II SA/Po 141/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2012r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2011r. Nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości postanawia 1. ustanowić dla Z.Ł. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący Z. Ł. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości. We wniosku wyszczególnił koszty utrzymania mieszkania oraz leczenia i podał, że opał (drzewo i węgiel) stanowi kwotę 1.450 zł i 2.700 zł na rok, energia elektryczna – 120 zł na dwa miesiące, woda – 40 zł na miesiąc, śmieci – 4 zł na miesiąc, telefon – 100 zł miesięcznie, ubezpieczenie mieszkania 90 zł na rok, OC samochodu – 261 zł na rok, przegląd samochodu – 100 zł na rok, remont domu 4.000 zł na rok, lekarstwa – 100 zł miesięcznie. Nadto skarżący pomaga synowi, który ma problemy z pracą przekazując mu 200 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i pełnoletnim synem. W części wniosku dotyczącej majątku podał, że posiada dom o powierzchni 65 m², nieruchomość rolną o powierzchni 0,82 ha, oraz inną nieruchomość o powierzchni 700 m² z domem i ogrodem. Wnioskodawca oświadczył, że otrzymuje rentę w wysokości 1.823 zł netto miesięcznie, jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości 1.200 zł netto miesięcznie, co łącznie daje kwotę 3.023 zł netto miesięcznie. Syn jest bezrobotny i nie uzyskuje żadnych dochodów. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Pismem z dnia 22 marca 2012r. poinformował, że wykonanie zobowiązania w zakreślonym terminie jest utrudnione, gdyż syn mieszka w G., skarżący mieszka w odległości 20 km od najbliższej miejscowości, gdzie mógłby skompletować potwierdzenia, np. skserować dokumenty, a to koszt 50 zł. Nadto podał, że pożyczył kwotę 100 zł na uiszczenie wpisu, na dowód czego przedłożył kserokopię dowodu wpłaty. Skarżący po ponownym wezwaniu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy pismem z dnia 23 kwietnia 2012r. oświadczył, że syn jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Żona wnioskodawcy prócz emerytury nie ma innych dochodów. Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić najmniejszych nawet należności związanych z toczącym się postępowaniem (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Nadmienić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych oznacza zwolnienie od obowiązku zarówno wnoszenia opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków – art. 241 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy jedynie tych opłat i wydatków, których uiszczenie jest aktualne na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy (patrz. H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz", Warszawa 2005, str. 627). Oznacza to, że skarżący, który uiścił koszty sądowe w postaci wpisu od skargi nie ma interesu prawnego w domaganiu się wydania orzeczenia o zwolnieniu go od tej uiszczonej opłaty. Z chwilą uiszczenia tych kosztów sądowych wygasa obowiązek ich ponoszenia. Miejsce wskazanego obowiązku zajmuje prawo żądania zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.). Zatem, mając na uwadze, że skarżący zapłacił wpis od skargi, należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie, jak orzeczono w punkcie 2 postanowienia (art. 258 §2 pkt 7 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem chociażby w części. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy. W istocie wnioskodawca zaniechał udzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy oraz przedłożenia dokumentacji źródłowej przedstawiającej rzeczywistą sytuację finansową. Skarżący, pomimo dwukrotnego zobowiązania nie przedłożył kopii zeznań podatkowych lub innych dokumentów źródłowych potwierdzających łączną wysokość dochodów, jakie uzyskuje rodzina. Nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego, które przedstawiają wprost skalę środków jakimi wnioskodawca rzeczywiście rozporządza. Nie wyjaśnił także wątpliwości, czy posiadane nieruchomości (mieszkanie w G., nieruchomość rolna oraz działka 700 m² z domem i ogrodem) przynoszą mu dodatkowe dochody. Nadto z wniosku o prawo pomocy wynika, że po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania, włączając nawet pomoc dla syna i drobne remonty domu (około 1.200 zł miesięcznie) skarżącemu pozostaje jeszcze kwota w wysokości 1.823 zł miesięcznie. Nadto, pomimo wezwania, skarżący nie przedstawił dodatkowych okoliczności służących wykazaniu, że po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny nie pozostają już żadne wolne środki, z których mógłby ponieść pozostałe koszty sądowe w niniejszej sprawy. Podkreślić należy, że na dalszym etapie postępowania skarżący będzie zobowiązany do poniesienia ewentualnych kosztów sądowych jedynie z sytuacji oddalenia jego skargi, w wysokości 200 zł i to rozłożonych w czasie (100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za uzasadnienie oraz 100 zł od ewentualnej skargi kasacyjnej). Skarżący poprzez brak rzeczowego uzupełnia wniosku o prawo pomocy uniemożliwił dokonanie dodatkowych ustaleń faktycznych, co do sytuacji finansowej i majątkowej, pozwalających przyjąć, że łączne dochody rodziny nie wystarczają na choćby częściowe pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Należy w tym miejscu podkreślić, iż brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy, jak wskazano w punkcie 2 sentencji postanowienia. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego nie można było ustalić, że skarżący nie dysponuje środkami, z których mógłby pokryć wszystkie koszty sądowe należne w niniejszej sprawie. Z drugiej strony, przyjąć natomiast należy, że łączna wysokość zadeklarowanych dochodów nie pozawala na poczynienie takich oszczędności, które pozwoliłyby na uiszczenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Przyznać zatem należało prawo pomocy w części poprzez ustanowienie adwokata, jak tego domagał się skarżący na formularzu (k. 24 akt sad.). Rozstrzygnięcie w tym zakresie znajduje się w punkcie 1 sentencji postanowienia. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 i art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska