II SA/Po 153/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2016 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2015 r., nr [...] odmówił K. K. przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupu: żywności w wysokości 143,00 zł, gresu, drzwiczek i cementu - łącznie 55,38 zł, nasion w wysokości 3,39 zł, doładowań do telefonu w łącznej kwocie 20,00 zł, pokarmu dla ryb w wysokości 3,50 zł, znaczków i kopert w łącznej kwocie 8,20 zł, gry (dart wraz z lotkami) w wysokości 13,50 zł, złomu w wysokości 18,75 zł, usługi spawania w wysokości 20,00 zł, foremek do lodów w wysokości 3,99zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż K. K. w dniach 5 sierpnia 2015 r., 14 sierpnia 2015 r. oraz 20 sierpnia 2015 r. złożył wnioski o pomoc pieniężną na pokrycie między innymi kosztów zakupu wyżej opisanych materiałów i usług. Dalej wskazano, iż aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzono w dniu 19 sierpnia 2015 r. W toku postępowania ustalono, że K. K. w dalszym ciągu prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego jedyne źródło utrzymania w lipcu 2015r. stanowił zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w wysokości 271,00 zł. Ponadto był on dotychczas wspierany przez ośrodek pomocy społecznej między innymi pomocą w formie zasiłku okresowego przyznanego w okresie od 1 maja 2015 r. do 30 września 2015 r. w wys. 271,00 zł oraz pomocą w formie zasiłku celowego na zakup żywności od maja 2015 r. do września 2015 r. w miesięcznej wys. 400,00 zł. Wskazano, że K. K. od roku 2001 zamieszkuje w altanie ogrodowej, która się mieści na terenie Rodzinnych Ogródków Działkowych przy ul. L. w P.. Ustalono nadto, że pozostaje on pod opieką lekarza psychiatry i lekarza rodzinnego. Zainteresowany w dalszym ciągu nie złożył stosownego wniosku o ustalenia stopnia niepełnosprawności. K. K. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Nie poszukuje pracy we własnym zakresie oświadczając, że ma bardzo dużo innych zajęć i od poszukiwania pracy dla niego jest PUP. Organ uznał, iż wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe uprawniające go do ubiegania się o pomoc w formie zasiłku celowego. Zauważył jednak, iż K. K. w okresie od stycznia 2015 r. do lipca 2015 r. otrzymał wsparcie w wysokości 6293,43 zł, co w skali jednego miesiąca daje kwotę 899,06 zł. Wymieniono przy tym 20 decyzji przyznających w tym okresie wnioskodawcy zasiłek okresowy oraz zasiłki celowe. Zdaniem organu wniosek o zwrot kosztów zakupionej żywności w kwocie 143 zł nie znajduje uzasadnienia, bowiem potrzeba ta została zaspokojona przez ośrodek pomocy społecznej przyznanym już odrębną decyzją zasiłkiem celowym na kwotę 400 zł. Ponadto organ nie widzi zasadności zwrotu wydatków za dokonane zakupy w sierpniu 2015 r., tj: gresu, drzwiczek, cementu, nasion, doładowanie do telefonu, pokarmu dla ryb, znaczków i kopert, gry (dart wraz z lotkami), złomu, usługi spawania, foremek do lodów. Zakupy te nie służą bowiem zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia, zatem do takich potrzeb nie można zaliczyć wyżej wymienionych rzeczy. Zdaniem organu skoro wnioskodawca zakupił ww. artykuły to był w stanie z posiadanego dochodu zaspokoić te potrzeby, przyznanie środków publicznych na ten cel jest więc niezasadne. K. K. mógł zaspokoić te potrzeby z środków uzyskiwanych w ramach przyznanego mu na okres od 1 maja 2015 r. do 30 września 2015 r. zasiłku okresowego. Na zakończenie organ wyjaśniając cele pomocy społecznej wskazał, że pomoc społeczna realizowana w formie zasiłku celowego ma za zadanie jedynie wspomóc osoby potrzebujące wsparcia, nie jest natomiast świadczeniem stałym. Odwołanie od powyższej decyzji w terminie prawem przewidzianym wniósł K. K.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...]2016 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium przyznanie pomocy finansowej na potrzeby, które nie są w świetle art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej niezbędnymi potrzebami bytowymi, więc takimi, które nie zaspakajają takich potrzeb - jak zakup żywności, zakup leków, zakup opału oraz usługi fryzjera byłoby sprzeczne ze wskazanym wyżej przepisem oraz naruszałoby podstawowe zasady pomocy społecznej wskazane w art. 2-4 ustawy o pomocy społecznej. Nadto organ ten podkreślił, iż nawet uzasadnione potrzeby strony postępowania, jak wydatki na zakup dodatkowej żywności nie muszą być zaspokajane przez organ pomocy społecznej, z uwagi na to, że K. K. ma przyznany zasiłek celowy na żywność na każdy miesiąc w kwocie 400 zł. Kwota ta, w ocenie organu II instancji, zaspokaja należyty sposób tą potrzebę. Zaznaczono, że organ pomocy społecznej ma ograniczone środki finansowe i nie może zaspokajać każdej zgłoszonej potrzeby. Skargę na powyższą decyzję wniósł K. K. Do skargi załączono szereg kopii pism i artykułów prasowych niezwiązanych z przedmiotem postępowania. