II SA/Po 154/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Anna Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 grudnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydent Miasta z dnia 8 listopada 2024r., nr [...] Wnioskiem z dnia 18 października 2024 r. E. B. (dalej jako: "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie pomocy finansowej, gdyż jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku o mieszka z trzema córkami, które się uczą. W wyniku przeprowadzonego w dniu 5 listopada 2024 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz zebranych w sprawie dokumentów (zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach, zasiłkach i świadczeniach) ustalono, że E. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi N. , A. i K. B.. Wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Od października 2024 r. zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...] z dnia 22 października 2024 r. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2027 r. Decyzją z dnia 8 listopada 2024 r. (znak: [...]) Prezydenta Miasta odmówił przyznania E. B. pomocy w formie zasiłku stałego i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W związku z powyższym zasiłek chorobowy wnioskodawczyni był dochodem utraconym. Dochodem E. B. w miesiącu październiku 2024 r., tj. w miesiącu złożenia wniosku były: dodatek mieszkaniowy w kwocie 209,64 zł (przyznany decyzją Prezydenta Miasta znak: [...] na okres od 1 października 2024 r. do 31 marca 2025 r.) oraz zasiłki rodzinne na dzieci w kwocie łącznej 383 zł (tj. 124 zł na A. B., 124 zł na N. B., 135 zł na K. B.), dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 193 zł na A. B. oraz 193 zł na N. B. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na A. B. w kwocie 95 zł (przyznany decyzją Prezydenta Miasta znak: [...]). W efekcie organ uznał, że łączny dochód rodziny wynosi 1073,64 zł, co na osobę w rodzinie stanowi kwotę 268,41 zł. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 37 ust 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z kolei kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie, zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z tytułu pomocy społecznej, wynosi 600 zł. Zdaniem organu w przypadku E. B. dochód własny wynosi 1073,64 zł, co przekracza kryterium dochodowe, które dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 600 zł zgodnie z art. 8 ust 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 66 ust 1 pkt 26 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające zasiłek stały z pomocy społecznej niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego innego tytułu. W związku z powyższym pomimo, że E. B. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej to dochód własny strony przekracza kryterium dochodowe i zasiłek stały oraz składka na ubezpieczenie zdrowotne jej nie przysługuje. Pismem z dnia 19 listopada 2024 r. wnioskodawczyni złożyła odwołanie twierdząc, że decyzja jest niezgodna ze stanem faktycznym i prawnym. Dochód, mimo otrzymywanych świadczeń nie pozwala jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb swojej rodziny. Ponadto wskazała, że organ nie uwzględnił pełnych kosztów życia i utrzymania, jej sytuacja zdrowotna jest zła, co skutkuje brakiem możliwości podjęcia pracy zarobkowej i uniemożliwia dostęp do dodatkowych środków, a dzieci uczęszczają do szkoły co generuje dodatkowe koszty. Końcowo stwierdziła, że jej sytuacja materialna kwalifikuje się, do uzyskania zasiłku stałego. Decyzją z dnia 30 grudnia 2024 r. (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje, zgodnie z odpowiednimi przepisami, "osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł; przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy zgodził się z organem pierwszej instancji, iż kryterium osoby w rodzinie nie zostało przekroczone, jednakże dochód wnioskodawczyni przekroczył znacznie powyższe ustawowe kwoty, przez co należało odmówić przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku stałego". Pismem z dnia 30 stycznia 2025 r. E. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję przedstawioną wyżej decyzję Kolegium wnosząc o jej uchylenie oraz przyznanie jej prawa do zasiłku stałego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organy nie wyjaśniły w jako sposób doszło do uznania jej dochodu za zbyt wysoki. Wytłumaczyła, że jej dochód określony został na sumę 1073,64 zł, co daje 268,41 zł na jednego członka rodziny. Kwota ta nie przekracza więc kryterium dochodowego wskazanego przez organ na poziomie 600 zł. Do skargi dołączone zostały dokumenty dotyczące sytuacji zdrowotnej skarżącej, zaświadczenia o uczęszczaniu dzieci do szkół oraz kopie decyzji przyznających skarżącej zasiłki: rodzinne i pielęgnacyjny. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a."). Stosownie do wymienionego przepisu sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była kwestia legalności rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy przyznania zasiłku stałego i opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne we wskazanym powyżej zakresie. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią między innymi przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm., dalej jako: "u.p.s.") oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 146). Zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.s. Zasiłek stały przysługuje: (1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; (2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W myśl art. 8 § 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: (1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", (2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", (3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W art. 8 ust. 4 u.p.s. ustalono z kolei szereg składników, które nie wliczają się w kwotę dochodu rozumianego zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. W ocenie Sądu zarówno organ I jak i organ II instancji prawidłowo ustaliły, że dochód łączny rodziny wyniósł 1073,64 zł, a na osobę w rodzinie stanowił kwotę 268,41 zł. Jednoczesne uznano, że w przypadku E. B. dochód własny wyniósł również 1073,64 zł. Zarówno Prezydenta Miasta jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wyjaśniły w sposób należyty dlaczego ustalona kwota dochodu w tej samej decyzji została zakwalifikowana raz jako dochód rodziny, a następnie jako dochód własny skarżącej. Organy obu instancji nie wyjaśniły w tym względzie różnicy zachodzącej między jednym i drugim przypadkiem w świetle obowiązujących przepisów, co było istotne dla zrozumienia i zaakceptowanie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Niewystarczające w tym zakresie było samo przywołanie treści obowiązujących przepisów bez dokonania należytej ich subsumpcji względem ustalonego stanu faktycznego sprawy. Taka sytuacja uniemożliwiła skarżącej odtworzenie toku rozumowania organów administracji przed wydaniem rozstrzygnięcia w jej sprawie, przez co uzasadnienie decyzji jako niezrozumiałe dla strony i spotkało się z brakiem akceptacji, czego efektem była wniesiona do Sądu skarga w przedmiotowej sprawie. W tym zakresie Kolegium nie odniosło się też w sposób należyty do treści odwołania, w którym skarżąca podniosła, że jej sytuacja materialna powinna kwalifikować ją do przyznania zasiłku stałego. Kolegium nie wyjaśniło w sposób wyczerpujący przesłanek odmowy przyznania pomocy, poprzez wskazanie na jakiej podstawie przyjęto dochód rodziny za dochód własny skarżącej, ograniczając się do stwierdzenia, że organ I instancji postąpił prawidłowo. Powyższe zachowanie organu stanowiło naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., który nakazuje odwołanie się do całokształtu sprawy wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej i wyjaśnienie podstawy prawnej. W istocie takie zachowanie organu naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy. Organy obu instancji w rozpoznawanej sprawie naruszyły natomiast zasadę zaufania do władzy publicznej wyrażoną w art. 8 K.p.a., a także zasadę przekonywania określoną w art. 11 K.p.a. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 li c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ponownie przeprowadzając postępowanie organy zobowiązane będą wziąć pod uwagę stanowisko zaprezentowane przez Sąd, a w szczególności należycie uzasadnić podjęte przez siebie rozstrzygnięcie w sposób umożlwiający odtworzenie toku rozumowania organów oraz pogłębiający zaufanie do organów władzy publicznej.