II SA/Po 1373/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 marca 2015 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego; oddala skargę. Decyzją z dnia [...] października 2014 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej powoływane jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania S. K. od decyzji Prezydenta Miasta P. (dalej powoływany jako: Prezydent Miasta) z dnia [...] maja 2014 r. znak [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Przedmiotowe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] maja 2014 r. S. K. wystąpiła do P. Centrum Świadczeń w P. o przyznanie jej dodatku mieszkaniowego. We wniosku wskazała, że wynajmuje lokal mieszkalny (adres: ul. Z. [...], [...] P.) o powierzchni użytkowej 48,5 m² - o łącznej powierzchni pokoi i kuchni wynoszącej 34,3 m². W decyzji odmownej z dnia [...] maja 2014 r. Prezydent Miasta wskazał jako podstawę prawną przepisy: art. 7 ust. 1 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 966, z późn. zm.). W uzasadnieniu organ przywołał brzmienie art. 5 ust. 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych i stwierdził, że powierzchnia użytkowa zajmowanego lokalu wynosi 48,50 m² i przekracza normatywną powierzchnię o więcej niż 30%. Ponadto stwierdził, że ustalony udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej zajmowanego lokalu przekracza 60%, jak również podniósł, że w tym lokalu zamieszkuje osoba niepełnosprawna, lecz nie posiada uprawnień określonych w art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, tj. nie porusza się na wózku inwalidzkim i nie posiada uprawnień do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Takie ustalenia stanowiły podstawę do odmowy przyznania wnioskodawczyni dodatku mieszkaniowego ze względu na przekroczoną normatywną powierzchnię lokalu mieszkalnego. W odwołaniu strona zainteresowana, domagając się przyznania zasiłku mieszkaniowego, wskazała na swoją trudną sytuację materialną, podnosząc, że czynsz za lokal wynosi 708,88 zł, zaś jej emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym to 960,06 zł. Ponadto wskazała na swój podeszły wiek i problemy z poruszaniem się. Przedstawiła również swój wkład w odbudowę kraju po wojnie, a także przywiązanie do P., które wyraziła w dołączonym do odwołania wierszu. Podniosła, że do tej pory korzystała z dodatku mieszkaniowego, a mimo to na życie musiało jej wystarczyć 200 zł. Stwierdziła, że jej nieszczęściem jest 3 m² nadmetrażu, nie ma zaś sił do zmiany swojej sytuacji lokalowej. Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.), Kolegium wskazało, że pomimo zrozumienia trudnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie może uwzględnić podniesionych w odwołaniu argumentów i uchylić zaskarżonej decyzji, gdyż decyzja o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego jest prawidłowa. Organ odwoławczy wyjaśnił, że tryb i zasady przyznawania dodatków mieszkaniowych regulują przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz.U. nr 156, poz. 1817, z późn. zm.), a decyzje w sprawach dodatków mieszkaniowych nie mają charakteru uznaniowego, bowiem organy zobowiązane są do przestrzegania ścisłych reguł w sprawach dodatków mieszkaniowych wynikających z przepisów. Dalej Kolegium wskazało, że dodatki mieszkaniowe przyznawane są osobom spełniającym łącznie wymogi przewidziane w przepisach o dodatkach mieszkaniowych, to jest posiadają tytuł prawny do lokalu i ponoszą wydatki związane z korzystaniem z niego oraz spełniają kryterium dochodowe, a zajmowane mieszkanie spełnia kryterium metrażowe. Na podstawie akt sprawy (wniosku i informacji zarządcy budynku) organ odwoławczy ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zajmuje mieszkanie o powierzchni użytkowej 48,50 m² i od takiej powierzchni opłaca czynsz, natomiast powierzchnia pokoi i kuchni wynosi 34,30 m². W uzasadnieniu prawnym Kolegium podniosło, że powierzchnia normatywna w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego wynosząca 35 m² dla jednej osoby nie może przekraczać 30%, co wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, przy czym regulacja zawarta w art. 5 ust. 5 tej ustawy daje możliwość przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli powierzchnia użytkowa lokalu zajmowanego przez jedną osobę przekracza powierzchnię normatywną o więcej niż 30% - 45,50 m² i nie więcej niż 50% - 52,50 m², a wszystko to pod warunkiem, że udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej lokalu nie przekracza 60%. Odnosząc przywołane zasady do okoliczności sprawy, Kolegium podkreśliło, że powierzchnia pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej lokalu wnioskodawczyni wynosi 70,72% i nie ma znaczenia o