązek uiszczenia tych kosztów. Jeżeli bowiem osoba ta nie jest zobowiązana do zapłaty kosztów sądowych, to nie ma również podstaw do zwalniania jej z tego obowiązku. Należy przy tym wskazać, że E. K. wniosła skargę z dnia [...] listopada 2013 r. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] października 2013 r., znak [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza J. z dnia [...] lipca 2013 r., znak [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego. Tym samym skarga z dnia [...] listopada 2013 r. dotyczy spraw z zakresu pomocy społecznej. Tymczasem, zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Oznacza to, że z mocy ustawy skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych, a zatem brak jest też możliwości zwolnienia jej z obowiązku, który w istocie nie istnieje. W tym zakresie wniosek skarżącej z dnia [...] grudnia 2013 r. okazał się zatem bezprzedmiotowy. Niemniej, skarżąca wniosła także o ustanowienie adwokata z urzędu. Badając sytuację życiową skarżącej, a w szczególności jej trudną sytuację majątkową, Sąd uznał za zasadne przychylenie się w tym zakresie do wniosku skarżącej. Z wniosku z dnia [...] grudnia 2013 r. wynika bowiem, że E. K. utrzymuje się głównie z renty, świadczeń z pomocy społecznej (m.in. zasiłek pielęgnacyjny, zasiłek rodzinny), alimentów na syna i otrzymywanego przez niego stypendium. Ponadto, spoczywa na niej obowiązek uregulowania znacznych zaległości finansowych, na które składają się w szczególności koszty egzekucyjne oraz zadłużenie wynikające z nieopłacenia czynszu i innych opłat towarzyszących wynajmowi mieszkania. Poza tym ponosi ona także znaczne koszty związane z edukacją i niepełnosprawnością syna, jak i z zakupem własnych lekarstw. Wysokość uzyskiwanego dochodu nie pozwala zatem na zrównoważenie budżetu domowego, a tym bardziej na uiszczenie odpowiedniego wynagrodzenia fachowemu pełnomocnikowi. Nie ulega wobec tego wątpliwości, że opłacenie adwokata wiązałoby się dla niej z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei uzasadniało ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu. Sąd pragnie zarazem w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy zostało przyznane skarżącej w aktualnym wymiarze, gdyż nie będzie musiała ona uiszczać kosztów sądowych, a nadto zostanie ustanowiony dla niej adwokat z urzędu. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a, art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2, art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7, art. 260 powołanej ustawy. /-/ E. Podrazik