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznani zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2015 r. są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Kontrolowana sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015, r. poz. 165 ze zm.) może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dotyczy to w szczególności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 powołanej ustawy. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Dalej, zauważyć należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 K.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna w zakresie formalnym uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, jak i szczególne zawarte w ustawie o pomocy społecznej (art. 106 ust. 4) oraz w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712), a w zakresie meritum rozstrzygnięcia materialnoprawne zasady zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, pozostawiając kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już dotychczas przyznano, należało rozważyć, czy potrzeby, o jakich sfinansowanie z pomocy społecznej wystąpił skarżący, są "potrzebami niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W ocenie Sądu organy trafnie stwierdziły, iż w konkretnych okolicznościach sprawy, wobec uzyskiwanej dotychczas pomoc, zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, przekraczając zadania i zakres pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Z treści powołanych przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie wyprowadzić wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już to wyżej zostało wspomniane, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd też w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Według Sądu w niniejszej sprawie istotną okolicznością jest, że w momencie rozpatrywania wniosku o świadczenie celowe skarżącemu przysługiwał zasiłek okresowy (z tytułu bezrobocia) w wysokości 271 zł miesięcznie i zasiłek na zakup żywności w kwocie 400 zł miesięcznie. W ocenie Sądu organ nie miał zatem podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w zakresie udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu usług, urządzeń i materiałów wskazanych we wnioskach. Wniosek te dotyczył w części potrzeb, na których zaspokojenie skarżący otrzymywał regularną pomoc (zasiłek na zakup żywności), w pozostałej zaś części dotyczył potrzeb, które w ustalonym stanie faktycznym nie służą bezpośrednio realizacji niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy i które mogą być zaspakajane z przyznanego zasiłku okresowego. Koszty zakupu gresu, drzwiczek i cementu, nasion w wysokości, doładowań do telefonu, pokarmu dla ryb, znaczków i kopert, gry dart, złomu, usługi spawania , foremek do lodów wynosił łącznie 146,71 zł., gdy wysokości zasiłku okresowego wynosi 217 ,- zł. Zauważyć należy, iż skarżący sam żaden sposób nie wykazał, aby wyżej wskazane usługi i przedmioty były niezbędne dla zaspokojenia jego podstawowych potrzeb bytowych np. w celu dokonania drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Ponadto jak trafnie zauważył organ I instancji wniosek skarżącego nie dotyczył udzielenia pomocy na przyszłe zaspokojenie potrzeby, lecz tylko refinansowania przez pomoc społeczną poniesionych już kosztów potrzeb, które zdołał zaspokoić we własnym zakresie. Reasumując dotychczasowe, należy stwierdzić, że w niniejszym stanie faktycznym organ uprawniony do rozpoznania wniosku o pomoc w formie zasiłku celowego przedsięwziął możliwe środki, aby ustalić jaka jest obecna kondycja materialno-finansowa skarżącego. Uwzględnione zostały w szczególności wnioski wypływające z aktualizacji wywiadu środowiskowego dotyczącego sytuacji życiowej wnioskodawcy. Na zakończenie trzeba też zwrócić uwagę i na to, że stała pomoc finansowa otrzymywana przez K. K. przez kilka miesięcy poprzedzających złożenie wniosków wynosiła 671 zł miesięcznie (pomijając dodatkowo przyznane zasiłki celowe), a zatem stanowi kwotę wyższą, aniżeli kryterium dochodowe w ogóle uprawniające do wystąpienia przez osobę samotnie gospodarującą o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Nie jest to wprawdzie przesłanka wyłączająca przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, niemniej stanowi pewne wskazanie, pozwalające określić w sposób przybliżony, jakie wsparcie ustawodawca uznaje za wystarczające, gwarantujące minimum godnej egzystencji. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.