II SA/Po 1376/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Maria Kwiecińska Protokolant: sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu w dniu 01 grudnia 2005r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] roku nr [...], II. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kosewska Decyzją z dnia [...] roku nr [...] wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t.j. Dz.U. Nr 87, poz. 960 z 2001r. z zm. ), zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002 roku ( Dz.U. Nr 78, poz. 716), art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego Wójt Gminy orzekł o wymeldowaniu Z.K. z pobytu stałego w miejscowości G. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ administracji podał, że wniosek o wymeldowanie Z.K. z pobytu stałego w G. [...] złożyli Z. i K. K., właściciele nieruchomości położonej w G. [...], którzy wyjaśnili, że zakupili przedmiotową nieruchomość [...]r., Z.K. jest im nieznany i nie przebywa w miejscu stałego pobytu. Wójt Gminy w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego, a w szczególności na podstawie zeznań stron, świadków – Z.K., A.G., S.M., wywiadu policyjnego ustalił, że Z.K., co najmniej od 3 lat nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały, to jest w miejscowości G.[...], co daje podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z treścią, którego organ gminy wydaje na wniosek zainteresowanego lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca pobytu nie można ustalić. Pismem z dnia [...] roku Z. K. od powyższej decyzji wniósł odwołanie i podniósł, że w jego ocenie decyzja Wójta Gminy jest nie zgodna z prawem i dla niego krzywdząca. Wojewoda decyzją z dnia [...] roku nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz.U. Nr 87, poz. 960 z 2001r. ) oraz zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002 roku ( Dz.U. Nr 78, poz. 716 ) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy poczynił ustalenia tożsame z ustaleniami organu pierwszej instancji. Przyjął, iż w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że Z. K. nie zamieszkuje w miejscu swojego zameldowania na pobyt stały. Odwołujący się po opuszczeniu lokalu nie podjął żadnych czynności prawnych celem powrotu do lokalu. Wskazał, że organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z miejsca pobytu stałego, jeśli osoba ta opuści miejsce pobytu stałego, nie dokonując obowiązku wymeldowania się. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. K. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody i przekazanie do ponownego rozpatrzenia z sugestią rozwiązania problemu mieszkaniowego skarżącego poprzez przydział miejsca zamieszkania na terenie gminy S.. Zdaniem skarżącego decyzja Wojewody jest nieprawidłowa i krzywdząca, albowiem w toku postępowania administracyjnego nie wzięto pod uwagę, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i korzysta z pomocy opieki socjalnej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż te, które wskazał skarżący. Niniejsza sprawa zainicjonowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 e zm. ) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ). Zgodnie z art. 1 § 2 i art. 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10.04.1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t.j. Dz.U. Nr 87, poz. 960 z 2001r., z m.). Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002 roku ( sygn. akt K 20/01) orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawą do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w przypadku trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadku niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (patrz m.in. wyrok NSA z 15.02.2002r., sygn. akt II SA/Po 1942/00; wyrok NSA z 12.04.2001r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937; wyrok NSA z 22.08.2000r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy nie dopatrzył się naruszenia przytoczonych przepisów prawa materialnego, albowiem zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że Z.K. opuścił miejsce stałego pobytu w miejscowości G.[...] i nie zamieszkuje tam od około trzech lat, co sam zeznał w toku przesłuchania w dniu [...]r.. Co prawda decyzję o opuszczeniu miejsca stałego pobytu podjął z uwagi na złe stosunki rodzinne, ale nie podjął prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia mu powrotu do miejsca zameldowania G.[...]. Niezależnie od oceny tej sprawy pod kątem zastosowania prawa materialnego Sąd stwierdził w działaniu organów administracji II i I instancji istotne naruszenia o charakterze procesowym – przepisu art. 10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów wraz zgłaszanych żądań. Odstępstwo od wyrażonej zasady wysłuchania stron może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy załatwienie danej sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną ( art. 10 § 2 kpa ). Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych w sprawie dowodów i żądań koreluje z kategorycznym obowiązkiem leżącym po stronie organu prowadzącego postępowanie i polegającym na konieczności pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia oraz na wstrzymaniu się od wydania decyzji do czasu (określonego - wyznaczonym stronie terminem) złożenia tego oświadczenia. Termin zakreślony stronie do zapoznania się z dowodami winien być przy tym terminem realnym, umożliwiającym danie stronie odpowiedniego czasu do ustosunkowania się do tegoż materiału dowodowego. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu pouczenia strony przez organ o przysługującym jej prawie stanowi zatem o naruszeniu przez ten organ obowiązku ustalonego w art. 10 § 1 kpa (zob. m.in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005r. s. 84-86, M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 163-164 i R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 56-57 oraz wyrok NSA z 5.04.2001r., sygn. akt II SA 1095/00, LEX nr 53441, wyrok NSA z 6.10.2000r., V SA 316/00, LEX nr 50116). Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest przy tym uznawane za kwalifikowaną wadę procesową, stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa – i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można. Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, iż sam fakt braku udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód wznowienia. Przepis art. 145 § 1 pkt. 4 kpa nie żądał bowiem stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony, czy stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy ( zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, Warszawa 2005, s. 647, wyrok NSA z 1.07.1997r. sygn. IV SA 595/99, LEX nr 47888 i wyrok NSA z 26.01.1999r., sygn. III SA/Po 979/98, LEX 39458). W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził, iż skarżący Z.K. i zainteresowani Z. i K. K. zostali pismem z dnia [...]r. zawiadomieni o zakończeniu postępowania i pouczeni o treści art. 10 § 1 kpa. Z pouczeniem Z. K. zapoznał się w dniu [...]r., a zainteresowani w dniu [...]r. Następnie organ I instancji pismem z dnia [...]r. zwrócił się do Urzędu Gminy w Z. o sprawdzenie w drodze pomocy prawnej, czy Z.K. mieszka pod adresem Z. ul. W.[...], i jeżeli tak to od kiedy i czy posiada pod tym adresem swoje rzeczy. W dniu [...]r. Z. K. był ponownie przesłuchiwany na okoliczność swojego pobytu w miejscowości Z. ul. W.[...]. W dniu [...]r. przeprowadzono dowód z zeznań świadka S.M.. Przeprowadzono wywiad policyjny na okoliczność przebywania skarżącego w miejscu zameldowania. W toku nadal prowadzonego postępowania skarżący złożył pisma z dnia [...]r. , [...]r. i [...]r. Pomimo prowadzenia postępowania wyjaśniającego i zgromadzenia nowych dowodów po dniu [...]r. i [...]r. organ I instancji nie poinformował ponownie stron postępowania o uprawnieniu wynikającym z art. 10 § 1 kpa, nie wyznaczył terminu umożliwiającego stronom zapoznania się z całością zgromadzonego materiału dowodowego i nie pouczył o prawie wypowiedzenia się w wyznaczonym terminie, co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. Dotyczy to także postępowania prowadzonego przez organ II instancji. Nie rozstrzygając – wobec powyższych rozważań - o faktycznym wpływie stwierdzonego naruszenia art. 10 § 1 kpa na treść podjętych w sprawie decyzji Sąd uznał, iż organy obu instancji dokonały naruszenia prawa stanowiącego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa i orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 b) ustawy z dnia 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji ( w pkt. II sentencji wyroku ) na podstawie art. 152 cytowanej ustawy. /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kosewska