II SA/Po 138/15

Dnia 29 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia (...) października 2014 r., nr (...), Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art.7, art. 8 ust.1 pkt 1, art. 11, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej jako "K.p.a.", odmówił przyznania K. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu: żywności za kwotę (...) zł + (...), łącznie – (...) zł; kosztów doładowania do telefonu za kwotę (...) zł; zwrot kosztów zakupu flagi i poziomicy za łączną kwotę (...) zł; klucza nasadowego za kwotę (...) zł, gwoździ i śrub za kwotę (...) zł; pokrycia dachowego za kwotę (...) zł; zakupu szpachli za kwotę (...) zł; zakupu kątówki za kwotę (...) zł; zakupu łaty na daszek kuchni letniej za kwotę (...) zł; dofinansowania kosztów zakupu środków czystości w wysokości (...) zł; dofinansowania kosztów zakupu odkurzacza w wysokości (...) zł; zwrotu kosztów zakupu podkładek i wycieraczki za łączną kwotę (...) zł; załatwienia kobiety do gotowania posiłków i towarzyszenia. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że wnioskami z dnia (...) września 2014 r., (...) października 2014 r. oraz (...) października 2014 r. K. K. zwrócił się do organu z wnioskiem o przyznania zasiłku celowego na zakup opisanych powyżej towarów i usług. Prowadząc postępowanie administracyjne przeprowadzono w dniu (...) października 2014 r. aktualizację wywiadu środowiskowego., że wnioskodawca nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, nie poszukuje pracy we własnym zakresie. Wnioskodawca zamieszkuje w domku letniskowym na działce, której właścicielem jest jego ojciec W. K. Domek posiada jeden pokój, w którym wydzielony jest aneks kuchenny wyposażony w meble i sprzęt kuchenny oraz gazową kuchenkę dwupalnikową, toaleta oraz strych. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje pod opieką lekarza psychiatry w Przychodni Zdrowia Psychicznego oraz lekarza rodzinnego, przy czym nie uważa się za osobę chorą – nie widzi również potrzeby wystąpienie z wnioskiem o orzeczenie o niepełnosprawności. Prezydent wyjaśnił, że decyzją z dnia (...) września 2014 r. przyznano wnioskodawcy pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup opału na okres grzewczy w 2014/2015 w kwocie 200,00 zł, jednak do dni dzisiejszego nie przedłożył on faktury na wykupiony opał. Następnie organ wskazał, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi 542 zł dla osób samotnie gospodarujących. Dochód K. K. nie przekracza tak określonego kryterium. Dalej Prezydent wskazał, że w celu zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego decyzją z dnia (...) kwietnia 2014 r. przyznano mu zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w okresie od dnia (...) kwietnia 2014 r. do (...) sierpnia 2014 r. w wysokości (...) zł miesięcznie. Ponadto K. K. ma przyznany, decyzjami z dnia (...) sierpnia 2014 r., zasiłek celowy na zakup żywności we wrześniu i październiku w wysokości (...) zł, zasiłek celowy na zwrot kosztów zakupu leków w wysokości (...) zł, zasiłek celowy na opłacenie kosztów energii elektrycznej za okres od (...) marca 2014 r. (...) lipca 2014 r. w kwocie (...) zł, oraz zasiłek celowy na zwrot kosztu zakupu obuwia w wysokości (...) zł. Łącznie, w skali miesiąca stanowi to kwotę (...) zł. Prezydent wyjaśnił przy tym, że nie widzi podstaw do zwrotu zakupów żywności, gdyż potrzeby powyższe zostały już zabezpieczone decyzjami przyznającymi mu zasiłek celowy na zakup żywności. Odnosząc się do pozostałych wniosków wyjaśniono, że zgłaszane potrzeby mogą być zaspokojone ze środków pomocowych przyznawanych wnioskodawcy. Zakup odkurzacza nie został przy tym zakwalifikowany jako zakup służący zabezpieczenie niezbędnej potrzeby życiowej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) grudnia 2014 r., nr (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy podtrzymując stanowisko organu I instancji. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. K. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie (zwrot) kosztów zakupu: żywności za kwotę (...) zł + (...), łącznie – (...) zł; kosztów doładowania do telefonu za kwotę (...) zł; zwrot kosztów zakupu flagi i poziomicy za łączną kwotę (...) zł; klucza nasadowego za kwotę (...) zł, gwoździ i śrub za kwotę (...) zł; pokrycia dachowego za kwotę (...) zł; zakupu szpachli za kwotę (...) zł; zakupu kątówki za kwotę (...) zł; zakupu łaty na daszek kuchni letniej za kwotę (...) zł; dofinansowania kosztów zakupu środków czystości w wysokości (...) zł; dofinansowania kosztów zakupu odkurzacza w wysokości (...) zł; zwrotu kosztów zakupu podkładek i wycieraczki za łączną kwotę (...) zł; załatwienia kobiety do gotowania posiłków i towarzyszenia. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji są przepisy ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 39 ust.1 i 2 powyższej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powyższej ustawy). