II SA/Po 1356/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Maria Kwiecińska Protokolant: sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu w dniu 01 grudnia 2005r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Wojewody z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] roku nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Kwiecińska /-/B. Sokołowska /-/M. Kosewska U Z A S A D N I E N I E. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Nr 87, poz.960) oraz zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 716) orzekł o wymeldowaniu M.M. z pobytu stałego z lokalu przy ul. D. [...] w N.. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że M.M. nie mieszka w lokalu przy ul. D.[...] od 12 lat. Opuściła go razem z matką i zamieszkała u ciotki przy ul. A.[...]. Nie podjęła jakichkolwiek kroków, aby powrócić do niego i zamieszkać ponownie przy ul. D.[...] w N. W mieszkaniu tym nie posiada też żadnych swoich rzeczy osobistych. Ponieważ ewidencja ludności służy wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i zaszły przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należało orzec o wymeldowaniu M.M., która nie ma zamiaru mieszkać w lokalu przy ul. D.[...]. W odwołaniu od tej decyzji M. M. podniosła, że w swym wcześniejszym oświadczeniu, które złożyła w Wydziale Spraw Obywatelskich podała, że ma zamiar zamieszkać w lokalu przy ul. D. [...], ale w chwili obecnej to mieszkanie nie nadaje się do zamieszkania, ponieważ ma odcięty gaz i prąd. Dlatego nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Ponadto wskazała, że mąż matki – S. K. jest nałogowym alkoholikiem, awanturował się, co było powodem tego, że musiały opuścić przedmiotowy lokal. Matka J. K. wniosła sprawę o rozwód i eksmisję S. K., który nie jest również w stanie utrzymać tego mieszkania. Odwołująca podała też, że mieszka u ciotki przy ul. A. [...] na "meldunku czasowym". Wojewoda decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa, art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko organ II instancji stwierdził, że analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznał decyzję Prezydenta Miasta, orzekającą o wymeldowaniu M.M. za słuszną i zgodną z przepisami prawa. Skarżąca nie zamieszkuje bowiem w lokalu przy ul. D.[...] w N., a nieobecność w nim świadczy o tym, że nastąpiła zmiana faktycznego miejsca pobytu stałego. Stan taki rodzi natomiast obowiązek wymeldowania. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił także uwagę na to, że M. M. nie podjęła żadnych czynności prawnych celem powrotu do spornego mieszkania. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu M. M. wskazała, że bez żadnego meldunku mieszka wraz z mamą u jej siostry przy ul. A.[...]. Dziwi się, dlaczego "pijak" może posiadać mieszkanie, a ona – osoba studiująca ma zostać wymeldowana na ulicę. Do spornego lokalu ma zamiar wrócić z mamą po orzeczeniu rozwodu i doprowadzeniu mieszkania do stanu zamieszkania. Skarżąca załączyła do skargi kopię postanowienia Prezydenta Miasta z dnia [...]r. – [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wymeldowania J.K. z pobytu stałego w lokalu przy ul. D. [...] w N.. Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, ale z innych powodów, niż wskazane przez M.M.. Na początku należy wyjaśnić, że przedmiotowa sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) w związku z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz.U. Nr 87 z 2001 r., poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w przypadku trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (patrz m.in. wyrok NSA z 15 lutego 2002 r., sygn. akt II SA/Po 1942/00; wyrok NSA z 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 2078/00, LEX nr 78937; wyrok NSA z 22 sierpnia 2002 r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954). Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego, ponieważ okolicznością bezsporną był fakt opuszczenia przez skarżącą, kilkanaście lat temu, miejsca stałego pobytu w lokalu przy ul. D.[...], do którego już nie powróciła. Co prawda decyzję o opuszczeniu tego mieszkania podjęła matka M. M. – J. K., mając na względzie alkoholizm swego męża S.i jego niewłaściwe zachowanie, ale po osiągnięciu pełnoletności skarżąca, jak słusznie podniosły organy obu instancji, nie poczyniła jakichkolwiek działań przewidzianych prawem, zmierzających do umożliwienia jej powrotu do miejsca zamieszkania przy ul. D.[...]. W skardze M. M. sama przyznała, że zamierza wrócić do spornego lokalu razem z matką dopiero po jej rozwodzie ze S. K. oraz po doprowadzeniu tego lokalu do stanu zamieszkania. Niezależnie jednak od oceny tej sprawy pod kątem zastosowania prawa materialnego Sąd stwierdził w działaniu organów administracyjnych II i I instancji istotne naruszenie o charakterze procesowym – przepisu art. 10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odstępstwo od wyrażonej powyżej zasady wysłuchania stron może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy załatwienie danej sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 kpa). Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych w sprawie dowodów i żądań koreluje z kategorycznym obowiązkiem leżącym po stronie organu prowadzącego postępowanie i polegającym na konieczności pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia oraz na wstrzymaniu się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia tego oświadczenia. Termin zakreślony stronie do zapoznania się z dowodami winien być przy tym terminem realnym, umożliwiającym danie stronie odpowiedniego czasu do ustosunkowania się do tegoż materiału dowodowego. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu pouczenia strony przez organ o przysługującym jej prawie stanowi zatem o naruszeniu przez ten organ obowiązku ustalonego w art. 10 § 1 kpa (zob. m.in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 84-86. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 163-164 i R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2005, s. 56 – 47 oraz wyrok NSA z 5 kwietnia 2001 r., sygn. II SA 1095/00, LEX nr 53441, wyrok NSA z 6 października 2000 r., V SA 316/00, LEX nr 50116 i wyrok NSA z 10 grudnia 1997 r., sygn. I SA/Gd 409/96, Biuletyn Skarbowy 1998/2/16). Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest przy tym uznawane za kwalifikowaną wadę procesową, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania – określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa – i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można. Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, iż sam fakt braku udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód wznowienia. Przepis art. 145 § 1 pkt. 4 kpa nie żąda bowiem stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony, czy stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 647 oraz wyrok NSA z 1 lipca 1997 r., sygn. IV SA 595/99, LEX nr 47888 i wyrok NSA z 26 stycznia 1999 r., sygn. III SA/Po 979/98, LEX nr 39458). W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził brak dowodów o pouczeniu M.M. o jej prawie do wypowiedzenia się w wyznaczonym terminie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Dotyczy to postępowania przed obu instancjami, a w szczególności przed Prezydentem Miasta, w trakcie którego organ zbierał materiał dowodowy i m.in. przeprowadził dowód z zeznań wnioskodawcy S.K.. W tej sytuacji, nie rozstrzygając o faktycznym wpływie stwierdzonego naruszenia art. 10 § 1 kpa na treść wydanych decyzji, Sąd uznał, że skoro organy administracji publicznej naruszyły prawo stanowiące podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa, to należało uchylić decyzje obu instancji. Wobec powyższego Sąd , na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1b) i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kosewska