II SA/Po 1475/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) as.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant referent stażysta Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2005 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na ponowne badania lekarskie w zakresie kierowania pojazdami 1. uchyla zaskarżoną decyzję w tej tylko części, w której nie orzeczono o skierowaniu A. N. na badanie lekarskie do uprawnionego lekarza Centrum Medycyny Pracy w P. Ośrodka Zamiejscowego w P., oraz decyzję Starosty C. z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w tej tylko części , w której Starosta C. powołał jako podstawę prawną decyzji art.122 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym ( Dz. U. 98/97/602 ze zm. ) oraz w części w której skierowano A. N.na badanie lekarskie do uprawnionego lekarza Centrum Medycyny Pracy w P. Ośrodka Zamiejscowego w P., 2. w pozostałej części skargę oddala /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Makosz-Frymus /-/ M.Dybowski jf Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. na posiedzeniu dnia 17 września 2002 r. na podstawie art. 3, 4 i 6 ust. 1, 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.123/97/776 ze zm. – dalej ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej) postanowił A. N. zaliczyć do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] (k. 5 akt administracyjnych) Starosta C. na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 98/97/602 ze zm. – dalej prd) skierował A. N. na badania lekarskie. Uzasadniając organ wyjaśnił, że przepis art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 prd zobowiązuje organ administracji publicznej do wydania decyzji o skierowaniu osoby posiadającej prawo jazdy, w stosunku do której wydano orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, na badanie lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. Zgodnie z § 10 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 czerwca 1999 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz.U. 69/99/772 – dalej rozporządzenie) na badanie lekarskie należy zgłosić się do uprawnionego lekarza Centrum Medycyny Pracy w P. Ośrodka Zamiejscowego w P. (dalej- Centrum). Pismem z dnia [...] marca 2003 r. Skarżąca wniosła odwołanie od decyzji z dnia [...] marca 2003 r., wyjaśniając iż się z nią nie zgadza, bowiem przyznanie Jej stopnia niepełnosprawności wynika ze schorzenia jelita grubego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( j.t. Dz.U. 98/00/1071 ze zm. – dalej kpa) w zw. z art. 122 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 98/97/602 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Starosty C. Uzasadniając organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy bieg sprawy i wyjaśnił, że skierowanie na badania lekarskie nie jest jednoznaczne z pozbawieniem uprawnień do kierowania pojazdami. Może ono nastąpić jedynie w przypadku stwierdzenia przez uprawnionego lekarza, iż występują określone przeciwwskazania zdrowotne. Wyłączną podstawę prawną decyzji stanowi art. 122 ust. 1 pkt 5 prd, nie dopuszczający uznania administracyjnego (na co pozwala nieprawidłowo podany – przez organ pierwszej instancji - w podstawie prawnej przepis art. 122 ust. 1 pkt 4 prd). Dodatkowo Kolegium zaznaczyło, iż w myśl art. 122 ust. 6 prd, badania lekarskie przeprowadza się na koszt osoby badanej, chyba że przepis stanowi inaczej. Brak podstaw do wyznaczania przez organ miejsca prowadzenia badań, stąd osoba skierowana może takie badanie przeprowadzić u każdego uprawnionego w tym zakresie lekarza, a nie wyłącznie we wskazanym w uzasadnieniu Centrum. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu A. N. podniosła, że nie zgadza się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, "ponieważ nieobiektywnie podjęto decyzję...w stosunku do" Jej schorzenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się częściowo zasadną, choć z innych przyczyn, niźli w niej podniesione. Zgodnie z postanowieniami art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153/02/1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. 153/02/1270 ze zm. – dalej upsa). Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 106 § 3 i 5 upsa ustalił, że A.N. przed wywiedzeniem odwołania od decyzji Starosty z dnia [...] marca 2003 r. udała się do Centrum, lecz nie uiściła stosownej opłaty i nie zakończyła badań; orzeczeniem lekarskim z dnia[...] lutego 2005 r.