II SA/Po 155/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2024 r. w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 05 czerwca 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako: "Kolegium" albo "organ II instancji") decyzją z dnia 07 grudnia 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia 05 czerwca 2023 r., w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego A. B. (dalej również jako: "wnioskodawca" albo "skarżąca") w związku ze sprawowaniem opieki nad E. D.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, że organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad babcią. Jako przyczyną odmowy wskazano niemożność ustalenia daty powstania niepełnosprawności. Dodatkowo Prezydent wskazał na niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. B.. Rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło w pierwszej kolejności przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 poz. 390 ze zm., dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r."), a następnie wskazało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 (publ. OTK-A 2014/9/104 i Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), brak określenia daty powstania niepełnosprawności w okresie dzieciństwa nie stanowił przeszkody dla rozważania zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej kolejności Kolegium powołując się na treść art. 28 ust. 1 ustawy wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, że w dniu 12 maja 2023 r. oraz w dniu 15 maja 2023 r. pracownik socjalny podejmował próby skontaktowania się z panią A. B. telefonicznie. W dniu 15 maja 2023r. wysłano do A. B. pismo z prośbą o kontakt z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Korespondencja została prawidłowo doręczona w dniu 24 maja 2023 r., jednak wnioskodawczyni nie skontaktowała się w wyznaczonym terminie z pracownikiem socjalnym. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji także nie podjęła żadnej próby kontaktu. W ocenie Kolegium wyjaśnienia pani A. B., że "akurat nie mogła rozmawiać" oraz że "sprawuje opiekę nad matką" nie stanowią żadnego wyjaśnienia dla braku podjęcia jakiejkolwiek próby kontaktu z organem pierwszej instancji i umożliwienia mu chociażby ustalenia daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. B. podnosząc zarzut naruszenia: art. 28 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez wadliwe przyjęcie, że skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego; art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, a to w wyniku nieuzasadnionego odstąpienia do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; art. 8 K.p.a. przez prowadzenie postępowania, w sposób, który nie pogłębia mojego zaufania do władzy publicznej. W uzasadnieniu skargi skarżąca przyznała, że w dniu 12 maja 2023 r. i w dniu 15 maja 2023 r. nie odebrała połączeń telefonicznych od pracownika socjalnego, ale połączenia te przychodziły z nieznanego jej numeru telefonu, nieidentyfikującego się w żaden sposób z MOPR, a kiedy na ten numer telefonu oddzwaniałam, nie odbierano połączeń. Nie miała więc świadomości, że były to telefony od pracownika socjalnego. Po drugie, wbrew ustaleniom Kolegium, w okresie od 24 maja 2023 r. do dnia wydania decyzji z 5 czerwca 2023 r. skarżąca dwukrotnie kontaktowała się z organem pierwszej instancji, prosząc i nalegając na wyznaczenie terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, co w obu wpadkach spotkało się z odmową. W dniu 30 maja 2023 r. (dzień po wyznaczonym terminie) skarżąca zadzwoniła do pracownika socjalnego, któremu zlecono przeprowadzenie wywiadu i uzyskałam informacje, że nie przeprowadzi ze mną tego wywiadu, ponieważ moją sprawę już odesłano do [...] Centrum Świadczeń. Podkreślenia wymaga, że wbrew udzielnej jej w dniu 30 maja 2023 r. informacji, jej sprawa pozostawała jeszcze w tym dniu w dyspozycji MOPR. Okoliczność tę potwierdza fakt sporządzenia przez MOPR w tym dniu pisma do [...] Centrum Świadczeń, informującego, że wobec nie skontaktowania się z pracownikiem socjalnym w wyznaczonym terminie, wywiad nie zostanie przeprowadzony. Następnie skarżąca podniosła, że wobec informacji udzielonej jej w dniu 30 maja 2023 r., następnego dnia udała się do [...] Centrum Świadczeń, gdzie - na moją prośbę o ponowne skierowanie do MOPR wniosku o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego - poinformowano ją, że taki wniosek nie zostanie skierowany oraz, że ma czekać na decyzję odmowną