II SA/Po 1355/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi U. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia (...) sierpnia 2013 r., nr (...), Burmistrz Gminy W., działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej "K.p.a.", odmówił przyznania U. F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad córką – W. F. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które wydzierżawiła od dnia (...) lutego 2012 r. na okres 10 lat. Dodatkowo posiada prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku. W ocenie organu I instancji okoliczności powyższe wskazują, że wnioskodawczyni uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego, a więc jest rolnikiem co z kolei, w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, stanowi negatywną przesłankę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła U. F. podnosząc, że poza dochodami z dzierżawy nie posiada żadnych innych dochodów z gospodarstwa rolnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) września 2013 r., nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy powtórzył dotychczasowy przebieg postępowania, podtrzymując stanowisko organu I instancji. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu U. F., nie zgadzając się z oceną, aby osoba wydzierżawiając grunty rolne była rolnikiem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego U. F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad córką – W. F. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 powołanej powyżej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca precyzuje przy tym w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że syn skarżącej jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, które wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby (orzeczenie Powiatowego Zespołu Orzekania ds. Niepełnosprawności z dnia (...) października 2013 r.). Jednakże, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy stwierdziły, że fakt wydzierżawienia przez skarżącą gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem. Odwołano się przy tym do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. o sygn. akt I OPS 5/12. W ocenie Sądu stanowisko organów uznać należało za przedwczesne, gdyż w sprawie nie zaistniały wszystkie przesłanki, do jakich odwołano się w powołanej powyżej uchwale. Przywołana przez organy uchwała zapadła zaś w odniesieniu do osoby, która niewątpliwie legitymowała się statusem rolnika, spełniała kryteria zdefiniowane w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50 poz. 291 z późn. zm.), zgodnie z którym rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. W sprawie, w której doszło do podjęcia uchwały o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką ubiegała się córka, która do fizycznego wykonywania prac w posiadanym gospodarstwie rolnym zatrudniła pracownika. Realizowała zatem czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, co – jak trafnie wskazano w uchwale z 11 grudnia 2012 r. - wyraża się co najmniej w tym, że do prowadzącego gospodarstwo zwykle należy podejmowanie decyzji dotyczących prowadzonego gospodarstwa, a działalność ta nie musi mieć charakteru pracy fizycznej i może polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. W takim przypadku zarządzanie gospodarstwem powinno mieć charakter zawodowej, stałej, osobistej i realizującej interesy danej osoby (posiadacza gospodarstwa) działalności rolniczej, mającej charakter pracy lub innych czynności wiążących się z prowadzeniem gospodarstwa. Podkreślić także należy, iż stan faktyczny, który legł podstaw podjęcia przedmiotowej uchwały, który dotyczył opieki córki nad zniedołężniałą matką, odpowiadał zatem sytuacji, dla której w aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział instytucję specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nie świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie organy obu instancji nie wyjaśniły jednoznacznie czy skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne. W ocenie Sądu zbyt daleko idące jest stwierdzenie, iż skoro skarżąca wydzierżawiła gospodarstwo rolne i osiąga z tego tytułu dochód to prowadzi gospodarstwo rolne. Wskazać bowiem należy, iż powołana ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników w art. 38 pkt 1 zakłada domniemanie, iż dzierżawca gruntów rolnych, jeżeli dzierżawa jest zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków, prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach. Co oznacza, iż domniemywa się, że właściciel wydzierżawionych na tych zasadach gruntów rolnych nie prowadzi na nich działalności rolniczej. Organy nie rozważyły, czy taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, mimo, ze skarżąca konsekwentnie twierdzi, iż nie prowadzi gospodarstwa rolnego, które wydzierżawiła. Zaznaczyć należy, także iż w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wymieniono dochodu z dzierżawy jako okoliczności wyłączającej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o zgromadzony materiał nie sposób jednoznacznie przyjąć, że skarżąca jest rolnikiem, który byłby wyłączony spod działania przepisu art. 17 ust.1, w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Równocześnie, w toku postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie organy nie przeprowadziły dowodów, które podważałyby twierdzenia skarżącej. Nie ustaliły więc czy skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne. Reasumując powyższe Sąd stwierdza, że organy poczyniły błędne ustalenia faktyczne i przedstawiły nietrafną ocenę prawną sytuacji skarżącej, skoro przyjęły, że wnioskodawczyni posiada i prowadzi gospodarstwo rolne, co – zdaniem organów – stanowi negatywną przesłankę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad dzieckiem. Kolegium pominęło wnioski wynikające z twierdzeń samej skarżącej. Ustalenie, że skarżąca posiada i prowadzi gospodarstwo rolne nie znalazło jednoznacznego potwierdzenia w materiale dowodowym. W tym zakresie doszło w sprawie do naruszenia przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji nastąpiła błędna subsumcja sytuacji skarżącej do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naruszenie przepisów postępowania niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W tym miejscu należy zauważyć, że z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 04 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567). Ustawą powyższą znowelizowano ustawę o świadczeniach rodzinnych, poprzez wprowadzenie art. 17b, zgodnie z którym, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników świadczenie to przysługuje odpowiednio: rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (art. 17b ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów). Ustawodawca sprecyzował również, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 powołanej powyżej ustawy). Z uwagi na fakt, że ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów nie zawiera przepisów przejściowych, uznać należy, że ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej zobowiązane są do zastosowania przepisów ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 maja 2014 r. Oznacza to, że rozpoznając ponownie sprawę, organy administracji publicznej powinny ustalić, czy skarżąca spełnia przesłanki uzasadniające jej przyznanie wnioskowanego świadczenia, przy uwzględnieniu treści art. 17a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 powołanej powyżej ustawy.