- nr [...]Centrum Medycyny Pracy- Ośrodek w P. stwierdził brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi, do których wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii: A, A1, B, B1, T, B+E. Ustaleń powyższych Sąd dokonał na podstawie: odpisu decyzji Starosty C. z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] z adnotacją Kierownika Centrum Medycyny Pracy- Ośrodka w P. z dnia [...] marca 2003 r. i odpisu orzeczenia lekarskiego z dnia [...] lutego 2005 r.- nr [...]Centrum Medycyny Pracy- Ośrodka w P. (k. 26- 27v akt sądowych), którym Sąd dał wiarę, jako pochodzącym od uprawnionych organów ( art. 244 § 1 w zw. z art. 252 kpc). Trafnie organ odwoławczy wskazuje, że w niniejszej sprawie Starosta C. winien był zastosować wyłącznie art. 122 ust. 1 pkt 5 prd. W doktrynie i w teorii legislacji trafnie przyjmuje się, że przepisy prawne- zarówno artykuły, jak i ustępy- zawierać mogą pewne wyróżnione graficznie fragmenty, ujęte w sposób kolumnowy- punkty, a w ich obrębie również litery. Ani punkty, ani litery nie stanowią odrębnych przepisów, lecz pozostają fragmentami przepisów mającymi sens jedynie w bezpośrednim związku z przepisami je wyróżniającymi. Wyróżnienie punktów służy jedynie przedstawieniu różnych wariantów dalszej części przepisu lub wyeksponowaniu szczególnie istotnych fragmentów przepisu ( M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002 s. 16-17). Wzgląd na racjonalność prawodawcy nakazuje dostrzec, że ustawodawca pragnął zróżnicować przypadki, w których jedynie nasuwają się zastrzeżenia co do stanu zdrowia, od sytuacji, w których nie zachodzą wątpliwości, co do stanu zdrowia kierujących pojazdem, bowiem wyspecjalizowany organ (Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności), w trybie przewidzianym ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej, orzekł o złym stanie zdrowia, skutkującym stwierdzeniem stopnia niepełnosprawności kierującego pojazdem. W tej ostatniej sytuacji, w postępowaniu przewidzianym w art. 122 ust. 1 pkt 5 i ust. 4 prd, badaniu podlegać będzie to, czy ów kierujący pojazdem, z uwagi na swą niepełnosprawność, zachował zdolność kierowania pojazdem. Ustawodawca w art. 87 ust. 1 prd wprowadził w szczególności wymóg sprawności fizycznej jako konieczny dla posiadania uprawnień do kierowania pojazdami. W doktrynie utrwalonym jest pogląd, że dla bezpieczeństwa ruchu niezbędne jest czuwanie nad tym, by osoby mające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, lecz i w okresie późniejszym. Podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem – w tym w szczególności skutkujące niepełnosprawnością (art. 122 ust. 1 pkt 4 bądź 5 prd; W. Kotowski "Ustawa prawo o ruchu drogowym – komentarz" Wyd. ABC 2002 s. 577 t. 2, s. 693 t. 4 – odpowiednio). Normodawca zróżnicował uprawnione podmioty, mogące prowadzić badania lekarskie osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców. W § 10 rozporządzenia wskazano, że badania lekarskie osób wymienionych w art. 122 ust. 1 pkt 2 – 4 prd, przeprowadza się w wojewódzkich ośrodkach medycyny pracy, właściwych dla miejsca zamieszkania badanego i w enumeratywnie wymienionych, sześciu instytutach medycyny ( § 13 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia); w przypadkach przewidzianych w art. 122 ust. 1 pkt 1 i 5 prd, badania te przeprowadza uprawniony lekarz (§ 3 ust. 1 rozporządzenia), a dopiero odwołanie od orzeczenia lekarskiego uprawnionego lekarza, rozpatruje podmiot odwoławczy, którym może być właściwy miejscowo wojewódzki ośrodek medycyny pracy (§ 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia). Normodawca w art. 122 ust. 1 pkt 5 prd i § 3 ust. 1, § 10 a contrario – rozporządzenia, z uwagi na uprzednie rozpoznanie stanu zdrowia w trybie ustawowym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, nie nałożył na osoby niepełnosprawne obowiązku poddania się badaniu w jednostkach, o których mowa w § 13 ust 2 pkt 1 i ust. 3, tak jak np. na uczestników wypadku drogowego, w którym jest zabity lub ranny, bądź na osobę ubiegającą się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdem, cofniętego ze względu na stan zdrowia (art. 122 ust. 1 pkt 2, 3 lit a prd). W zakresie poddania się badaniu przez uprawnionego lekarza, w przypadku osób