II SA/Po 1372/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2014r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., znak [...], Wójt Gminy C. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.) odmówił J. J. przyznania zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką – B. J. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskiem z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżący wystąpił o przyznanie mu omawianego świadczenia pieniężnego. W dniu [...] czerwca 2014 r. organ I instancji zwrócił się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu potwierdzenia faktu sprawowania przez skarżącego opieki nad swoją matką. Z otrzymanego kwestionariusz wywiadu środowiskowego wynika, że pracownik socjalny podjął trzykrotnie próbę uzyskanie niezbędnych informacji. Za każdym razem nie zastał jednak ani skarżącego, ani jego matki. Niemniej z uzyskanego wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego zamieszkuje wspólnie z wnuczką, dla której stanowi rodzinę zastępczą. Skarżący pracuje natomiast bez umowy od godzin porannych do ok. godz. 180.00. Sytuacja B. J. jest dobrze znana organowi I instancji, gdyż korzysta ona co miesiąc ze świadczeń z pomocy społecznej samodzielnie składając wniosek oraz potrzebne dokumenty. Nigdy podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego nie zastano skarżącego w mieszkaniu jego matki. B. J. jest przy tym często widziana w C. w trakcie robienia samodzielnie zakupów, przy czym dźwiga ona niejednokrotnie po dwie torby. Tym samym nie można uznać, że skarżący sprawuje opiekę nad swoją matką, skoro jest ona samodzielna i osobiście załatwia swoje sprawy. Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. J. J. odwołał się od powyższej decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu I instancji. Wyjaśnił, że był opiekunem swojej matki od dnia [...] października 2011 r. do dnia [...] czerwca 2013 r. W chwili obecnej także sprawuje nad nią opiekę. J. J. zaznaczył, że jego matka jest osobą schorowaną, ciężko jest jej się poruszać i jeździ od 15 lat na dializy do P. trzy razy w tygodniu. Potrzebuje ona zatem pomocy skarżącego. J. J. podkreślił również, że nigdzie nie pracuje, podnosząc, że w czasie, gdy jego matka jedzie do szpitala na dializę, on idzie na grzyby i jagody. Decyzją z dnia [...] października 2014 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 1-7 i art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2014 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, oraz przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wątpliwości budzi natomiast rzeczywiste sprawowanie przez skarżącego opieki nad B. J. Trzykrotnie bowiem podejmowano próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania matki skarżącego, lecz ani razu nie zastano tam skarżącego i osoby, nad którą miałby on sprawować opiekę. W pozostałym zakresie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaaprobowało stanowisko organu I instancji. Pismem z dnia [...] listopada 2014 r. J. J. zaskarżył powyższą decyzję z dnia [...] października 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżący powtórzył swoją argumentację zawartą w odwołaniu z dnia [...] lipca 2014 r., dodając zarazem, że mieszka niedaleko swojej matki, wobec czego pali jej w piecach i przynosi drewno. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Na wstępie trzeba zauważyć, że wnioskiem z dnia [...] czerwca 2014 r. J. J. wystąpił Wójta Gminy C. o ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją matką – B. J. (k. 15-16 akt adm. organu I instancji). Okoliczność tę należy uznać za bezsporną, gdyż nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567). Zgodnie z art. 2 ust. 2 powołanej ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje: (1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawy z dnia 28 lipca 2003 r. o świadczenia rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. oraz (2) od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od dnia 15 maja 2014 r., jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w cytowanej ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Jak wynika z kolei z art. 17 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: osobom – innym niż matka albo ojciec – na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lipca 1964 r. – Kodeks rodzinnych i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że J. J. jako syn B. J. (k. 17 akt adm. organu I instancji) jest osobą, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem matki. Jednocześnie z orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] września 2009 r., znak [...], wynika, że B. J. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe (k. 2 akt adm. organu I instancji). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Wątpliwości, jakie wyłoniły się na tle rozpatrywanej sprawy, związane są natomiast z pytaniem, czy skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad swoją matką. Zasiłek dla opiekunów stanowi bowiem rodzaj rekompensaty z tytułu dobrowolnego pozostawania bez zatrudnienia w celu sprawowania (rzeczywistej) opieki nad bliską osobą. Aby zweryfikować tę przesłankę, ustawodawca nakazuje w art. 7 ust. 1 powołanej ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Jak wynika zarazem z art. 7 ust. 2 cytowanej ustawy, wywiad ten przeprowadza się w miejscu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy zatem wskazać, że pismem z dnia [...] czerwca 2014 r., znak [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. wystąpił o przeprowadzenie wspomnianego wywiadu środowiskowego. Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] lipca 2014 r. (k. 3-12 akt adm. organu I instancji) wynika, że mimo podejmowania w dniach [...] czerwca 2014 r., 4 lipca 2014 r. i 8 lipca 2014 r. prób uzyskania niezbędnych informacji, za każdym razem nie zastano ani skarżącego, ani jego matki. Ponadto w dokumencie tym wskazano, że skarżący zamieszkuje ze swoją konkubiną i jej dziećmi. Jest on zatrudniony w zakładzie budowlanym, choć bez stosownej umowy. Każdego dnia rano przyjeżdża po niego samochód do pracy. J. J. wraca do domu ok. godziny 18.00. We wspomnianym kwestionariuszu zaznaczono również, że sytuacja rodzinna B. J. jest dobrze znana ośrodkowi pomocy społecznej. Matka skarżącego korzysta bowiem co miesiąc z pomocy w związku z czym pracownik socjalny odwiedza jej rodzinę. Nigdy podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego nie zastano skarżącego w mieszkaniu jego matki. Wskazano przy tym, że skarżąca samodzielnie zajmuje się swoimi sprawami. Mimo kwestionowania rozstrzygnięć wydanych przez organy administracji publicznej w niniejszej sprawie, skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że faktycznie sprawuje opiekę nad matką. Nie wskazał na żadną konkretną okoliczności, podając jedynie ogólnie, że pomaga swojej schorowanej matce. Stwierdzenie to jednak budzi pewne zastrzeżenia w świetle informacji zawartych w odwołaniu z dnia [...] lipca 2014 r. (k. 21 akt adm.). J. J. stwierdził bowiem, że zbiera grzyby i jagody w czasie, gdy B. J. jedzie do szpitala do P. by poddać się dializie. Trudno jest zatem przyjąć, że skarżący rzeczywiście sprawuje opiekę nad swoją matką. Nie towarzyszy on bowiem B. J. w chwilach, gdy potrzebowałaby ona najwięcej pomocy ze strony osób trzecich w związku z koniecznością odbycia podróży i osłabieniem po zabiegu dializy. Tym samym nie została spełniona zasadnicza przesłanka przyznania rozważanego świadczenia, tj. sprawowanie opieki nad podopiecznym. Dlatego nawet, gdyby przyjąć jak wywodzi skarżący, że nie podejmuje on żadnego zatrudnienia, omawiana forma wsparcia ze środków publicznych i tak nie mogłaby mu być przyznana. Konsekwentnie zatem stanowisko organów administracji publicznej należy uznać za poprawne i odpowiadające prawu. W tej sytuacji Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.