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej. Równocześnie, jak wynika z powołanych powyżej przepisów, wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, pozostawiając kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. Pamiętać jednak należy, że organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swoich uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Co więcej, podjęte przez niego ustalenia muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia (decyzji administracyjnej). Fakultatywność i uznanie administracyjne w przedmiocie wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego nie oznacza bowiem pełnej dowolności i nie może prowadzić do urzędniczej samowoli. Zauważyć również należy, że wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 powołanej powyżej ustawy zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Zauważyć należy, że w okresie przypadającym na sierpień i wrzesień 2014 r., a więc miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiące złożenia wniosków w niniejszej sprawie oraz w okresie na jaki wnioskowana pomoc miała być przyznana (październik 2014 r.) K. K. otrzymywał pomoc społeczną w celu zabezpieczenia niezbędnych potrzeb. Pomoc ta obejmowała zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia przyznany decyzją z dnia (...) kwietnia 2014 r., na okres od dnia (...) kwietnia 2014 r. do (...) sierpnia 2014 r. w wysokości (...) zł miesięcznie. Ponadto K. K. miał przyznany, decyzjami z dnia (...) sierpnia 2014 r., zasiłek celowy na zakup żywności we wrześniu i październiku w wysokości (...) zł, zasiłek celowy na zwrot kosztów zakupu leków w wysokości (...) zł, zasiłek celowy na opłacenie kosztów energii elektrycznej za okres od (...) marca 2014 r. (...) lipca 2014 r. w kwocie (...) zł, oraz zasiłek celowy na zwrot kosztu zakupu obuwia w wysokości (...) zł. Łącznie, w skali miesiąca stanowi to kwotę (...) zł. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w okresie, w którym K. K. wystąpił z wnioskami oraz w którym wydano zaskarżoną w tej sprawie decyzję, korzystał on z regularnego wsparcia w postaci zasiłku okresowego oraz zasiłku na zakup żywności; ponadto w październiku otrzymał dodatkowe jednorazowe świadczenia celowe. W ocenie Sądu przyznana skarżącemu pomoc była pomocą wystarczającą w świetle jego potrzeb i możliwości. Podkreślić trzeba, że część otrzymanych świadczeń miało charakter stały, w szczególności stanowiły istotne wsparcie w zaspokojeniu potrzeb skarżącego, w tym potrzeb żywnościowych. Przechodząc do oceny poszczególnych potrzeb stwierdzić należy, że część świadczeń, o jakie wystąpił skarżący, nie mieściło się w zakresie potrzeb niezbędnych, w każdym razie oceniając je z perspektywy sytuacji skarżącego. W szczególności do takich potrzeb nie zaliczają się: doładowanie telefonu na kwotę (...) zł; zwrot kosztów zakupu flagi i poziomicy za łączną kwotę (...) zł; klucza nasadowego za kwotę (...) zł, gwoździ i śrub za kwotę (...) zł; pokrycia dachowego za kwotę (...) zł; zakupu szpachli za kwotę (...) zł; zakupu kątówki za kwotę (...) zł; zakupu łaty na daszek kuchni letniej za kwotę (...) zł; zwrotu kosztów zakupu podkładek i wycieraczki za łączną kwotę (...) zł; Zdaniem Sądu powyższe wydatki jak doładowanie powinny być pokrywane z środków utrzymania jakimi dysponuje skarżący. Okoliczności sprawy nie wskazują bowiem, że znajduje się on w sytuacji, w której potrzeby te byłyby mu koniecznie niezbędne (K. K. ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe, zamieszkuje przy bliskich). W kontekście sytuacji skarżącego nie sposób zaliczyć do niezbędnych potrzeb skarżącego także dofinansowania kosztów zakupu odkurzacza w wysokości (...) zł oraz dofinansowania kosztów zakupu środków czystości w wysokości (...) zł. Sąd potrzeb tych oczywiście nie deprecjonuje, jednak powinny być one finansowane ze środków, jakie skarżący regularne otrzymuje (zwłaszcza zasiłku okresowego). Nie zachodziły również podstawy do przyznania skarżącemu dodatkowej pomocy na żywność. W tym miejscu trzeba podkreślić, że wykorzystując instytucję zasiłku celowego nie można żądać od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb osób potrzebujących w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Jak wskazano, organ - oceniając sytuację materialną danej osoby - może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. W przypadku K. K. pomoc na żywność realizowana jest w formie regularnych świadczeń w postaci przyznania określonej kwoty pieniężnej ((...) zł), oraz uzupełniająco pomocy w formie zasiłków celowych. Za oczywiście bezzasadny uznać należało przy tym wniosek dotyczący załatwienia kobiety do gotowania posiłków i towarzyszenia. Na marginesie podjętych rozważań należy zwrócić uwagę, że regularna pomoc stała otrzymywana przez K. K. na datę wydania decyzji stanowi kwotę wyższą, aniżeli kryterium dochodowe w ogóle uprawniające do wystąpienia przez osobę samotnie gospodarującą o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Przyznanie pomocy o wartości przekraczającej kryterium dochodowe nie jest oczywiście przesłanką negatywna przyznania dalszych świadczeń, niemniej stanowi pewne wskazanie, pozwalające określić w sposób przybliżony, jakie sumaryczne wsparcie należy uznać za wystarczające. Odnosząc się do samego postępowania, stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie zostało ono przeprowadzone prawidłowo. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, poprzedzono przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Wywiad ten pozwolił pracownikowi socjalnemu dokonać właściwej analizy i oceny sytuacji wnioskodawcy. Mając na względzie powyższe Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. M. Kwiecińska J. Szaniecka B. Drzazga