ile przekroczona jest powierzchnia lokalu, wobec czego brak jest możliwości przyznania świadczenia bez względu na sytuację materialną i zdrowotną osoby ubiegającej się o dodatek mieszkaniowy. Ponadto wyjaśnił, że w myśl art. 5 ust. 3 powołanej ustawy normatywną powierzchnię powiększa się o 15 m², jeżeli w lokalu mieszkalnym zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju; o wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju orzekają zaś powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721, z późn. zm.). W tym zakresie Kolegium stwierdziło, że strona legitymuje się aktualnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (stopień znaczny) z dnia 4 października 2012 r., jednak we wskazaniach w punkcie 10 orzeczenia postanowiono, że wnioskodawczyni z uwagi na niepełnosprawność nie wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, a takie brzmienie orzeczenia wykluczyło możliwość skorzystania przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy z uprawnień wynikających z art. 5 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, to jest powiększenia powierzchni normatywnej o 15 m². Kolegium zauważyło również, że skoro stan zdrowia wnioskodawczyni znacznie pogorszył się od 2012 r. (ograniczenia w poruszaniu), to powinna rozważyć możliwość wystąpienia o zweryfikowanie punktu 10 orzeczenia dotyczącego prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Ponadto organ stwierdził, że odmowa przyznania dodatku nie pozbawia strony możliwości ubiegania się o pomoc w pokryciu wydatków mieszkaniowych z innych źródeł, np. poprzez uzyskanie zasiłków celowych, o które może wystąpić do ośrodka pomocy społecznej właściwego dla jej miejsca zamieszkania. Kolegium wspomniało także, że być może przyszła korzystana zmiana ustawy o dodatkach mieszkaniowych (nad którą trwają prace) prace, wpłynie korzystnie na możliwość przyznania wnioskodawczyni dodatku mieszkaniowego w przyszłości. W skardze (uzupełnionej o dokumenty dosłane przy piśmie przewodnim z dnia [...] lutego 2015 r.) wnioskodawczyni przedstawiła podobne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, lokalowej i osobistej, jak w odwołaniu, podnosząc przy tym, że do maja 2014 r. nie zalegała z czynszem, gdyż miała przyznany dodatek mieszkaniowy, a teraz jest zadłużona u właściciela mieszkania. Strona domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania dodatku mieszkaniowego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że ustawa o dodatkach mieszkaniowych, określając przesłanki przyznania tego rodzaju świadczeń, nie pozwala organom administracji na wydawanie decyzji uznaniowych. Przesłanką konieczną przyznania dodatku jest nieprzekraczanie przez lokal – którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku – określonego metrażu (powierzchni normatywnej). Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, w przypadku mieszkania zajmowanego przez jedną osobę, normatywna powierzchnia użytkowa wynosi 35 m², a dodatek może być przyznany, jeżeli powierzchnia lokalu nie przekracza 30%, względnie 50% (w przypadku lokali, gdzie udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej nie przekracza 60%) tego normatywu (art. 5 ust. 5). Z materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy, zwłaszcza z wniosku o dodatek oraz informacji zarządcy budynku, wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że lokal zajmowany przez skarżącą ma powierzchnię 48,5 m², z czego pokoje (dwa) i kuchnia mają łączną powierzchnię 34,3 m². Oznacza to, że powierzchnia pokoi i kuchni przekracza 60% powierzchni użytkowej, a sam lokal przekracza ustawowe kryterium przyznania dodatku mieszkaniowego dla takiego lokalu wynoszące 35 m² + 30% (45,50 m²). W konsekwencji uprawniony jest wniosek, że skarżąca, występując o dodatek mieszkaniowy, nie spełniała warunku określonego w art. 5 ust. 5 pkt 1 powołanej ustawy i wydane w przedmiotowej sprawie decyzje administracyjne są prawidłowe. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że w okolicznościach sprawy stan zdrowia skarżącej mógłby ewentualnie być przesłanką przyznania jej dodatku mieszkaniowego na podstawie art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, wymagałoby to jednak uprzedniego orzeczenia przez właściwy organ do spraw niepełnosprawności, iż strona ze względu na stan zdrowia (niepełnosprawność) wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Na okoliczności te trafnie też zwróciło uwagę Kolegium. Wtedy to – przy założeniu, że strona korzysta z usług opiekuńczych (pomocy zinstytucjonalizowanej lub prywatnej) – zachodziłaby możliwość rozważenia, czy pomimo samotnego zamieszkiwania lokalu nie zachodzą podstawy do powiększenia normatywnej powierzchni o 15 m² na podstawie art. 5 ust. 3 powołanej ustawy i w konsekwencji przyznania stronie dodatku mieszkaniowego (por. