II SA/Po 1451/98

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Józefa Cz. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 13 sierpnia 1998 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, powołując się na art. 138 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 127 par. 3 Kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 24 czerwca 1998 r. w przedmiocie pozbawienia Józefa Cz. uprawnień kombatanckich. Z motywów decyzji wynikało, że zasadniczą przyczyną pozbawienia uprawnień kombatanckich był fakt, iż Józef Cz. uzyskał je wyłącznie z tytułu utrwalenia władzy ludowej. Odnosząc się do twierdzeń, iż Józef Cz. pełniąc służbę w jednostkach Milicji Obywatelskiej brał udział w walkach z oddziałami Wehrwolfu stwierdził, że uczestnictwo w takich walkach miało miejsce w szeregach organów bezpieczeństwa podległych Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego i nie mogło być traktowane jako działalność w ramach zmilitaryzowanej służby państwowej /art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej/. Józef Cz. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, której zarzucił naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej oraz art. 7 Kpa. Uzasadniając skargę podnosił w szczególności, że w toku postępowania przedstawił dowody wskazujące na udział w walkach z grupami Wehrwolfu i że dowody te pominięto. Nadto, powołując się na orzecznictwo NSA i Sądu Najwyższego wskazywał, że Milicja Obywatelska winna być traktowana jako zmilitaryzowana służba państwowa w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. Wskazał przy tym, iż służba w organach Milicji Obywatelskiej nie mogła być traktowana równoznacznie ze służbą w ramach struktur bezpieczeństwa publicznego. Organ orzekający w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stanowisko organu orzekającego w sprawie sprowadzało się do przyjęcia, że nie zachodziła potrzeba badania w postępowaniu weryfikacyjnym, czy istotnie skarżący w ramach służby w jednostkach byłej Milicji Obywatelskiej brał udział w walkach z grupami Wehrwolfu, gdyż tego rodzaju działalność nie mogła być uznana za kombatancką w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. Oznaczało to, że wbrew niektórym zarzutom skargi, organ ten zakładał dopuszczalność badania w postępowaniu weryfikacyjnym ewentualności przyznania uprawnień kombatanckich z tytułów przewidywanych w aktualnym stanie prawnym. Istota sporu sprowadzała się więc do rozstrzygnięcia, czy wskazywana przez skarżącego działalność mogła być uznana za kombatancką. W pierwszym rzędzie stwierdzić w tym względzie należało, że z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach (...) /Dz.U. nr 68 poz. 436/ nastąpiła istotna zmiana art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej powodująca znaczne zawężenie strony podmiotowej tego przepisu. Jeśli do wskazanego momentu działalność kombatancką przypisać należało wszystkim osobom uczestniczącym w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii lub grupami Wehrwolfu, to po nowelizacji możliwe to było jedynie wobec osób, które w walkach uczestniczyły w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych. W tym też kontekście odnieść się należało do powołanego przez skarżącego wyroku NSA z dnia 29 marca 1995 r. V SA 1034/93 wydanego we wcześniejszym stanie prawnym. W wyroku tym słusznie dopuszczono szeroką wykładnię pojęcia "uczestniczenia w walkach", usprawiedliwioną ówczesnym brzmieniem art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. Obecnie jednak, jak wskazano, przyznanie uprawnień osobom, które nie pełniły służbą w Wojsku Polskim, zależne jest od oceny, czy formacja, w której brano udział w walkach, miała charakter zmilitaryzowanej służby państwowej. We wspomnianym już wyroku NSA z dnia 14 maja 1996 r. V SA 1034/93, niejako przy sposobności wyłożenia bez wątpienia trafnej wówczas interpretacji pojęcia "udziału w walkach", wymieniono wśród zmilitaryzowanych służb państwowych Milicję Obywatelską. Jeżeli traktować tę część tezy jako pogląd prawny, to Sąd orzekający w sprawie niniejszej z poglądem tym się nie zgadza. Milicja Obywatelska powołana została dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej /Dz.U. nr 7 poz. 33/ i według art. 1 dekretu była publiczną formacją Służby Bezpieczeństwa Publicznego. Wymienione w art. 2 dekretu zadania sprowadzały się do ochrony bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego oraz dochodzenia i ścigania przestępstw. Podlegała zgodnie z art. 4 Kierownikowi Resortu Bezpieczeństwa Publicznego. Przedstawione regulacje bez wątpienia wyłączały zaliczenie tej formacji do jednostek Wojska Polskiego. Pozostawało więc odnieść się do pojęcia zmilitaryzowanych służb państwowych. Jeśli wymienione pojęcie rozpatrywać w kategoriach ściśle prawnych, to nie można nie zauważyć, że nie wydano aktu prawnego o militaryzacji Milicji Obywatelskiej, co następowało w stosunku do innych służb, między innymi kolejowych. Z kolei potoczne znaczenie słowa "zmilitaryzować" oznacza "zastosować formy i metody organizacji militarnej, poddać rygorom wojskowym" /Słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1993 r., tom III, str. 1041/, co w pierwszym rzędzie łączy się ze zmianą wcześniejszego statusu, a żadna zmiana, jak już wskazano, nie nastąpiła. Nadto, wymienione w dekrecie PKWN zadania Milicji Obywatelskiej odpowiadały cechom objętym rozumieniem pojęcia "policja" /por. Słownik (...), tom II, str. 782/ określającego organ tylko pod względem organizacyjnym zbliżony do wojska, jednak realizujący całkowicie odrębne zadania, podczas gdy "militarny" to "dotyczący wojska, wojskowości, wojskowy" /Słownik, tom I, str. 176/. Dodać należy, że odrębność formacji zmilitaryzowanych utrwalona jest w świadomości społecznej i pogłębiona tradycją historyczną. Nadto, nawet cytowane definicje wywodzone z języka potocznego wskazywały na powiązanie organizacyjne jednostek zmilitaryzowanych ze strukturami wojskowymi, co w przypadku Milicji Obywatelskiej nie występowało. Przedstawione okoliczności prowadziły do wniosku, że Milicja Obywatelska nie stanowiła zmilitaryzowanej służby państwowej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/. W tych warunkach oddalono skargę na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.