niepełnosprawnych, ich sytuacja jest zrównana z najpowszechniejszą kategorią osób – ubiegających się o wydanie prawa jazdy lub świadectwa kwalifikacji (art. 122 ust. 1 pkt 1 i 5 prd). Takie uprzywilejowanie niepełnosprawnych w stosunku do innych osób objętych art. 122 ust. 1 pkt 2 – 4 prd, jest usprawiedliwione, odpowiada celowi i zasadniczej treści przepisów prd, ma charakter proporcjonalny i jest racjonalne (odpowiednio orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12.12.1994 – K 3/94; 23.X.1995 – K 4/95; K 17/95 akceptowane przez J. Oniszczuka "Konstytucja RP w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego" Zakamycze 2000 s. 283-284, 297). Skarżąca błędnie dopatruje się niespójności między wskazaniem zawartym w punkcie 9 orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2002, w którym Powiatowy Zespół podał, że A. N. "nie spełnia przesłanek określonych w art. 8 ust. 1" prd (k. 1 akt administracyjnych i k. 28 akt sądowych), a obowiązkiem poddania się badaniu lekarskiemu. W istocie wskazanie to nie dotyczy sytuacji, w której nie stosuje się do Skarżącej całego Prawa o ruchu drogowym, a w szczególności art. 122 prd, lecz jedynie art. 8 prd, dotyczącego wyłącznie uprawnień osoby niepełnosprawnej o obniżonej sprawności ruchowej, związanych z kartą parkingową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji słusznie wskazało, że organ pierwszej instancji miast sięgnąć do precyzyjnie regulującego rozpatrywaną sytuację art. 122 ust. 1 pkt 5 i ust. 4 prd, błędnie zakwalifikował ów stan także w oparciu o art. 122 ust. 1 pkt 4 prd. Dodatkowe i bezpodstawne zastosowanie art. 122 ust. 1 "pkt 4", narażało Skarżącą na koszty dojazdu do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy i znacznie wyższe koszty badania lekarskiego. W przypadku zawiadomienia powiatowego lub wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, starosta o b o w i ą z a n y był decyzją skierować osobę niepełnosprawną posiadającą prawo jazdy na badanie lekarskie przeprowadzane w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem ( art. 122 ust. 1 pkt 5 prd). Ustawodawca nie pozostawił zatem ocenie starosty zagadnienia, czy w sytuacji przewidzianej w art. 122 ust. 1 pkt 5 prd skierować- bądź nie- osobę niepełnosprawną posiadającą prawo jazdy na badanie lekarskie; tym bardziej- wbrew przekonaniu Skarżącej- nie przyznał staroście prawa dokonywania oceny, czy dane schorzenie, stwierdzone przez powiatowy bądź wojewódzki zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, przemawia za bądź przeciw skierowaniu osoby niepełnosprawnej na badania. Z tej przyczyny skargę w zakresie, w którym decyzje obu instancji kierowały A. N. na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 5 prd na badanie lekarskie, które dokonać winien uprawniony lekarz (art. 122 ust. 4 prd), na podstawie art. 151 upsa, należało oddalić. Jednakże wobec faktu, iż dopiero odwołanie od orzeczenia lekarskiego uprawnionego lekarza, rozpatruje podmiot odwoławczy, którym może być właściwy miejscowo wojewódzki ośrodek medycyny pracy (§ 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia), zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c upsa należało uchylić w tej części, w której organ odwoławczy nie uchylił decyzji Starosty w części ( art.. 138 § 1 pkt 2 kpa), w której Starosta nałożył na Skarżącą- wbrew § 3 ust. 1, § 10 a contrario i § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia- obowiązek poddania się badaniu u uprawnionego lekarza Centrum Medycyny Pracy w P Ośrodka Zamiejscowego w P. Na podstawie art. 135 upsa w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit. a i c upsa Sąd uchylił decyzję ją poprzedzającą, w tej tylko części, w której jako podstawę prawną powołano art. 122 ust. 1 pkt 4 prd oraz w części, w której A. N. skierowano na badanie do uprawnionego lekarza Centrum Medycyny Pracy w P. Ośrodka Zamiejscowego w P. Bez znaczenia dla oceny uchybienia organów administracji publicznej pozostaje to, że o obowiązku zgłoszenia się do uprawnionego lekarza podmiotu odwoławczego ( § 13 ust. 1 i 2 pkt 1 rozporządzenia) organ I instancji orzekł w uzasadnieniu decyzji (powołując błędną podstawę prawną), jak i to, że organ odwoławczy, błąd ów dostrzegłszy, decyzji I instancji w tej części nie uchylił. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Makosz-Frymus /-/ M.Dybowski jf