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 2317/12, LEX nr 1383600). Stan faktyczny sprawy w dacie orzekania przez organ II instancji nie wskazywał jednakże na możliwość zastosowania w sprawie omawianego zwiększenia powierzchni normatywnej. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w skardze, Sąd stwierdza, że nie jest ona zasadna, jakkolwiek Sąd w pełni rozumie powagę sytuacji życiowej, w jakiej aktualnie znajduje się skarżąca (trudności w zaspokajaniu potrzeb życiowych, zaległości czynszowe i wypowiedzenie stosunku najmu przedmiotowego lokalu przez właściciela). Przepis art. 5 ust. 5 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych jednoznacznie stanowi, że dodatek mieszkaniowy przysługuje, gdy powierzchnia lokalu nie przekracza normatywnej powierzchni o więcej niż 30%. W ocenie Sądu limitów określonych w art. 5 ust. 5 powołanej ustawy nie należy traktować jako dyskryminujących określone osoby, ustawodawca był bowiem uprawniony do określenia górnego pułapu metrażu lokalu, którego przekroczenie uniemożliwia uzyskanie dodatku. W przypadku mieszkania skarżącej przekroczenie ustawowego maksymalnego metrażu wynosi 3 m² i przy pobieżnej analizie sprawy może rzeczywiście rodzić się pytanie, dlaczego posiadanie zaledwie nieco większego lokalu uniemożliwia uzyskanie dodatku mieszkaniowego. Trzeba jednak uświadomić sobie, że skarżąca aktualnie posiada i utrzymuje na własne potrzeby lokal większy, aniżeli taki, który może być dofinansowywany w trybie powołanej ustawy. Oznacza to, że w sytuacji, jaka występuje w niniejszej sprawie, dofinansowanie ze środków publicznych byłoby w istocie dofinansowaniem potrzeb mieszkaniowych jednej osoby zajmującej lokal o większym metrażu, aniżeli określony w ustawie. W ocenie Sądu przyznanie dodatku w takiej sytuacji mogłoby być nawet postrzegane jako wykraczające poza cel ustawy. Czym innym jest natomiast fakt, że skarżąca z przyczyn przez siebie niezawinionych (wiek, stan zdrowia brak pomocy ze strony najbliższej rodziny) nie jest w stanie samodzielnie zmienić mieszkanie na mniejsze, to jest o mniejszym metrażu i niższym czynszu najmu. Tego rodzaju okoliczności dostrzegane są również przez samego ustawodawcę, co skutkowało wniesieniem w 2014 r. do Sejmu projektu poselskiego (druk nr 2688). Proces legislacyjny jest jednakże w toku i, co oczywiste, dopiero w przyszłości może dojść do zwiększenia zakresu i wielkości pomocy osobom najuboższym w formie dodatków mieszkaniowych poprzez dodanie regulacji umożliwiającej przyznanie dodatku mieszkaniowego w sytuacji, w której nie jest możliwe uzyskanie innego lokalu mieszkalnego w tej samej nieruchomości bądź miejscowości przez osobę, która spełnia wymóg niezbędny do przyznania jej dodatku mieszkaniowego jedynie w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu. W świetle ustawy, która w niniejszej sprawie wiąże tak organy, jak i Sąd nie jest to jednak wystarczająca przesłanka do przyznania dodatku mieszkaniowego, gdyż jak już podkreślono na wstępie - decyzje wydawane na podstawie ustawy o dodatkach mieszkaniowych nie mają charakteru uznaniowego. Podobnie fakt wcześniejszego przyznania stronie dodatku mieszkaniowego (prawdopodobnie specjalnego dodatku mieszkaniowego przyznawanego w oparciu o uchwałę Rady Miasta P. Nr [...] z dnia [...] października 2000r. z późn. zm. w sprawie zasad i trybu przyznawania, ustalania wysokości, finansowania i wypłacania specjalnych dodatków mieszkaniowych, na mocy której przyznane specjalne dodatki mieszkaniowe wypłacane były do maja 2014 r.) nawet w zbliżonych lub takich samych okolicznościach sprawy, nie może rzutować na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji - jej zgodności z prawem. Sąd uznaje również za stosowne, w ślad za Kolegium, wyjaśnić stronie, że ochrony swojego interesu prawnego oraz wsparcia w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych powinna aktualnie poszukiwać na gruncie przepisów z zakresu pomocy społecznej, ubiegając się zwłaszcza o przyznanie zasiłków celowych i innych form wsparcia osób, które samodzielnie nie mogą przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej (również poprzez udzielenie pomocy w zakresie załatwiania spraw urzędowych). Placówka pomocy społecznej właściwa ze względu na miejsce zamieszkania skarżącej została stronie wskazana przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z kolei ochrony przed ewentualną eksmisją z zajmowanego lokalu strona może poszukiwać w przepisach Kodeksu cywilnego i ustawy o ochronie praw lokatorów. W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.).