II SA/Po 139/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2017 r. sprawy ze skargi C. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. L. z dnia [...] października 2016r. nr [...] Decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydent M. L. Z-ca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, na podstawie art. 3, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) w związku z § 2 ust. 3 i 5 rozporządzenia Ministra Pracy i P. Społecznej z dnia 08 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej jako "K.p.a.") postanowił odmówić przyznania pomocy C. G.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że przyznanie świadczeń z pomocy społecznej jest uzależnione od wcześniejszego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, na podstawie którego dokonywana jest analiza i ocena sytuacji danej osoby lub rodziny. W przypadku C. G. nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego z uwagi na brak jej obecności w miejscu zamieszkania w dniach [...] i [...] października 2016 r. Mając powyższe na względzie wezwano wnioskodawczynię pismem z dnia 06 października 2016 r. do skontaktowania się z urzędem w celu złożenia wyjaśnień i wyznaczenia kolejnego terminu wywiadu środowiskowego. Wobec niezastosowania się do powyższego wezwania organ odmówił przyznania skarżącej pomocy. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła C. G., wskazując, że pracownik socjalny był u niej w dniach [...] października 2016 r., [...] listopada 2016 oraz [...] grudnia 2016 r. jednakże odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania, zainicjowanego wnioskiem odwołującej z dnia 29 września 2016 r. o przyznanie pomocy w formie finansowej na prąd, czynsz, leki, pościel i obiady oraz przywołał treść przepisów ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Kolegium zachowanie polegające na uniemożliwianiu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, musiało prowadzić do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu C. G.. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przedmiotem wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi jest prawidłowość rozstrzygnięć organów administracji publicznej, które odmówiły przyznania skarżącej świadczeń z zakresu pomocy społecznej z uwagi na uniemożliwienie przeprowadzenia ze skarżącym wywiadu środowiskowego. Niewątpliwie pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna jest też instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). W postępowaniu w przedmiocie pomocy społecznej, stosownie do treści art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, organ administracji wydaje decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Sam wywiad środowiskowy, ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), przy czym w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, konieczne jest sporządzenie aktualizacji wywiadu z tym zastrzeżeniem, że wobec osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Jak wskazuje analiza powołanych powyżej przepisów, rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej, lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego, z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie może, co do zasady być zastąpiona innymi środkami dowodowymi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 60/11, Baza NSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, ze wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 519/12, Baza NSA). Równocześnie, stosownie do treści art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie organy odmówiły przyznania skarżącej pomocy społecznej wskazując, że z uwagi na nieobecność skarżącej w miejscu zamieszkania w dniach [...] i [...] października 2016 r. oraz jej brak reakcji na wezwanie jej pismem z dnia [...] października 2016 r. do skontaktowania się z urzędem w celu złożenia wyjaśnień i wyznaczenia kolejnego terminu wywiadu środowiskowego. W ocenie Sądu odmowa przyznania pomocy społecznej była jednak przedwczesne. I tak, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że pracownicy socjalni chcieli przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej w dniach [...] i [...] października 2016 r. bez uprzedniego poinformowania jej o tym. W aktach sprawy brak jest bowiem jakichkolwiek informacji o tym, by skarżąca była poinformowana o fakcie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a jedynym śladem wskazującym na fakt dokonania czynności w tych dniach, jest notatka służbowa z dnia [...] października 2017 r. Co prawda, w dniu [...] października 2016 r. wezwano skarżącą do stawiennictwa w urzędzie, w celu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego, jednakże wezwanie powyższe zostało doręczone w trybie doręczenia zastępczego, a sama koperta zawierające wezwanie nie została odebrana przez skarżącą. W ocenie Sądu w tych okolicznościach faktycznych nie można czynić skarżącej zarzutu, jakoby nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego wynikało z jej celowego działania. Fakt nieobecności w miejscu zamieszkania w dniach [...] oraz [...] października, a następnie brak odebrania przesyłki pocztowej nie wskazuje bowiem jeszcze na celowe działanie skarżącej, czy też, jak wskazano w notatce służbowej z dnia [...] października 2016 r. na fakt braku przebywania w miejscu zamieszkania w okresie trzech tygodni. Zdaniem Sądu, jest to daleko idąca interpretacja organu, która nie została skutecznie potwierdzona innymi dowodami. Zdaniem Sądu, możliwość odwołania się do niemożności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jako podstawy odmowy przyznania świadczenia jest możliwa, gdy strona jest prawidłowo poinformowana o terminie przeprowadzenia powyższej czynności procesowej. Warunek powyższy nie został jednakże w niniejszej sprawie spełniony. Rozpoznając niniejszą sprawę należy również zwrócić uwagę, że skarżąca, jak wskazała w treści odwołania, nawiązała po wydaniu decyzji przez organ I instancji, kontakt z pracownikiem socjalnym. Kwestia powyższa nie została jednak wyjaśniona w toku postępowania odwoławczego, co jest o tyle istotne, że z treści pism procesowych wynika, że skarżącą pozostaje osobą nieporadną życiowo, a więc jest osobą, co do której organy powinny wykazać się szczególną troską i zrozumieniem w zakresie prowadzenia swoich spraw. Pamiętać bowiem należy, że obowiązkiem organów administracji publicznej, szczególnie w sprawach z zakresu pomocy społecznej, jest informowanie stron o ich prawach i obowiązkach oraz zapewnienie, aby strona nie poniosła niekorzystnych następstw związanych z brakiem znajomości przysługujących jej uprawnień. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Obowiązkiem organów ponownie rozpoznających sprawę jest skuteczne poinformowanie skarżącej o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.