i powinna się od niej odwołać. Lakoniczność jej odwołania do decyzji z dnia 05 czerwca 2023 r. wynikała z tego, że na skutek udzielonych jej w dniu 31 maja 2023 r. wyjaśnień sądziła, że jest to jedynie formalność, która umożliwi organowi pierwszej instancji uchylenie decyzji i ponowne skierowanie do MOPR wniosku o przeprowadzenie wywiadu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia 08 marca 2024 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiająca przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że przepis powyższy nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji było naruszenie przepisu art. 28 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. Istota sporu w kontrolowanej sprawie sprowadza się więc do oceny, czy skarżąca uniemożliwiła organowi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W ocenie Sądu, w zakresie przedmiotowym art. 28 ust. 1 ustawy będą się mieściły nie tylko sytuacje wyraźnej odmowy przeprowadzenia wywiadu przez podmiot ubiegający się oświadczenie, ale także zachowania, które w okolicznościach faktycznych danej sprawy mogą być odczytane jako utrudnienie lub uniemożliwienie przeprowadzenia takiego wywiadu. W tym obszarze znajdą się zatem takie sytuacje, w których podmiot ubiegający się oświadczenie w bezzasadny sposób lekceważy kierowane do niego wezwania, nie podejmuje próby kontaktu z organem pomimo kierowanych do niego próśb. Jeżeli strona swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu, a żadne okoliczności nie uzasadniają takiego zachowania, to stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 2886/19, Baza NSA). Zdaniem organu, ponieważ skarżąca w dniach 12 maja 2023 r. oraz w dniach 15 maja 2023 r. nie odebrała połączeń od pracownika socjalnego, jak również, nie skontaktowała się z nim, prawidłowo powiadomiona o konieczności kontaktu w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, spełnione zostały przesłanki, o jakich mowa w art. 28 ust. 1 ustawy. Stanowisko powyższe uznać należy za przedwczesne. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że choć organy odwołują się do podjęcia próby kontaktu telefonicznego w dniach 12 maja 2023 r. oraz w dniach 15 maja 2023 r., to jednak brak odbioru połączeń telefonicznych nie została odzwierciedlony w aktach sprawy. Nie można więc powyższej okoliczności rzetelnie ocenić, tym bardziej, że skarżąca nie ma obowiązku oddzwaniania na nieznane jej numery telefonów, co zasadnie podniesiono w skardze. Po drugie, niewątpliwie skarżącej doręczono w dniu 24 maja 2023 r., korespondencję, w której zobowiązano ją do kontaktu w wyznaczonym terminie z pracownikiem socjalnym. W wyznaczonym terminie – bardzo krótkim, bo tylko 3 dniowym – skarżąca nie skontaktowała się telefonicznie z pracownikiem i wywodzi, że próba kontaktu miała miejsce w dniu 30 maja 2023 r., kiedy akta sprawy zostały już przekazane do organu prowadzącego postępowanie. Zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy nie można skutecznie uznać, że milczenie skarżącej, wskazywał na brak woli do dokonania wskazanych czynności. Nie sposób przyjąć, żeby skarżąca dążyła do braku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i zakończenia postępowania administracyjnego, w sytuacji, w której równocześnie składała w siedzibie [...] Centrum Świadczeń w dniu 24 maja 2023 r. i 31 maja 2023 r. oświadczenia i dokumenty (k. [...] – [...] akt organu I instancji), a wiec miała bezpośredni kontakt z podmiotem prowadzącym postępowanie. Z akt sprawy nie wynika, aby pouczono ją wówczas o konieczności umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a w szczególności koniecznością kontaktu z innym podmiotem – Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej. Pomimo to, mając jedynie na względzie, że skarżąca nie skontaktowała się telefonicznie z pracownikiem pomocy społecznej, wywiedziono brak jej woli do dokonania powyższej czynność. Sąd wskazuje, że możliwość skorzystania z art. 28 ust. 1 ustawy powinna być zastrzeżona do spraw, gdzie brak współdziałania jest ewidentny. Ocena okoliczności niniejszej sprawy nie daje podstaw do wyciągnięcia tak daleko idącego wniosku, bo brak kontraktu telefonicznego z pracownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, w sytuacji aktywnego działania strony przed organem prowadzącym postępowanie, nie może skutkować tak daleko idącymi konsekwencjami, jak odmowa przyznania świadczenia. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji.